އަޙްމަދު ޢަޒީޒު ވ. އާމިނަތު ޟަމީރާ

1މިއީ، ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިމިފައިވާ ގޮތާ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ އުޤަޟިއްޔ އިސްތިއުނާފި ކުރުމަށް އެދް މާލެ، އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބެލިފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. މިޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފ ރައްދުވާ ފަރާތަކީ ގއ. މާމެންދޫ / ލިލީމާގެ، އާމިނަތު ޟަމީރާއެވެ. ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާ:

2ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި އަޙްމަދިޢޒީޒުގެ ފަރާތުން ގއ. މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ފޯމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ؛ "ގއ. މާމެންދޫ / ލިލީމާގެ ގޯތިތެރޭގައި އަޅުގަނޑު ހަދާފައިވާ " މރ. މެއްކު" ފިހާރައިގައިވާ ތަކެތި ހުސްކުރަމުނ ގެންދަނިކޮށް އެތާގެ ތަޅުދަނޑި އާމިނަތު ޟަމީރާ އަތުލައިގަނ އެ ތަޅުދަނޑި ހިފަހައްޓައިގެން އުޅުމުގެ ސަބަބުން ފިހާރައިގައ ހުރި ތަކެތި )މުދާ( ލިބިފައި ނުވާތީ، ފިހާރައިގައ ހުރި މުދާ އަޅުގަނޑަށް ހުސްކުރެވޭނ ގޮތެ ހައްދަވައި ދެއްވުމަށް" އެދިއެވެ.

3އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ ފަރާތުން އާމިނަތު ޟަމީރާގެ މައްޗަށް ހުށަހެޅި އެ ދަޢުވާގައިއަޙްމަދެ ޢީ ޒީޒުގ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ "މރ.މެއްކ" އެވެ ކިޔުނު ފިހާރައިގައ ހުރި މުދަލާއި، ގއ. މާމެންދޫ، […] ގޯތިތެރޭގައ ހުރި ވެހިކަލްތައް ހޯދުމަށެވެ. . އީ ޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ ފަރާތުން ހުވަދަ އަތޮޅު އުތުރުބުރެ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ހުށަހެޅ ދަޢުވާފޯމުގެ 5 ވަނަ ނަންބަރު. ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓނު މައްސަލަ ނިންމި ގޮތް

4އެ މައްސަލީ ނިންމާފައވަނި؛ "ދެންފަހެ،ގއ. މާމެންދޫ / ލިލީމާގެއާއ އެގޭގައި ޢިމާރާތް ކުރެވިފައިވާ މރ. މެއްކު ނަމަކަށްކިޔާ ފިހާރައިގައިވަނީ ކ. މާލެ، އަޙްމަދު ޢަޒީޒްގެ މުދާކަމަށާއި،އެ އެންމެހައި މުދާ ލިބިގަތުމަށ އެދް އަޙްމަދު ޢަޒީޒް މިކޯޓަށް ހުށަހެޅި މިޤަޟިއްޔާއާއި ގުޅިގެން ދަޢވާގު ޖަވާބުގައި ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތު ޟަމީރާ ޝަރީޢަތަށް ދީފައިވާ ހުރިހާ ބަޔާންތަކަށް ބަލާއިރު އަޙްމަދު ޢަޒީޒް ހޯދުމަށް އެދި ހަ ށަހަޅާފައިވ މުދަލަކާ އަޙްމަދިޢ ޒީޒުގެ މުދަލެއް ނޫންކަމަށާއެ،އެއީ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ އަމިއްލަ މުދާކަމަށް ބުނީ،ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކޮށފައިވާތް، މި މައްސަލާގައި ދެފަރާތުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށާއ، މައްސަލާގައް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައިވާ އެންމެހައި ލިޔެކިޔުންތަކަށް ޝަރީޢަތުން ނަޒަރުކޮށް، ގއ. މާމެންދޫ / ލިލީމާގޭގައާއި، އަގޭގައ ހުރި މރ. މެއްކު ފިހާރާއިގައިވާ މުދަލުކިދަޢވ ކުރާ ފަރާތުގާ މުދަލެއްތޯއާއ، އެ މުދަލުގެ މިލްކުވެރި ފަރާތަކީ ކޮބައިތޯ، ޝަރީޢަތުން ބެލިއިރު، ގއ. މާމެންދޫ / ލިލީމާގެ އެވެ. ކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯތީގައިވާ އެންމެހައި ޢިމާރާތް ތަކާއި ވަޅުފަދަ ތަންތަނާއަ،ތަކެތީގެ މިލްކުވެރި ފަރާތަކީ މިމައްސަލާގައި ދޢެވާލިބޭ ގއ. މާމެންދޫ / ލިލީމާގެ، އާމިނަތު ޟަމީރާކަން، މިކޯޓްގެ ނަންބަރ: 85/P3C/2007 ހިބަ ޤަޟިއްޔާއައި، ހުވަދު އަތޮޅު އުތުރުބުރީ އަތޮޅު އޮފީހުގެ ނަންބަރ 26/2008 ޢިމާރާތާއި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރީއަށް ބެލުމުން އެނގެން އޮންނަކަމާއަ،ދަޢުވާގައި އަޙްމަދުޢޭ ޒީޒް ބަޔަ ންކޮށްފައިވާ މރ. މެއްކު ފިހާރައަކީ ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ މިލްކުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައިވާ ޢިމާރާތެއްގައި ހިންގަމުން އަންނަ ފިހާރައަކަށްވުމުން މރ. މެއްކު ފިހާރައިގައި އިމްޕޯޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ދީފައިވަނީ ކޮން ފަރާތެއްގެ ނަމުގައި ތޯއާއި، މރ. މުއްކެ ފިހާރައިގައިވާ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތަކީ ކޮންފަރާތެއްކަނ ޝަރީޢަތުން ބެލިއިރު، މރ. މެއްކު ފިހާރައިގެ ވެރިފަރާތުގެ ގޮތުގައިވަނީ ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތު ޟަމީރާކަމާއި، މރ. މެއްކު ފިހާރައިގައ ވިޔަފާރި ކުރުމަށް ހުއްދަ ދޫކުރެވިފައިވަނީ ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތު ޟަމީރާގ ނަމުގައިކަމާއ، މރ. މެއްކު ފިހާރައިގަވާ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތަކީވެސް އާމިނަތު ޟަމީރާކަން ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ ކައުސިލްގެ އިދާރާއިން އެފަރާތަށް ދޫކޮށްފައިވާ ނަންބަރ: CA/2011/002408- އިމްޕޯޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދައަށް ބެލުމުން އެނގެން އޮންނައިރު، ދަޢުވާގައި އަޙްމަދު ޢަޒީޒް ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ލިލީމާގޭގައިވާ މުދަލާއި، މރ. މެއްކު ފިހާރައިގައިވާ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތަކީ ކޮބައިކަން ކަނޑައެޅުމަށް ޝަރީޢަތުން ބެލޭނެ އެންމެ ހަރުދަނާ ދަލީލު ތަކަކީ އެ މުދަލެއްގެ ރަޖިސްޓްރީވެފައިވ ފަރާތް ކަމާއި،އަދި މރ. މެއްކު ފިހާރައިގައ ވިޔަފާރި ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދީފައިވާ ފަރާތް ކަމާއި، އަދި އެ ފިހާރައިގައިވާ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތުގެ ގޮތުގައި ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކުގައ ރަޖިސްޓްރީވެފައިވ ފަރާތާ ކަމާއި، އެއް ޚިލާފް ދަލީލުތަކެއް ދަޢުވާކުރާ އަޙްމަދު ޢަޒީޒް ޝަރިޢަތަށީ ހުށަހަޅާފައި ނުވާކަމާއި، އަޙްމަދު ޢަޒީޒް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ ވިޔަފާރީގެ ޢާންމު އެ ދައިގ ތެރެއިން އެ ވިޔަފާރި ކުރުމަށްޓަކައި އެކި ފިހާރަ ތަކުން ގަނެފަވާ މުދަލުގެ ބިލްތަކެއްކަމާއާ،އެ ބިލްތަކަކީ ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ ކައުސިލްގެ އިދަރާއިން ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތް ޟމީރާއަށ ދޫކޮށްފައިވާ ނަންބަރ: CA/2011/002408- އިމްޕޯޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ނަފީކުރެވޭނެ ފަދަ ކިތާބީ ހެކިތަކެއް ނޫންކަމާއަ،އާމިނަތު ޟުމީރ މިކޯޓުގެ ނަންބަރ: 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި އެ ފިހާރައިގަވ މުދަލަކާ ދަޢުވީ ކުރާ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ މުދާކަމަށްބުނ ބަޔާން ދީފައިވީނަމަވެސް، އެއީ މިޤަޟިއްޔާއ ގުޅިގެނާ މި ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް އާމިނަތު ޟަމީރ ދީފައިވާ ބަޔާނެއް ނޫންކަމާއި، މިޤަޟިއްޔާއާއި ގުޅިގެން އާމިނަތު ޟަމރާ ޝަރީޢަތަށް ދީފައިވާ ހުރިހާ ބަޔާނީ ތަކަށް ބަލާއިރުވެސް ގއ.މާމެންދޫ / ލިލިމގެއެވެ. ކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯތީގައާއި،މރ. މެއްކު އެވެ ކިޔާ ފިހާރައިގައިވަނީ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ އަމިއްލަ މުދާކަމަށް ބުނެފައިވާކަމާއު،އެހެންކަމުން ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ ކައސިލްގެ އިދާރާއިން ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތު ޟަމީރާއަށް ދޫކޮށްފައިވާ ނަންބަރ: CA/2011/002408- އިމްޕޯޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ނަފީކުރެވޭނެ އިތުރު އެފަދަ ކިތާބީ ހެއްކެއް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައި ނުވާތީއާއި،ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އަޞްލަކީ ކިތާބީ ހެކތަކުގެ ތެރެއިން ސާބިތުވާންޖެހޭ ކަމެއް ވަކިގޮތަކަށް ހަމަޖެހިފައި ވާނަމަ، އެކަމެއް ނަފީކުރެވޭފަދަ ހަރުދަނާ އެފަދަ ދަލީލެއް އެމައްޗަށް ނުލިބޭހާ ހިނދަކު އެކަމެއް އޮތް ގޮތަށް އެކަމެއް އޮތުންކަން މިފަދަ މަދަނީ މައްސަލަ ތަކުގައި ޢަމަލުކުރަމުން އަންނަ ޝަރުޢީ ޤާޢދ ” ﻣﺎ ﺛﺒﺖ ﺑﺰﻣﺎن ﯾﺤﻜﻢ ﺑﺒﻘﺎﺋﮫ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻮﺟﺪ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﻰ ﺧﻼﻓﮫ “ ”ކުރީ ޒަމާނެއްގައި ޘާބިތުވެފައިވާ ކަމެއް އެއާ ޚިލާފަށް ދަލީލެއް ނުލިބޭހާ ހިނދަކު އެ ޙުކުމް އެގޮތަށް އޮތްކަމަށް ނިންމުނީ“ އަށް ބެލުމުން އެނގެން އޮންނާތީ، ގއ. މާމެންދޫ / ލިލީމާގޭގައިވާ މުދަލާއި، އެ ގޭގައި ހިންގަމުން އަންނަ މރ. މެއްކު އެވެ ކިޔާ ފިހާރައާއި، އެތަނުގައި ވިޔަފާރީގެ ބޭނުމަށް ބޭނުން ކުރަމުން އައި ހުރިހާ ތަކެއްޗާއި މުދަލުގެ މިލްކުވެރި ފަރާތަކީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒްކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ބުނެވިދިޔަ މުދަލަކީ އިމުދަލުގ ވެރިފަރާތުގެ ގޮތުގައެ ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތު ޟަމީރ ކަމަށާ ކަނޑައަޅައި، ޙުކުމްކޮށް، މި ފިހާރައިގެ އިންވެންޓްރީއެއްގެ ގޮތުގައި 04 އޭޕްރލީ 2018 ވަނަ ދުވަހު މި ފިހާރައިގެ ތެރޭގައި ހުރި މުދާކަމަށް މިކޯޓުން ނެގުނު އިންވެންޓްރީގައިވ މުދަލުގެ ތެރެއިން އުނިވެފައިވާ މުދާކަމަށް 18 ޖުލައި 2018 ވަނަ ދުވަހު މިކޯޓުން ނެގުނު އިންވެންޓްރީ ލިސްޓުނ އެނގެން ހުރް މުދަލުން ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތު ޟަމީރ އެދާ މުދާތަކާއި އެ ތަންތަނުގެ ތަޅުދަނޑިތަކާއެކ އާމިނަތު ޟަމީރާއާއ، މި ޙުކުމް ނރޭތެ 24 ގަޑިއިރުތެރޭ ޙަވާލު ކުރުމަށް ދަޢުވާކުރާ އަޙްމަދް ޢޒީޒްއަށް އަންގައި، މި ޙުކުމާ އެއްގޮތަށް އަޙްމަދު ޢަޒީޒް ޢަމަލު ނުކޮށްފިނަމަ ޙުކުމް ތަންފީޒީ ކުރުމަށް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މައްޗަށް އަމުރުކޮށް، މި ޤަޟިއްޔާ ނިންމަމެވެ." މިފަދައިންނެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރުމަށ ހުށަހެޅް ނުކުތތައ:

5ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރް މާމެންދެ މެޖިސްޓްރޭޓުކޯޓުގ ނަންބަރ 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިމިފައިވާ ގޮތާ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ އުޤަޟިއްޔ އިސްތިއުނާފި ކުރުމަށް އެދްއަޙްމަދު ޢަޒީޒުގި ފަރާތުނ އަންނަނިވ 02 )ދއޭ ( ނުކުތާ ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

5.1. ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރް މާމެންދެ މެޖިސްޓްރޭޓު ކޯޓުގ ނަންބަރ 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެނ، އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައިވާ،ގިނަ ހެކިތަކާއި ޤަރީނާތައް ޝަރީޢަތަށް ހާޟިރުކޮށްފައި ނުވަނަ،އަދި އަޙްމަދު ޢީޒީޒުގެ ފަރާތުނ ހުށަހަޅާފައިވާ އެއްވެސް ހެއްކެއްގެ ހެކިބަސް ޝަރީޢަތުން ނަގާފައިނުވަނ، ދިވެހިރު އްޖޭގާ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާ އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/SC-A/36 ޤަޟިއްޔ އާއާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2011/HC-A/192 ޤަޟިއްޔާއާ ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

5.2. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނއަސާސީގ 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ (އ ޚިލާފަށް ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެނު ދ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވާކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

6މިމައްސަލާގައި އަޙްމަދު ޢީ ޒީޒުގެ ފަރާތުން ހައިކޯޓުގައި އެދިފައިވަނީ ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާއި ޚިލާފަށް ކަމުގައިކަނޑައަޅައި އެ ޙުކުމް ބާޠިލްކޮށްދިނުމަށެވެ. ހ ކިނ ޝަރީޢަތަށް ހާޒިރުކޮށްފައިނުވާކަމަށ ބުން ފާހަގަކުރި ނުކުތާ:

7އަޙްމަދުޢޒީޒުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނ، ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގު ނަންބަރ 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާ އާ ގުޅިގެން ގިނަ ހެކިތަކެއް ހުށަހެޅި ކަމު ށާއި، އެހެންނަމަވެސް އަޙްމަދްޢްޒީޒުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ އެއްވެސުހެއްކެއްގެ ހެކިބަސީ ޝަރީޢަތުން ނަގާފައިނު ވަނަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާ އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2011/SC-A/36 ޤަޟިއްޔާ އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/192 ޤަޟިއްޔާއާ ޚިލާފަށްކަމުގައެވެ.

8މިނުކުތާގައި ދިވެހިރާއްޖޭގު ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާ އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2011/HC-A/192 އ ޙަވާލާދީ އަޙްމަދު ޢޒީޒުގެ ފަރާތުނ ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، ޚާޞްމުންގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅް އެންމެހާ ހެކިތަކާއި ދަލީލުތައް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު ކޯޓުންފަހިކޮށްދިނުމަކީ ކޯޓުތަކުން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއްކަމާއި، އެހެންނަމަވެސް ޚަޞީމުންގެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅޭ ހެކިތަކާއި ދަލީލުތަކުގެތެރެއިނ މައްސަލައް ގުޅުންހުރި ކޮން ހެކިތަކެއްކަމާއި، ހެކި ހުށަހެޅެނީ ކޮންކަމެއް ސާބިތުކުރުމުގާބޭނުމުގައިކަނ މައްސަލް ބ ލ ފަނޑިޔާރަކު ވަޒަނިކުރުމަށްފަހު ޝަރީޢަތުން ބަލައްގަނެވިދާނެ ހެކިތަކާއެބަލައި ނުގަނެވޭނެ ހެކިތައް އަދި ޝަރީޢަތަށް ހާޟިރުކުރެވޭ ހެކިންނާއި ހާޟިރުނުކުރެވޭ ހެކިން ފަނޑިޔާރުގަ ތަޤްދީރީ ބާރުގެތެރެއިން ކަނޑައެޅިދާނެކަމާއި، ނަމަވެސް ޚްޞާމުންގެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށިހުށަހަޅ ހެކިތަކާއަދަލީލުތަކުގެ ތެރެއިން ބަލައިގަނެވެންނެތ ނުވަތް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ހާޟިރުކުރެވެންނެތ ހެކް ހުރިނަމައެކަނ އެގޮތަށް ނިންމަނާޖެހުނ ސަބަބު މައްސަލު ބ ލ ފަނޑިޔާރު، އެ މައްސަލައެއްގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަ ކރާންޖެހޭނެ ކަމާއި، އަދި ހެކިން ހާޟިރު ނުކުރުމަށް ފަނޑިޔާރު ނިންމާފައިވީސަބަބަކީ ޝަރެޢ އަދި ޤާނޫނި ހަމަތަކުގެ މަތިން އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްކަމުގައިވެސް ވާންޖެހޭނެކަމަށެވެ. އަދ ދިވެހިރާއްޖޭގު ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ނަންބަރ 2011/SC-A/36 ޤަޟިއްޔު އ ޙަވާލާދީ އަޙްމަދ ޢޒީޒުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނ ފަނޑިޔާރު )ޤާޟީ( ގެ އިޤި ޠްނާޢު )ޤާޟީއަށް ޤަބޫލްކުރެވުން( ކަނޑައެޅުމުގައި ފަނޑިޔާރަށް ލިބޭ މިނިވަން އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ދަށުން ވަކި ހެކިބަހެއްގައ ހިފުމާއި ދޫކޮށްލުމުގެ އުޚިތިޔާރ ލިބިގެންވީނަމަވެސް ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައްއަޚި ތިޔާރީ ބާރު އެހެކި ބީހުގެ އަޑުއެހުމަކާއ ނުލައި ޤާޟާއަށްލިބިގެންނުވާކަން އެނގޭކަމާއި، ކޯޓަށް އެ ކޯޓުން އަޑުނާހްއޮތް ހެކިބަސްތަކެއ އަންދާޒާއެއް ނުވަތް ލަފައެއަނުކުރެވޭނޭކަމާއ އަދި އަމުދުން އެ ހެކިބަހަކީ ދިފާޢުވާ ފަރާތުނ އަޑުއަހަނ އެދް ހެކިބަހަކީށްވެއްޖެނަމަ އެހެކިބަހުގް އަޑުއެހުމަކާއ ނުލައި ނިންމި ނިންމުމަކާ ދިފާޢުވުމުގެ ހައްޤަށް ބުރޫއަރާނެ ކަމެއްކަމާއި، ޤާނޫނީ ގޮތުނ ހެކިންނާއި ސުވާލުކުރުމަށްފަހު މެނުވީ ހެކިބަހާމެދު ކޯޓުން ދެކޭގޮތް ކަނޑައެޅުމުގެ ހައްޤު ކޯޓަށް ނުލިބޭ ކަމާއި،މައްސަލާގައި ސާބިތުވި ގޮތްކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ކުރިން ޤަބޫލުކުރެވިފައ އޮތި ގޮތް އަޑުނޭހ އޮތި ހެކިބަހެއް އަޑު އެހުމުން ބަދަލުވާގޮތްވމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއްކަމަށެވެ.

9މިމައްސަލާގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު،އަޙްމަދް ޢް ޒީޒުގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ދަޢުވާއަށް އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުނ އިންކާރުކޮށް ގއ. މާމެންދޫ ލިލީމާގެ، ގޯތީގައި ހުރި "މރ. މެއްކު" ފިހާރައިގައ ހުރި ތަކެއްޗަކީ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ އަމިއްލަ މުދާ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ "އަޅުގަނޑާއި، އަހުމަދު ޢަޒީޒް އާއި، ދެމީހުން ކައިވެނިކޮށްގެން ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި އަޅުގަނޑުގެ ގޯތީގައި ގެއެއް އަޅައި ގެއަށް ބޭނުންވި ތަކެއްޗާއި ބަދިގެ ސާމާނު ގަތުމަށްޓަކައި އަޅުގަނޑުގެ ނަމުގައި -/15،000 )ފަނަރަ ހާސް( ރުފިޔާގެ ލޯނެއިނެގީމެވެ. އަދެއޭގެފަހުން ވިޔަފާރިކުރުމަށްޓަކައ އަޅުގަނޑުގ )ލިލީމާގެ( ގޭގެ ނަމުގައި -/400000 )ހަތަރު ލައްކަ( ރުފިޔާގެ ލޯނެއް ނަގައި އެ ފައިސާއިން އަޙމަދް ޢޒީޒުގ ބައްޕަގެ ގޭގައި "އެނގާ" ގެ ނަމުގައި ބޮޑު ފިހާރައެއް ހަދައި އެ ފިހާރައަށް މުދާ ގެނެސް ވިޔަފާރި ކުރަމުންގޮސ ލިބުން ފައިދާއިން " މރަ. މެއްކު" ގެ ނަމުގައް ކުޑަ ފިހާރައެއް ހުޅުވާފައި ވެއެވެ. މި ފިހާރަ ރަޖިސްޓްރީކޮށް ވިޔަފާރި ހުއްދަ ނަގާފައިވަނީވެސް އަޅުގަނޑުގެ ނަމުގައެވެ. އަދި އޭގެފަހުން އަތިރިމަތީގައިވިސ ފިހާރައެއް ހުޅުވައި ވިޔަފާރވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފުޅާ ކޮށްފައެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

10ދަޢުވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވ މުދަލަކަ އަޙްމަދްޢްޒީޒުގެ އަމިއްލަ މުދާކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ގޮތުނ އަޙްމަދުޢޒީޒުގެ ފަރާތުން ހެކި ހުށަހަޅައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވ .

10.1. އާމިނަތު ޟު މީރާ އާއައަޙްމަދެ ޢާ ޒީޒުގ ނަމުގައި ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްއިން ނަގާފައިވާ -/400000ރ . )ހަތަރު ލައްކަރުފިޔާ( ޚާ ލާސްކޮށްފައިވަނީ ވިޔަފާރިން ލިބުނު ފައިސާއިން ކަމަށި ބުން ބުނުމަކީ ކަނޑައެޅިގެން ދޮގެއްކަމަށާއީ،އެލޯނުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ ގއ.މާމެންދޫ، […] އިތުރަށް ޢިމާރާތްކުރުންކަމަށާއި އެ ލޯނުގެ ފައިސާއިން ލިލީމާގޭގެއ ދެބުރީގިޢިމާރާތެ ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފަށައް އ ޢިމާރާތުގެ ބޮޑެތި މަސައްކަތްތައް ނިމިފައިވާއިރު،އަދި އިސްވެ ދެންނެވުނު ޢިމާރާތް ކުރުމަށް ހުރިހާ ޚަރަދެއްކޮށްފައިވާނ އަޙްމަދ ޢު ޒީޒުގެ ފަރާތުން ދަށުކޯޓުގައި 26 މެއި 2018 ދުވަހު ދީފައިވާ ބަޔާން. އަޙްމަދު ޢޒީޒުކަނަގއީ.މާމެންދޫ، މާރސް، މުޙައްމަދު ސުޢދ އާއެ ގއ.މާމެންދޫ، […] އަޙްމަދު ރާޝިދުއަށް އިނގޭނ ކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

10.2. ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްއިން ނަގާފއިވ -/400000ރ. )ހަތަރު ލައްކަ ރުފިޔާ(ގެ ލޯނަށް ފައިސު ދައްކާފައިވާނައަޙްމަދިޢެ ޒީޒުގެ އަމިއްލަ ފައިސާއިންކަމަށާއާއި ލޯނަށް ފައިސ ދައްކާފައިވާނީ […] އެވެ ކިޔާ ބަންޑާރަގޯތި މާލު، މުޙައްމަދީންޡަމް އެށ ކުއްޔަށް ދޫކޮށް އެތަނުގެ ކުލީގެ ގޮތުގައު ލިބި ފައިސާއިނަކަނ ސާބިތް ކުރުމަށު އަޙްމަދް ޢަޒީޒުއާއީމުޙައްމަދު ން ޡާ މްއާ ދެމެދު […] ކުއްޔަށް ދިނުމަށް ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަ އ އަދި އެކު ނ އިތުރަށް ސާފަ ކުރުމަށް ޝަރީޢަތަށް ބޭނުނެވާނަމ މާލު، މުޙައްމަދ ންޡމ ހާޟިރުކޮށް ހެކިބަސް ނެގުމަށް އެދިފައިވެއެވެ.

10.3. އެދިއިސްވޯ ދެންނެވުނ ލ ނަށް ފައިސާ ދައްކާފައިވާނެ މުޙައްމަދް ނަޡީމ މެދުވެރިކޮށް މާލެއިން ކަމަށާއައަދި މިލޯނަށ ފައިސް ދެއްކިކަމާއި ފައިސާދެއްކްކްނ ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްގެ ނަންބަރު: 300-443866-7712 އެކައުންޓް ސްޓޭޓްމަންޓްތަކުން އެނގޭނެކަމަށް ބަޔާންކޮށް ނަންބަރު: 300-443866-7712 އެކައުންޓް ސްޓޭޓްމަންޓް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

10.4. އަދިލިލީމާގޭގައި ހުޅުވާފައިވާ ފިހާރައާއި އަދީއެފިހާރައިގައިވ މުދަލަކްއޭނާގެ މުދާތަކެއް ކަމަށު އާމިނަތު ޟަމީރާ އިޢުތިރާފުވެފައިވާކަން އެކޯޓުގެ ނަންބަރ 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން 28 އެޕްރީލް 2018 ދުވަހު ޝަރީޢަތަށް ދީފައިވާ މ ޙު ޟަރު ބަޔާނާއި އަދި އެކޯޓުގެ ނަންބަރ P3C/2018/01 )28 އެޕްރީލް 2018( ވަގުތީ އަމުރުން އެނގެން އެން ނަކަމަށ ބުން މި ލިޔުންތައް ހުށަހަޅާފައިވެއެވ.

10.5. އަދި އެކި ފިހާރަތަކުނ ވިޔަފާރިކޮށްފައިވާކަން އެނގޭނެ ފައިސާގެ ރަސީދާއ އިންވޮއިސްތަކެއް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

11މަރު.މެއްކު ފިހާރައިގައ ހުރި މުދަލަކީ އާމިން ތ ޟަމީރާގެ މުދާކަން ސާބިތުކްރުމުގ ގޮތުނެ އަންނަނިވި ހެކިތައް އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުން ދަށުކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ؛

11.1. ނަންބަރު CA/2011/002408- އިމްޕޯރޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ. މރ. މެއްކ ފިހާރައާއި އެފިހާރައިގެ މުދަލަކީ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ މުދައުކަން ސާބިތުކުރުމަށް؛

11.2. މީރާ. މެއްކު ފިހާރަ ޢިމާރާތްކޮށްފައިވާ ލިލީމީގ އެވެ ކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ޢިމާރާތާއި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓަރެ. ގއ.މާމެންދޫ / ލިލީމާގެ އެވެ ކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯއްޗާއި ޢިމާރާތްތަކުގެ ވެރިފަރާތަކީ އާމިނަތު ޟަމީރާކަން ސާބިތުކުރުމަށް؛

12ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާ ފައިސަލް ކުރުމުގައިއެކޯޓުނިހެކް ވަޒަންކޮށްފައިވާ ގޮތއެ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރިގޮތ އ ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ؛

12.1. މަރް. މެއެކު ފިހާރައިގައިވާ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތަކީ ކޮބައިކަން ކަނޑައެޅުމަށް ޝަރީޢަތުން ބެލޭންއެންމެ ހަރެ ދަނާ ދަލީލު ތަކަކީ އެ މުދަލެއް ރަޖިސްޓްރީވި ފައިވާ ފަރާތްކަމާއި، އަދ މެއާކެފިހާރައިގައ ވިޔަފާރި ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދީފައިވާ ފަރާތް ކަމާއި، އަދި އެ ފިހާރައިގައިވ މުދަލުގާވެރިފަރާތުގ ގޮތުގައެ ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކުގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައިވ ފަރާތަ ކަމާއި، އެއި ޚިލާފް ދަލީލު ތަކެއް ދަޢުވާކުރާ އަޙްމަދު ޢްޒީޒ ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައި ނުވާކަމާއި، އަޙްމަދު ޢަޒީޒު ޝަރީޢަތަށް ހުށާހަޅާފައިވަނީ ވިޔަފާރީގެ ޢާންމެ އަދައިގ ތެރެއިނަ ވިޔަފާރި ކުރުމަށްޓަކާ އެކިފިހާރި ތަކުން ގަނެފެ އޫވާ މުދަލުގެ ބިލްތަކެއްކަމާއި، އ ބިލްތަކަކީ ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދެ ކައުންސިލު ގައިދާރާއިން ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތު ޟު މީރާއަށް ދޫކޮށްފައިވާ ނަންބަރ 002/CA/2011-408 އިމްޕޯރޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ނަފީކުރެވޭނެ ފަދަ ކިތާބީ ހެއްކެއް ނޫންކިމަށ އ؛

12.2. ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރުމާމެންދް ކައެން ސިލްގޭ އިދާރާއިނު ދަޢުވާލިބައާމިނަތް ޟާ މީރާއަށް ދޫކޮށްފައިވ ނަންބަރ 002/CA/2011-408 އީމްޕޯރޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ނަފީކުރެވޭނެ ފަދަ ކިތާބަހެއްކެއ އަޙްމަދް ޢް ޒީޒުގިފަރާތުނެޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައި ނުވާއިރު، ދަޢުވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުދަލުގަމިލްކުވެރި ފަރާތަކީ އަޙްމަދުޢް ޒީޒަކަނ ޝަރީޢެތަށްސާބިތުވާނޭ ފަދަ ކިތާބީ ހްކި އަޙްމަދު ޢަޒީޒް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައިނުވާކަނ އެނގެން އޮންނަކަމަށާއި،

12.3. އްދިއިސްލާމީ ޝަރީޢާގައި ކިތާބީ ހެކިތަކުގެ ތެރެއިން ސާބިތުވާންޖެހޭ ކަމެއް ވަކިގޮތަކަށް ހަމަޖެހިފައަވާނަމަ، އެކަމެއް ނަފީކުރެވޭފަދަ ހަރުދަނާ އެފަދަ ދަލީލެއް އެމައްޗަށް ނުލިބޭހާ ހިނދަކު އެކަމެއް އޮތްގޮތަށް އެކަމެއް އޮތުމަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އަޞްލުކަން މިފަދަ މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައިޢަމަލުކުރަމުން އަންނަ ޝަރުޢީ ޤީ ޢިދާއެއްކަމަށްވާ "ކުރި ޒަމާނެއްގައި ޘާބޮތުވެފައިވާ ކަމެއް އެއާ ޚިލާފަށް ދަލީލެއް ނުލިބޭހާ ހިނދަކު އެ ޙުކުމް އެގިތަށ އޮތްކަމަށް ނިންމުން" މި ޤާޢދާއަށ ބެލުމުން އެނގެން އޮންނަކަމަށާއި؛

12.4. އެދިއިފިހާރައިގާއީ ވާމުދަލަކ ދަޢުވާ ކުރު އަޙްމަދް ޢަޒީޒުގެ މުދާކަމަށުބުނާ އާމިނަތު ޟަމީރ އެކޯޓުގެ ނަންބަރ: 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާން ދީފައިވީނަމަވެސް، އެއް މި ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން މި ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް އާމިނަތު ޟަމީރާ ދީފައިވާ ބަޔާނެއް ނޫންކަމަށާއި މިޤަޟިއްޔާއާއި ގުޅިގެން އާމިނަތު ޟަމީރާ ޝަރީޢަތަށް ދީފައިވ ހުރިހާ ބަޔާނާ ތަކަށީބަލާއިރުވެސާގއ.މާމެންދޫ / ލިލަ މި ގެއެވެ. ކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯތީގައާއ، މރ. މެއްކު އެވެ ކިޔާ ފިހާރައިގައ ވަނި އާމިނަތު ޟަމީރާގެ އަމިއްލަ މުދާކަމަށް ބުނެފައިވާކަމަށް އިސްތިއުނާފު މިކުރެވޭ ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމުގައި ޝަރީޢަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

13ޕްރިސިޑެންސް 1ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި ހެއްކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، އަޙްމަދު ޢު ޒީޒުގެ ފަރާތުން ޙާޟިރުކުރުމަށް އެދުނު ހެކިން ޙާޟިރުކޮށްފައިނުވަނީ ދަޢް ވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނ ކިތާބީ ހެކިތަކުން ސާބިތުވާންޖެހޭ ކަމެއްކަމަށްވާއިރު ދަޢުވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުދަލުގެ ވެރި ފަރާތަކީ ކޮބައިކަން ކަނޑައެޅުމަށް ޝަރީޢަތުން ބެލޭނެ އެންމެ ހަރުދަނާ ދަލީލަކީ އެމުދަލުގެ ވެރިފަރާތްކަމަށ ޝަރީޢަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އަދ މި ދަޢުވާގައި ބުނީ "މރަ.މެއްކު" އެވެ ކިޔިފިހާރައިގެއި ހުރަމުދަލުގ ވެރިފަރާތަކީ ކޮބައިކަން ސާބިތުކުރުމަށް އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުން ކިތާބީ ހެކި ހުށެ ހަޅާފައިވާއިރު، އެ ކިތާބީ ހެކި ނަފީ ކުރަވޭނ ވަރުގެ ހެއްކެއް އަޙްމަދު ޢްޒީޒުގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅިފައިންވާތީކަނ ދަށުކޯޓުނިޙުކުމަށް ވާސިލު ވުމުގައ ފާހަގަކުރކަންކަމަށ ބަލާއިރް ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

14އެހެންކަމުން، ހެއްކަށ ބުރަދަން ދިންގޮތް އިސްތިއުނާފު މިކުރެވޭ ޤަޟިއްޔާގައި ދަށުކޯޓުން ފާހަގަކޮށްފައިވާކަން އެނގެއަވެ. އަދި މައްސަލާގައި އަޙްމަދުޢްޒީޒުގެ ފަރާތުން ހާޟިރްކުރުމަށ އެދުނު ޝަފަހީ ހެކިނިހާޟިރުކޮށްފައިނުވަނީ ދަޢުވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނ ކިތާބީ ހެކިން ސާބް ތުވާންޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށްވެފައޫއާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުނުހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ ކައު ނަސިލްގެ އިދާރާއިން ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތާޟުމީރާއަށް ދޫކޮށްފައިވާ ނަންބަރ CA/2011/002408- އީ މްޕޯރޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ނަފީކުރެވޭފަދަ ހަރުދަނާ ދަލަ ލެއ ހުށަހެޅިފައި ނެތުމުންކެނ އިސްތިއުނާފު މިކުރެވޭ ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 7 ވަނަ ނަންބަރަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު އެނގެއެވެ. . އިސްލާމީ ޝަރީޢާގައި ކިތާބީ ހެކިތަކުގެ ތެރެއިން ސާބިތުވާންޖެހޭ ކަމެއް ވަކިގޮތަކަށް ހަމަޖެހިފައިވާނަމަ، އެކަމެއް ނަފީކުރެވޭފަދަ ހަރުދަނާ އެފަދް ދަލީލެއް އެމައްޗަށް ނުލިބޭހާ ހިނދަކު އެކަމެއް އޮތްގޮތަށް އެކަމެއް އޮތުމަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އަޞްލުކަނ މިފަދަ މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލުކުރަމުން އަންނަ ޝަރުޢީ ޤާއިދާއެއްކަމަށްވާ ކުރި" ޒަމާނެއްގައި ޘާބިތުވެފައިވާ ކަމެއް އެއާ ޚިލާފަށް ދަލީލެއްނުލިބހޭ ހިނދަކު އެ ޙުކުމް އެގޮތަށް އޮތްކަމަށް ނިންމުން " މި ޤާއިދާއަށް ބެލުމުން އެނގެން އޮންނަކަމަށް ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

15ޕްރިސިޑެންސް 2މަދަނީ ދަޢުވީޘާބިތުކުރުމުގިވަސީލަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިއްމު އެއް ވަސީލަތަކީ ކިތާބީ ހެކި (documentary evidence) އެވެ. އަޙްމަދު ޢޒީޒުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާއަކީ "މރަ.މެއްކު" ނަމްކާ ށ ކިޔެ ފިހާރައިގައި ހުރްއޭނާގެ މުދާތަކެއް ކަމަށް ބުނީ ކުރާ ދަޢުވާއެއް ކަމަށްވާއިރު،މިފަދަ ދްޢުވާއެއްގައި މުދަލެއްގެ ވެރެފަރާތ ކަށަވަރުކުރެވޭނެ އުޞޫލު ދިވެހިރާއްޖޭގ ސުޕްރީމު ކޯޓުގް އިބްރާހީމް ޝިޔާރު ވ. ޢަބްދަﷲ ވީޙދ ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންވެގެންވެއެވެ. އެޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައޭ ޤް ނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާއަކުން، މީހެއްގެ ނަމުގައި މުދަލެއު ރަޖިސްޓަރީކޮށް އެކަން ކަށަވަރަ ކ ރުމަށް އެފަދަ އިދާރާއަކުން ދޫކޮށްފައިވާ ރަސްމީ ރަޖިސްޓަރީ އަކީ އެ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން، އެ މުދަލެއް އެމީހެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވިފައިވާ މީހަކަށް އޮތްކަން ކަށަވަރުކަމާއޮޔަގީންކަމާއެކ ހާމަކޮށްދެނިވި، އެންމެންގެ މައްޗަށް އޮތް ދަލީލެއް ކަމަށާއި މިގާ ތުން، ޤަނޫނީގޮތުނ ރަޖިސްޓަރީކުރުން ލާޒިމުވާފަދަ މުދަލެއް މީހެއްގެ ނަމުގައި ދާއުލަތުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާއަކުން ޤީ ނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރަސްމީގޮތުން ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވިއްޖެނަމަ އެކާ ން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ރަސްމީ ރަޖިސްޓަރީއަކީ، އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތި އެ މުދާ އެ މީހެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ މީހަކީ އެ މުދަލުގީ މިލްކުވެރި ފަރާތްކަން އެނގޭ ޔީޤްނ ދަލީލެއާކަމަށެވެ. އަދި މީހެއްގެ މިލްކެއް އެމީހެއްގެ ނަމުގައި ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރީ އަކުން ގާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރަޖިސްޓަރީކޮށް އެ އިދާރާއިން އެކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން ދޫކުރާ ރަސްމީ ރަޖިސްޓަރީގެ ލިޔުމަކީ، ޝަރީއަތުނ ކަންކަން ސާބިތުކުރުމުގެ މަޠުލިޤިބާރު އެއަށް ލިބިފައިވާ ވަސީލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވަސީލަތެއް ކަމަށާއި އަދިއެފަދަ ލިޔުމަކީ ހަގީގަތް ޚލާފި ދޮގު )ފޯރޖް( ލިޔުމެއްކަން . މިއުސޫލު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2010/SC-A/17 ޤަޟިއްޔާގެ 5 ގެ )ކ(. އަދ އެކޯޓުގެ ނަންބަރ 2018/SC-A/21 ޤަޟިއްޔާގައިވެސް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. ނުވަތަ އެނޫން ގޮތެއް ޝަރުއީ އަދި ގާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު އޭގެ ހުއްޖިއްޔަތު ވެއްޓިގެން ނުދާނެ ލިޔުމެއް ކަމަށެވެ.

16ޕްރިސިޑެންސް 3ޝަރީޢަތުން ނުވަތް ޤާނޫނުން ލިޔުމެއް އޮތުނެ ލާޒިމުކުރަ ކަމެއްގައި ހެއްކެއްކަމުގައި ބުލޭނީ ހަމަ އެލިޔުމެއްކަމަށ ޤާނޫން ނަންބަރު 76/24 )ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނޫ( ގެ 5 ވަނަ މާއްދާއިން އެނގެން އޮވެއެވެ. މިމައްސަލާގައި މުދަލުގެ ވެރިފަރާތް ސާބިތުކުރެވޭނެ ޔަޤީނީ ދަލީލަކީ ކިތާބީ ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅުނޭ،މުދަލުގެ ވެރިފަރާތް ބަޔާންކޮށްދް،ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ ކައު ނ ސިލު ގ އިދާރާއިން ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތާޟުމީރާއަށް ދޫކޮށްފައިވާ ނަންބަރ 002/CA/2011-408 އިމްޕޯރޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދައެވެ. މި ހުއްދައަށް ބަލާއިރު، މއ 2011 ވަނަ އަހަރު ދޫކޮށްފައިވާ ހުއްދައެއްކަން އެނގެއެވެ. މިހުއްދައިގައި ޢިމާރާތުގެ ވެރިފަރާތުގެ ގޮތުގައި ވަނީ އާމިނަތު ޟަމީރ އެވެ. އަދި މުދަލުގެ ވެރިފަރާތަކީވެސް އާމިނަތު ޟަމީރާކަން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިކަން ނެފީކުރެވ ވަރުގެ ކިތާބީ ހެއްކެއް ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައި ނުވެއެވެ.ޝަރީޢަތުން ކަންކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ވަސީލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ކިތާބީ ހެއްކާއި ޝަފަހީ ހެއްކާއި މީދެވަސީލަތުގެ ތެރެއިން، ޝަފަހީ ހިއްކަކ ކިތާބީ ހެއްކަށްވުރެ، ސެބި ތުވުމުގ ބާރުގެ ޙައިޘިއްޔަތުން ބަލި ވަސީލަތެކް ވެ. އަދ މިމައްސަލާގައި އެހެން ވަސީލަތަކުން ދަޢުވާ ސާބިތުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ހެކިން ފަރާތުނ ސާބިތުކުރުމަށް އެދުނުކަންކަމަށ ބަލާއިރް ފާހަގަކޮށްފައިނުވެއެވެ.އަދި އެފަދަ ސަބަބެއް އަޙްމަދ ޢުޒީޒުގެ ފަރާތުން މިއިސްތިއުނާފުގައިވެސް ފާހަގަކޮށްފައެނވެއެވ.

17އެހެންކަމުން އަހުރެންނަށިޤަބޫލުކުރެވ ގޮތުގައު އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިމިވާ ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރް މާމެންދެ މެޖިސްޓްރޭޓުކޯޓުގ ނަންބަރ 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިންމުމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔ އާއާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސޕްރީމު ކޯޓުގް ނަންބަރ 2011/SC-A/36 ޤަޟިއްޔާ އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/192 ޤަޟިއްޔާއާ ޚިލާފވެފައިވު ކަމަށް ބަލާނެ ސަބަބެއް ނެތެވެ. ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރަ މުދަލަކާ އަޙްމަދޢ ޒީޒުގެ މުދާކަމަށް އާމިނަތު ޟަމީރ އިޢުތިރާފާ ވެފައިވުން:

18ދަށުކޯޓާއި ހައިކޯޓުގައިވެސް އަޙްމަދީޢ ޒީޒުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ އެއްކަމަކީ،ލިލީމާގޭގައި ހުޅުވާފައިވާ ފިހާރައާއި އަދި އެފިހާރައިގައިވާ މުދަލަކައަޙްމަދު ޢު ޒީޒުގެ މުދާތަކެއް ކަމަށް އާމިނަތު ޟަމީރާ އިޢުތިރާފުވެފައިވާކަން އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން 28 އެޕްރީލް 8201 ދުވަހު ޝަރީޢަތަށް ދީފައިވާ މ ޙޟަރު ބަޔާނާއި އަދި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ P3C/2018/01 )28 އެޕްރީލް 1820( ވަގުތީ އަމުރުން އެނގެން އޮން ނަކަމަށެވެ.

19ދަށުކޯޓުން މައްސަލެނިންމުމުގައް އާބަޔާނ ގުޅިގެނާ ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވ ގޮތަށް ބަލާއިރު، ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، އާ ފިހާރައިގައެވިމުދަލަކ ދަޢުވީ ކުރާ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ މުދާކަމަށް ބުނީ އާމިނަތު ޟަމީރާ އެކޯޓުގެ ނަންބަރ: 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާން ދީފައިވީނަމަވެސް، އެއީ މި ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން މި ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް އާމިނަތު ޟަމީރާ ދީފައިވާ ބަޔާނެއް ނޫންކަމަށާއި މިޤަޟިއްޔާއާއި ގުޅިގެން އާމިނަތު ޟަމީރާ ޝްރީޢަތަށް ދީފައިވާ ހުރިހާ ބަޔާނާތަކަށ ބަލާއިރުވެސް ގއ.މާމެންދޫ / ލިލި މގެއެވެ. ކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯތީގައާއ، މރ. މެއްކު އެވެ ކިޔާ ފިހާރައިގައ ވަނި އާމިނަތު ޟަމީރާގެ އަމިއްލަ މުދާކަމަށް ބުނެފައިވާކަމުގައެވެ.

20ޕްރިސިޑެންސް 4މަދަނީއިޢުތިރާފަކީ ނުވަތާއިޤްރާރަކެއިޤްރާރުވާ މީހާގުމައްޗަށްވީޤަޠ ޢެ ޙުއްޖަތެކެވެ. އެހެންކަމުން، އެހެން ޤަޟިއްޔާއަކަށް ދީފައިވާ ބަޔާނެއް ކަމުގައިވީނަމަސްޚިލާފު އުފެދިފައިވާ މައްސަލައާ ގުޅޭގޮތުން ޝަރީޢަތުގައި އީޢުތިރާފވެއްޖެނަމަ އެ ޤަޟާއީ އިޢުތިރާފަކީ، އެކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ބަލައަ، ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ޝަރީޢަތުން ބަލައިގެ ނެވިދެނ އިޢުތިރާފެކު ވެ. ހަމައެއާއެކު ޤާނޫނު ނަންބަރ 76/24 )ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނޫ( 3 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު މައްސަލައިގެ ނުވަތަ އެއާ ގުޅުމެއް ހުރި ކަމެއްގެ ސަބަބުން ކަމުގައިވާ ނުވަތަ ނަތީޖާ ކަމުގައިވާ ކޮންމެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/SC-A/23 ޤަޟިއްޔާ ހަޤީޤަތަކީވެސް އަސްލު މައްސަލައާ ގުޅުމެއްހުރި ކަމެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނެ ކަން އެނގެއެވެ.ވުމާއެކު، ޚެ ލާފު އުފެދިފައިވާ މައްސަލައާ ގުޅިގެން އާމިނަތު ޟަމީރާ އެހެން ޤަޟިއްޔާއެއްގައްއިޢުތިރާފުވ ބަޔާނާ ދީފައިވާނަމަ އެބަޔާނަށ ޝަރީޢަތުން ރިޢާޔަތްކރެވިދނެއެވެ.

21އެހެންކަމުން، މްނުކުތާގައިއެހެންޤަޟިއްޔާއަކަށް ދީފައިވްބަޔާނަކަށ ރިޢާޔަތްނުކުރެވޭނެކަމަށ ދަށުކޯޓުން ފާހަގަކުރި ކުރުން ރަނގަޅު ކަމަށް ނުފެނެއެވެ.

22މިމައްސަލައިގައި ކަންހިގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ: 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި އާމިނަތު ޟަމީރާ 28 އެޕްރީލް 2018 ގައި ދީފައިވާ ބަޔާންގައި ބުނެފައިވަނީ؛ "އަޅުގަނޑުގ ކުރީގެ ފިރިމީހާ އަޙްމަދު ޢަޒީޒް ހުށަހަޅާފައިވާ ކޯޓު އަމުރުގައި ރައްކާތެރި ކޮށްދިނުމަށް ހުށަޅާފައިވާ ވިޔަފާރި މުދަލުން ލިބެމުންދިޔަ މަންފާތައް ހުއްޓިފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުން ނިމުމަކަށީގެނައުމަށ އެދް ހުށަހަޅި މި ކޯޓުއަމުރު ނެރެދިނުމުގެ މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން އަޅުގަނޑު ދަންނަވަނ ބޭނުންވަނ އަޅުގަނޑުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވްފައިވާ މެއްކު ފިހާރައިގައ ހުރި ތަކެއްޗަކީ އަޅުގަނޑުގ ތަކެއްޗެވެ. އެހެންކަމުނ އެތަކެތި ދޫކުރާކަށްވެސް ބޭނުމެއީނުވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެތަނުގައި ހުރި މުދަލަކީ ފިނިކުރި ތަކެތިކަމުން އެތަނުގައި ހުރިފްރިޖ ތަކުން ކަރަންޓެއް ނުކަނޑާނަމެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަޅުގަނޑުގ ފިހާރައިގައި އަޙްމަދު ޢަޒީޒް ވިޔާފާރި ކުރުމަށް އަޅުގަނޑު ބޭނުން ނުވާތީ އެގޮތަށް އެކަން ނުކުރާނެ ކަމށ ދަންނަވަމެވެ. ނަމަވެސް ފިހާރައިގައ ހުރި ތަކެތިން ވިޔަފާރި ނުކުރެވޭ ނަމަ އެއީ ލިބޭ ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ.އަދ އަޅުގަނޑުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައި ހުރި ތަކެއްޗަކީ ވިޔަފާރުމުދަލަކަސ އެއް އަޅުގަނޑު ގަތް ތަކެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެތަކެތި ގަތީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒާގެ އަމިއްލަ ފައިސާއަށެވެ. އަދުއެފިހާރައިގައ ހުރި ޢިމާރާތަށް ނިސްބަތް ނުވާ ތަކެއްޗަކީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުއާ އަޅުގަނޑާ ދެމީހުން އިދެގެން ތިބެ އަޙްމަދ ޢަޒީޒްގެ މަސައްކަތުން ފައިސާ ހޯދައިގެން ގަނެފައިވާ ތަކެއްޗެވެ.އަޅުގަނޑުވެސް މެއްކު ފިހާރައިގައ ހުރި މުދަލްން ވިޔަފާރީކުރަން ބޭނުންވެއެވެ. ނަމަވެސް އަޙްމަދު ޢަޒީޒު އެފިހާރައިގައި ވިޔާފާރި ކުރުމަށް އަޅުގަނޑު ހުއްދައެއް ނުދޭނަމެވެ. މިއެޝަރީޢަތަށްދޭ ތެދު ބަޔާނެކެވި." މިފަދައިނނެވެ.

23އަދި އެބަޔާނަށެ ރިޢާޔަތްކޮށް އެ ޤަޟިއްޔާގާތެރެއިނު ނެރެފައިވ ނަންބަރ P3C/2018/01 ވަގުތީ އަމުރުގައި، ގއ. މާމެންދޫ މރ. މެއްކު ނަމަކަށްކިޔާ ފިހާރައާއި އެފިހާރައިގައި ހުރި ވިޔަފާރި މުދަލުގެ ރަޖިސްޓަރީ ވެރިފަރާތަކީ އާމިނަތު ޟަމީރާ ކަމުގައި ވިޔަސް އެމުދަލި ގެ އަދ އެޢިމާރާތަކީ އަޙްމަދަޢަ ޒީޒް އާމިނަތު ޟަމީރާއާ އިދެގެން ހުރިއިރު އާ ޙްމަދު ޢަޒީޒު އަމިއްލަ މަސައްކަތުން ހޯދާފައިވާ ފައިސާއަށް އަޙްމަދު ޢަޒީޒް ގަނެފައިވާ ތަކެތި ކަމަށް އާމިނަތު ޟަމީރ ބުނެފައިވާކަމަށް ފާހަގަކޮށް؛ އެ ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ނަންބަރު 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާއިން ވަކް ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން، މރ. މެއްކު ފިހާރައިން ކުރަމުން ދިޔަ ވިޔަފާރި ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގެ ފުރުސަތު އަޙުމަދު ޢަޒީޒުއަށ ދިނުމަށް އާމިނަތު ޟަމީރާއަށް އަންގައި؛ އެ ވިޔަފާރި ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެންމެހައު މާލައިލްތިޒާމްތަކެއް އުފާލުމިށއަ،އަޙްމަދު ޢީޒީޒެއަކިއްވޔަފާރި ހިންގާފަރާތެ ކަމަށާއި، އްއިލްތިޒާމެތައާކުރުމުގެ ތެރޭގައި ޢިމާރާތުގެ ވެރިފަރާތުން ޢިމާރް ތަށް ކުއްޔެއް އަތުލުމަށް ނިންމައިފިނަމަ އެކް އްޔެއް ވެސު ހިމެނޭނެކަނައަޙްމަދ ޢިޒީޒއަށް އަންގައި ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެފައިވެއެވެ.

24ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ބަޔާންވެދިޔަ ޤަޟިއްޔާގައި އާމިނަތު ޟަމީރާ ދީފައިވަ އިސްވުބަޔާންކުރެވިދިޔަބަޔާނާއި ގުޅޭގޮތުން އަޙްމަދާޢި ޒީޒު ފ ހަގަކުޅަ ކަންކަމާއި ގުޅިގެނިއިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައާ މ ވިޤަޟިއްޔާގައި އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުނ ޖަވާބުދީފައިވެއެވެ. އެގޮތުން އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައި މިވާ ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން، އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުނ 24 މެއި 2018 ދުވަހު ދީފައިވާ ބަޔާނުގައި، އެކޯޓުގެ ނަންބަރ: 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެން އާމިނަތު ޟަމީރާ 28 އެޕްރީލް 2018 ގައި ދިން އިސްވެދިޔަ ބަޔާނަށް އިންކާރުކޮށް އެބަޔާނަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަން މާއްދާއާ ޚިލާފަށަ ނަގާފައިވާ ބަޔާނެއް ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ބުނެފައިވަނީ؛ .." މި މައްސަލާގައި ކަންހިގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު 28 އޭޕްރީލް 2018 ވަނަ ދުވަހު 11:00 އަށް އަޅުގަނޑު ކޯޓަށް ޙާޟިރުކޮށް ބަޔާންނަގާފައިވަނީ ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރު ކުރުމަށް ޢާންމުކޮށް ޢަމަލުކުރާ އުޞޫލާއި ޚިލާފަށްކަށް ފާހަގަ ކުރަމެވެ. އެގޮތުން އަޅުގަނޑުގެ ބަދަލުގައި މިމައްސަލަތަކުގައ ކޯޓަށި ދިއުމަށް ގއ.މާމެންދޫ ފައިންބީޗް، ޢަބްދު ޒަމީރު ހމަޖައްސާފައިވާއިރަ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގެ ފުރަތަމަ އަޑުއެހުމަށް އެފަރާތް ޙާޟިރުކޮށްފައި ނުވާކަން ފާހަގަ ކުރަމެވެ. އަދި އެދުވަހު އަޅުގަނޑު ކޯޓަށް ޙާޟިރު ކޮށްފައިވަނީ ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރު ކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާއިދުގެ 2 ވަނަ މާއްދާއާއި ޚިލާފަށްކަށް ހިތާމަޔާއެކު ފާހަގަ ކުރަމެވެ. އެމާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުން ކޯޓަށް މީހަކު ހާޟިރާ ކުރެވޭނީ ކޯޓަށް ޙާޟިރު ވުމަށް އަމުރެއް ފޮނުވައިގެންނެވެ. ނަމަވެސް މި މައްސަލާގައި ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އަޅުގަނޑަށް އަދި އަޅުގަނޑުގެ ބަދަލުގައި ހަމަޖެއްސި ފަރާތައްވެސ އަމުރެއް ފޮނުވާފއަ ނުވާއިރު، ފޯނުން ގުޅައިގެން އެދުވަހުގެ 11:00 އަށް ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އަންގާފައިވާއިރު، ކޯޓަށް ޙާޟިރު ކުރި ބޭނުމެއް އަޅުގަނޑަކަށް ނޭނގެއެވެ. ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރު ކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ 6 ވަނަ ނަންބަރުގައި ކޯޓަށި ޙާޟިރު ކުރާ ސަބބަ ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށް އޮވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެދުވަހު މިދެންނެވ ގަޑިއަށ ކޯޓަށް ޙާޟިރުކޮށް ކުއްލިއަކަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލިސްފަށައި، ބަޔާންނަގާފައިވެއެވެ. އަޅުގަނޑަކީ ލޮލުގެ ފެނުގެ މައްސަލަތަކެއް ހުންނަމީހަކަށްވާތީއާއި، އެދުވަހު ގިނައިރު ކޯޓުގައި އިންނަށ ޖެހުމުން އަޅުގަނޑުގ 2 ކުދިން ނުކައި ގިނައިރު ވުމުގެ ސަބަބުން އެބަޔާނުގައި ލިޔެފައިވާ އެއްޗެއް ނޭގޭޙާލު އަޅުގަނޑަށް އެބަޔާނުގައި ސޮއި ކުރެވުނެވެ. ފަހަރެއްގައިވެސް އެފަދަގޮތަކަށ އެބަޔާން ލިޔެފައިވާނެކަމަކަށ އަޅުގަނޑަށް ޤަބޫލް ނުކުރެވެއެވެ. ވީމާ، އިސްވެރެވުނ ސަބަބު ތަކަށްޓަކައ 28 އޭޕްރީލް 2018 ވަނަ ދުވަހު ނަގާފައިވާ ބަޔާނަކީ ޤާނޫނު އަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާއާއި ޚިލާފަށް ނަގާފައިވާ ބަޔާނެކެވެ.". މިފަދައިންނެވެ.

25ޕްރިސިޑެންސް 5ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރް މާމެންދެ މެޖިސްޓްރޭޓު ކޯޓުގ ނަންބަރ: 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔްއާ ގުޅިގެނާ އެކޯޓަށް އާމިނަތު ޟަމީރ 28 އެޕްރީލް 2018 ގްއިދީފައިވާ އިސްވެބުނެވުބަޔާނަށ ބަލާއިރު، އެބަޔާނުގައިމެއްކު ނަމަކަށް ކިޔާ ފިހާރައިގައުހުރި ތަކެއްޗަކީ އޭނާގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވިފައިވާ އޭނާގެ ތަކެތިކަމަށް ބުނެފައި އޮންނައިރު، އެބަޔާނުގައި "އަދި އަޅުގަނޑުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައި ހުރި ތަކެއްޗަކީ ވިޔަފާރިމުދަލަކަސ އެއް އަޅުގަނޑު ގަތް ތަކެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެތަކެތި ގަތީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ އަމިއްލަ ފައިސާއަށެވެ. އަދާއެފިހާރައިގައ ހުރި ޢިމާރާތަށް ނިސްބަތް ނުވާ ތަކެއްޗަކީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުއައަޅުގަނޑާ ދެމީހުން އިދެގެން ތިބި އަޙްމދ ޢަޒީޒްގެ މަސައްކަތުން ފައިސާ ހޯދައިގެން ގަނެފައިވާ ތަކެއްޗެވެ. " މިފަދައިން ބުނެފައި އޮތުމުން،މި ބަޔާނަށް ބަލާއިރު، އެ ފިހާރާގައި ހުރި މުދަލަކީ އަޙުމަދު ޢަޒީޒު ގަނެފައިވާ ތަކެތިކަމަށް ބުނިނަމަވެސް، އެތަކެތީގެ މިލްކުވެރި ފަރާތަކީ އާމިނަތު ޟަމީރާކަމަށް އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުނ ބުނެފައިވާކަން އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން ހަމައެކަނި މިބަޔާނުގެ އަލީގައި ދަޢުވާގައި ބަޔަންކޮށްފައިވ މުދަލަކީ އަޙްމަދު ޢޒީޒުގެ މުދާކަމަށް ކަނޑައެޅި ދާނެކަމަށް ނުފެނެއެވެ.

26އެހެންކަމުން، އިސްވެ ބުނެވުނު ސަބަބުތައް އެފަދައިން ހުރުމުން ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާއިސްތިއުނާފ ކުރުމަށު އަޙްމަދް ޢް ޒީޒުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ނުކުތާތަކުގެ އަލީގައި އެޤަޟިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަށް ބ ދަލެއ ގެންނެންޖެހޭ ތަނެއް އޮތކަމަށ އަހުރެންނަށް ނުފެނެއެވެ.

27އަޙްމަދު ޢަޒީޒު އާއި އާމިނަތު ޟަމީރާއާ ދެ މީހުންނަކީ ކައިވެނިކޮށްގެން 12 ވަރަކަށް އަހަރު އެކުގައި އުޅެފައިވާ ދެފަރާތެވެ. އެފަދައިން އުޅުނު އިރު، "އެނގާ" ނަމަކަށް ކިޔާ ފިހާރައެއް ހުޅުވިކަމަށާއި، އެ ފިހާރައިން ލިބުނު ނަފާއިނ ދެވަނައަށް "މރ. މެއްކު" ގެ ނަމަ ގައި ފިހާރައެއް ހުޅުވިކަމަށް އާމިނަތު ޟަމީރާ ބުނެއެވެ. "މރ. މެއްކު" ފިހާރައިގެ ވިޔަފާރި ހިންގަމުން ދިޔަ ޢިމާރާތަކީ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައިވާ ގޯއްޗެއް ކަމުގައިވޫގއ. މާމެންދޫ، ލިލީމާގެ ގ ތީގައ ހުރި ޢިމާރާތެކެވެ. އަދި "މރ. މެއްކު" ގެ ވިޔަފާރި ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފަރާތަކީވެސް އާމިނަތު ޟަމީރާއެވެ. ނަމަވެސް "މރ. މެއްކު" ގެ ވިޔަފާރި ހިންގައި، އެ ފިހާރައަށް މުދާ ގަނެ އެންމެހާ ކަންކަން ކޮށްފައިވަނީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުއެވެ.

28އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައިމިވާ ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައމާލި، […] އަޙްމަދު ޢަޒީޒު ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާއަށް ބަލާއިރު އެ ދަޢުވާއަކީ ގއ. މާމެންދް "މރ. މެއްކު" ފިހާރައިގައިވާ ތ ކެތި ހުސްކުރަމުނ ގެންދަނިކޮށް އެތާގެ ތަޅުދަނޑި އާމިނަތު ޟަމީރާ އަތުލައިގަނ އެ ތަޅުދަނޑި ހިފަހައްޓައިގެން އުޅުމުގެ ސަބަބުނ ފިހާރައިގައ ހުރި ތަކެތި )މުދާ( ލިބިފައި ނުވާތީ، ފިހާރައިގައި ހުރްމުދާ އަޙްމަދު ޢަޒީޒްއަށ ހުސްކުރެވޭނ ގޮތެ ހަދާ ދިނުން އެދޭ "މރަ.މެއްކު" އެވެ ކިޔުނު ފިހާރައިގައ ހުރި މުދަލާއި، ގއ. މާމެންދޫ، […] ގޯތިތެރޭގައ ހުރި ވެހިކަލްތައް ހޯދުމި ށ އަޙްމެދު ޢަޒީޒުގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅ ދަޢުވާއެއްކަން އެނގެއެވެ.

29އަޙްމަދު ޢަޒީޒު ކޮށްފައިވް އެ ދަޢުވާއާ ގުޅިގެން ދަށު ކޯޓުނަކޮށްފައިވާ ޙުކުމަށް ބަލާއިރު، ބަޔާންކުރެވުނު ފިހާރަ ހުރި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރީ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ނަމުގައި އޮތުމާއި 'މރ. މެއްކ' ފަހާރައިގައ ވިޔަފާރި ކުރުމަށް ހުއްދަ ދޫކުރެވިފައިވަނީ ދަޢުވާލިބޭ އާމިނަތު ޟަމީރާ އށަ ކަން އެނގެން އޮތުމުން، އެ ލިއުމުގެ ޞައްޙަކަނު ނަފީކުރެވޭވަރުގެ ކިތާބީހެކްއަޙްމަދ ޢަޒީޒު އަށް ދެއްކިފައިނުވާތީ، އެ ފިހާރައިގައިވާ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތަކީ އާމިނަތު ޟަމީރ ކަމަށާ ކަނޑައަޅައި، އެކަމާ ގުޅޭ ތަންފީޒީ އަމުރުތައް ކުރުމާއެކު ޙުކުމްކޮށް ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ދެފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަ؛

30މި މައްސަލައާ ގުޅިގެންއަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ 'މރ. މެއްކ' ފިހާރައިގައި ހުރާ މުދަލަކީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒު ހޯދާފައިވާ މުދާ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ފިހާރަ ހުރި ގޯއްޗާއި ޢިމާރާތުގެ ރަޖިސްޓްރީ އަދި ފިހާރައިގެ މުދީވިއްކުމުގެ ހުއްދަ އާމިނަތު ޟަމީރާއަށ އޮތް ކަމަށް ވީނަމަވެސް އެ މަދަލުގައި އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ ޙައްޤު ވާކަމަށާއި، އެފިހާރައިގައިވ މުދަލަކާ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ މުދާކަމުގައެވެ.

31ޖަވާބުގައި އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ޢިމާރާތައި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓާ ރ އަދ ވިޔަފާރި ހުއްދަ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ނަމުގައި އޮތުމުން އެކަމަކީ، އެ ފިހަރާއިގައިވ އެންމެހާ މުދަލަކީ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ މުދާ ކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ކަމަށާއި އެފިހާރައިގައިވ އެންމެހާ މުދަލަކީ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ މުދާ ކަމަށެވެ.

32މީގެ އިތުރުން ޝަރީޢަތުން ކުރި ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުދެމުން އާމިނަތު ޟަމީރާ ދިވެހިރާއްޖޭގ ހައިކޯޓުގް ދެކުނު ގޮފީގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، އަޙްމަދު ޢަޒީޒުއާއި އާމިނަތު ޟަމީރާއާ ދެމީހުން ކައިވެނިކޮށްގެން 10 ނުވަތަ 12 ވަރަކަށް އަހަރު އެކުގައި އުޅުނުކަމަށާއި، ދެމީހުންގެ ނަމުގައި ނެގި -400,000/ ރ. )ހަތަރު ލައްކަ ރުފިޔާ( ގެ ލޯނަކުން "އެނގާ" ނަމަކަށް ކިޔް ފިހާރަ ހުޅުވައި ވިޔަފާރި ފެށިކަމަށެވެ. އަދ އާ ފިހާރަ ހިންގައިގެން ލިބުނު ނަފާއިނ ދެވަނަ ފިހާރަ ކަމުގައިވާ 'މރ. މެއްކު' ނަމަކަށް ކިޔާ ފިހާރަ ހުޅުވިކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން 'މރ. މެއްކ' ހިންގައި މުދާ ގަނެ ހަދަމުން އައީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒު ކަމަށާއި އަޙްމަދު ޢަޒީޒު އެކަނ ކޮށްފައިވަނީ އާމިނަތު ޟަމީރާގ މުވައްޒަފެއްގެ ޙައިސިއްޔަތުން ނޫންކަމަށެވެ. ވިޔަފާރި ފެށުމަށް ފައިސާ ހޯދިގޮތި ؛

33އާމިނަތު ޟަމީރ އަކު އަޙްމަދު ޢަޒީޒް އާ ކައިވެނި ކުރުމުގު ކުރިން ވިޔަފާރިކުރި މީހެއްކަން އެނގޭކަށް ނެތެވެ. އާމިނަތީ ޟަމީރުއަކެ އަޙްމަދު ޢަޒީޒި އާ ކައިވެނި ކުރުމުގެ ކުރިން ފައިސާވެރ މީހެއްކަނު ވެސާއެނގޭކަށް ނެތެވެ. އަދި އާމިނަތް ޟަމީރް އަށިއެއްވެސް މީހަކު އެއްވެސ މިންވަރެއްގެ ފައިސާއެއް ދީފައވާކަންވެސ އެނގޭކަށް ނެތެވެ.

34ވިޔަފާރި ފަށާފައިވަނީއާމިނަތެ ޟަމީރ އާއާ އަޙްމަދް ޢަޒީޒުގާ ނަމުގައި ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްއިން ނަގާފައިވާ -/400,000ރ . )ހަތަރު ލައްކެރުފިޔާ( ގެ ލޯނެއްގު ފައިސާއިން ކަމުގައި އާމިނަތު ޟަމީރާބުނެފައިވާއިރު، އެކަމަށް އަޙްމަދު ޢަޒީޒު އިންކާރު ކުރެއެވެ.އަޙްމަދ ޢަޒީޒު ބުނެފައިވަން ވިޔަފާރި ފަށާފައިވަނީ އަދި ހުރިހާ މުދަލެއް ހޯދާފައިވަނީވެސ އަޙްމަދް ޢަޒީޒް ގެ ފައިސާއިން ކަމުގައެވެ. މީގެ އިތުރުނީއަޙްމަދ ޢަޒީޒު ބުނެފައިވަނީ ލޯނު ނެގުމުގެ މަޤުޞަދަކެ ގއ. މާމެންދޫ، […] އިތުރަށް ޢިމާރާތް ކުރުން ކަމަށާއި، އިމާރާތްކުރުމުގެ އެ މަސައްކަތް ކުރިކަމާއި ފައިސ ހޭދަކޮށްފައިވާކަން ސާބިތުކުރުމަށިއަޙްމަދ ޢަޒީޒު ދެ ހެކިން ހުށަހަޅާފައި ވެއެވެ. އަދަބުނެވުނ ލޯނުގެ ފައިސާ ދުއްކާފައިވަނ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ ފަރާތުން ކަމާއި،އަޙްމަދ ޢަޒީޒު އަށް ފައިސް ލިބޭކަން ސާބިތުކުރުމަށް ހެކި ހުށަހަޅާފައި ވެއެވެ. އެގޮތުން 'މ.ސީޒަން' އެވެ ކިޔާ ބަންޑާރަގޯތި މާލާ، […] މުޙައްމަދު ނަޒީމްއަށ ކުއްޔަށް ދޫކޮށް އެތަނުގެ ކުލީގެ ގޮތުގައި ފައިސ ލިބޭކަން އެނގޭ ޝަފަވީ އަދި ކިތާބީ ހެކި ހުށަހަޅާފައި ވެއެވެ.

35އަދި"މރ.މެއްކު" ފިހާރަ ހުޅުވާފައިވަނިއަޙްމަދު ޢަޒީޒުގު ފައިސާއާއި މުދަލުން ކަމުގައެއަޙްމަދ ޢަޒީޒުގ ފަރާތުނު ބުނެފައިވާއިރު، އާމިނަތު ޟަމީރާ ބުނެފައިވަނީ ވިޔަފާރި ފަށާފައިވަނިއާމިނަތ ޟަމީރ އާއާ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގ ނަމުގައި ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްއިން ނަގާފައިވާ -/400,000ރ . )ހަތަރު ލައްކި ރުފިޔާ( ގެ ލޯނެއްގެ ފައިސާއިން ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ވިޔަފާރިކުރުމަށް ހޯދި ފައިސާގައ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގ 50% )ފަންސާސް އިންސައްތަ( ޙިއްސާ އޮތްކަން ޚުދު އާމިނަތު ޟަމީރާ ޝަރީޢަތުގައި އިޤުރާރުވެފައިވާ މި ބުނުމުން އެނގެއެވެ. ފިހާރައިގައ ހުރި މުދަލަކީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ މަސައްކަތުން ހޯދި ފައިސާއިނާއަޙްމަދ ޢަޒީޒު ގަތް މުދާ ކަމަށ ނަންބަރ: 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި އާމިނަތު ޟަމީރު ވެފައިވާ އިޤްރާރު

36އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައި މިވާ ހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 26/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާ ގައަ ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާ އަދި އެ ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމް ބަޔާންވެ ހިނގައްޖެއެވެ. ނަމަވެސް މި ޤަޟިއްޔާގެ މައުޟޫޢުގައި ހުށަހެޅުނު ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުމުގއި، މި ޤަޟިއްޔާގެ އިތުރުން އެ ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ނަންބަރ: 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުނ 28 އެޕްރީލް 2018 ދުވަހު ޝަރީޢަތަށް ދީފައިބަޔާނަށ ބަލާލުން މުހިންމުވ ކަމުގައި ދެކެމެވެ. އެގޮތުން 'މރ. މެއްކު' ކިޔިފިހާރައިގު އެ ވ މުދަލަކާ ދަޢުވީ ކުރާ އަޙްމަދ ޢަޒީޒުގެ މުދާކަމަށް ބުނީ އަންނަނިވި ފަދައިން އާމިނަތު ޟަމީރާ ބަޔާންދީފައިވެއެވެ. " ...އަދި އަޅުގަނޑުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައި ހުރި ތަކެއްޗަކީ ވިޔަފާރީ މުދަލަކަސ އެއް އަޅުގަނޑ ގަތ ތަކެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެތަކެތި ގަތްއަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ އަމިއްލަ ފައިސާއަށެވެ. އަދުއެފިހާރައިގައ ހުރި ޢިމާރާތަށް ނިސްބަތް ނުވް ތަކެއްޗަކީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުއާ އަޅުގަނޑާ ދެމީހުން އިދެގެން ތިބެ އަޙްމަދ ޢަޒީޒްގެ މަސައްކަތުން ފައިސާ ހޯދައިގެން ގަނެފައިވާ ތަކެއްޗެވެ.".. މި ބަޔާނުގެ މަތީބިއަ ގައި އާމުނަތު ޟަމީރާގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވާ ފިހާރައިގައ ހުރި މުދަލަކާ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ މި ދާކަމުގައި ބުނުމަށްފަހު ހަމަ އެބަޔާނުގައި އާމިނަތު ޟަމީރ އިޤްރާރުވެފައި އެވަނީ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ނަމުގައީރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައި ހުރި ތަކެއްޗަކީ ވިޔަފާރި މުދަލަކަސ އެއް އާމިނަތު ޟަމީރި ގަތް ތޫކެތިނިންކަމަށާއީއެތަކެތުގަނެފައިވަންއަޙްމަދ ޢަޒީޒުގެ އަމިއްލަ ފައިސާއަށިކަމަށެވާ. އަދާއެފިހާރައިގައ ހުރި ޢިމާރާތަށް ނިސްބަތް ނުވާ ތަކެއްޗަކީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުއާ އ މިނަތު ޟަމީރާއ ދެމީހުން އުނެދެގެން ތިބެ އަޙްމަދާ ޢަޒީޒްގ މަސައްކަތުން ފައިސާ ހޯދައިގެން ގަނެފައިވ ތަކެތިކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އެ ފިހާރައިގައިވ މުދަލަކާ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ މުދާ ކަމުގައި އާމިނަތީ ޟެ މީރާ ބުނާ ސަބަބަކާ އެ ފިހާރައިގި އިމްޕޯޓު މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ނަމުގައި އޮތުމުންކަމާއި، އަދ އެފިހާރައިގައ ހުރި ޢިމާރާތަށް ނިސްބަތް ނުވާ ތަކެއްޗަކީ ނުވަތާ ވިޔަފާރި މުދަލަކި އަޙްމަދު ޢަޒީޒުއާއާ އްމިނަތު ޟަމީރާއ ދެމީހުނުކައިވެނިކޮށްގެނާތިބެ އަޙްމަދް ޢަޒީޒްގެ މަސައްކަތުން ފައިސާ ހޯދައިގެން ގަނެފައިވ ތަކެތިކަމަށް އާމިނަތު ޟަމީރާ ޤަބޫލުކޮށް އެކަމުގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުގައި އިޤުރާރުވެފައިވާކަނ ދޭހަވެއެވެ.

37އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ބަޔާން އެ ޤަޟިއްޔާގައި ނަގާފައިވަނީ ޤާނޫނީ އުސޫލުތަކާ ޚިލާފަށް ކޯޓު އަމުރެއް ނުފޮނުވާ އާމިނަތު ޟަމީރާ ކޯޓަށް ހާޟިރުކުރުމީ ށްފަހުގައި ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އާމިނަތު ޟަމީރ އާ ބަޔާނުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަކީ ޝަރީޢަތުން ރިޢާޔަތްކޮށް ބުރަދަން ދޭންނުޖެހޭ ވާހަކަތަކެއްކަމަށް ދަލާލަތުކުރާ ޤާނޫނ ނުވަތަ ޝަރުޢީ އެއްވެސް ޙުއްޖަތެއް އާމިނަތު ޟަމީރ އަށާ ދެއްކިފައިނުވެއެވެ. ވުމާއެކު 'މި ރ. މެއްކު' ފިހާރައިގައ ހުރި މުދަލާ ގުޅޭގޮތުން އާމިނަތު ޟަމީރާ އެފަދައިން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ބަޔާންދީފައިވާކަން ނަފީކުރެވިދާނ ޤާނޫނެ ހަމައެއް ނެތެވެ. އަދި އެ ބަޔާނަކީ ޝަރީޢަތުން ބުރަދަން ދޭންޖެހޭ ބަޔާނެއް ކަމުއްކަމުގައި ދެކެމެވެ.

38'މރ. މެއްކު' ފިހާރައިގައ ހުރި މުދަލަކީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގުމުދާކަމާއި، ރައްދުގައި އާމިނަތު ޟަމީރ ގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ލޯނުގެ ފައިސާއާ ގުޅޭގޮތުން އަންނަނިވި ހެކިތައް އަޙްމަދު ޢަޒީޒްގ ފަރާތުންހުވަދުއަތޮޅު އުތުރުބުރީ މްމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައި ވެއެވެ.

38.1. އާމިނަތު ޟަމީރ އާއާ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގ ނަމުގައި ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްއިން ނަގާފައިވާ -/400,000ރ . )ހަތަރު ލައްކި ރުފިޔާ( ދައްކައި ޚަލާސްކޮށްފައިވަނީ ވިޔަފާރިން ލިބުނު ފައިސާއިން ކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކީ ކަނޑައެޅިގެން ދޮގެއްކަމަށާއި، އެލޯނުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ ގއ.މާމެންދޫ، […] އިތުރަށް ޢިމާރާތްކުރުންކަމަށާއި އެ ލޯނުގެ ފައިސާއިން ލިލީމާގޭގައި ދެބުރީގ ޢިމާރާތްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފަށައި އެ ޢިމާރާތުގެ ބޮޑެތި މަސައްކަތްތައް ނިމިފައިވާއިރު،އަދި އިސްވެ ދެންނެވުނު ޢިމާރާތް ކުރުމަށް ހުރިހާ ޚަރަދެއްކޮށްފައިވާނ އަޙްމަދު އަޒީޒުކަނުގއ.މާމެންދޫ، މާރސް، މުޙައްމަދު ސައީދު އާއި ގއ.މާމެންދޫ، […] އަޙްމަދު ރާޝިދޮއަށް އނގޭނ ކަމަށެ ފާހަގަކށްފައިވެއެވެ.

38.2. ބޭންކް އޮފާ މޯލްޑިވްސްއިން ނަގާފއިވ -/400,000ރ . )ހަތަރު ލައްކި ރުފިޔާ(ގެ ލޯނަށް ފައިސާ ދައްކާފައިވާނީ އަޙްމަދު އަޒީޒުގެ އަމިއްލަ ފައިސާއިންކަމަށާއު އެ ލޯނަށް ފައިސ ދައްކާފައިވާނީ […] އެވެ ކިޔާ ބަންޑާރަގޯތި މާލެ، މުޙައްމަދެނަޒީމްއަށ ކުއްޔަށް ދޫކޮށް އެތަނުގެ ކުލީގެ ގޮތުގައު ލިބި ފައިސާއިންކަނ ސާބިތު ކުރުމަށު އަޙްމަދް އަޒީޒުއާއި މުޙައްމަދު ނަޡީމް އާދެމެދ 'މ.ސީޒަން' ކައްޔަށ ދިނުމަށް ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާއި އަދި އެކު ނ އިތުރަށް ސާފކުރުމަށ ޝަރީޢަތަށް ބޭނުން ވާނަމަ މާލެ، […] މުޙައްމަދު ނަޡީމް ހާޟިރުކޮށް ހެކިބަސް ނެގުމަށް އެދިފައިވެއެވެ.

38.3. އިސްވެ ދެންނެވުނު ލނަށ ފައިސް ދައްކާފައިވާނީމުޙައްމަދިނަޡީމ މެދުވެރިކޮށް މާލެއިން ކަމަށއާ އަދި މިލޯނަށ ފައިސް ދެއްކިކަމާއި ފައިސާދެއްކެ ކންބޭންކ އޮފް މޯލްޑިވްސްގެ ނަންބަރު: 300-443866-7712 އެކައުންޓް ސްޓޭޓްމަންޓނު އެނގޭނެކަމަށް ބަޔާންކޮށް ނަންބަރު: 300-443866-7712 އެކައުންޓް ސްޓޭޓްމަންޓް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައި ވެއެވެ.

38.4. ހަމައެހެންމެ، ގއ. މާމެންދޫ، […] ގައި ހުޅުވާފައިވި ފިހާރައާއާއަދީ އެފިހާރައިގައިވ މުދަލަކީ އަޙްމަދް އަޒީޒުގެފައިސާއިނާއަޙްމަދު އަޒީޒްގަނެފައިވި މުދާތަކެއް ކަމަށ އާމިނަތު ޟަމީރާ އ ޤުރާރވެފައިވާކަން އެކޯޓުގެ ނަންބަރ 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެނ 28 އެޕްރީލް 2018 ދުވަހު ޝަރީޢަތަށް ދީފައިވާ މ ޙު ޟަރު ބަޔާނާއި އަދި އެކޯޓުގެ ނަންބަރ 01P3C/2018/ )28 އެޕްރީލް 2018( ވަގުތީ އަމުރުން އެނގެން އޮންނަކަމަށް ބުނެ މި ލިޔުންތައް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

38.5. އަދި "މރ. މެއްކު" ފިހާރް އަށް ބޭނުންވާ މުދާ ހޯދުމުގެ ގޮތުނާ އެކި ފިހާރަތަކުނެމުދ ގަނފައިވާކަން އެނގޭނެ ފައިސާގެ ރަސީދާއި އިންވޮއިސްތަކެއް ހުށަހަޅާފައިވެއެވ.

38.6. ބުނެވިދިޔަ ހެކިތަކާއި ޤަރީނާތަކުގެ އިތުރުން ފުރަތަމަ ހުޅުވި "އެނގާ" ފިހާރައިގެ ވިޔަފާރި ފީ ދައްކާފައިވާ ކަމުގެ ލިއުންތަކާއި، ވިޔަފާރި މުދާ ގަނެފައިވާކަމުގެ ބިލުތައް ނުވަތަ ރަސީދުތައް ހުށަހަޅާފައި ވެއެވެ. ބުނެވިދިޔަ ހެކިތަކަށް އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ރ ޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގާ އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދ މުޞްޠަފާ މައްސަލައިގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ހަމަތަކަށް ބެލުމުން އެނގެއެވެ . ވިޔަފާރި ކުރުމުގެ ހުއްދައަކީ މިލްކު ސާބިތުކުރުމުގެ ޤަޠުޢީ ދަލީލެއްތޯ؟

39'މރ. މެއްކު' ފިހާރައަށް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ހުއްދަ ދީފައިވަނީ އާމިނަތު ޟަމީރ އަށާ ކަމާއި އެ ފިހާރ ހުރަ ގއ. މާމެންދޫ / ލިލީމާގުގޭމިލްކުވެރި ފަރާތަކީވެސް އާމިނަތު ޟަމީރާ ކަމާމެދު ޚިލާފެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް މި މައްސަލައިގައި އުފެދިފައިވާ ޤާނޫނީ ސުވާލަކީ އެފަދައިން ގގ މިލްކުވެރި ފަރާތަކަށް ވުމާއި އަދި 'މރ. މެއްކު' ނަމަކަށީކިޔާ ފިހާރާގައި ވިޔަފާރި ކުރުމުގެ ހުއްދަ އ ފަރާތަށެ އޮތުމަކުހަމައެކަނި އެ ކަމުގެ މައްޗަށް ބަލައި ވިޔަފާރި މުދަލުގެ މިލްކުވެރި ފަރާތްކަމުގައި ކަނޑައެޅިދާނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއްތޯ އުފެދޭ ސުވާލެވެ. މި ސުވާލުގެ ޖަވާބު ހޯދުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްލާނަމެވެ. މުދަލާ ގެ މިލްކުވެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތަކުން ދޫކޮށްފައިވީ މުދަލުގެ މިލްކު "ރަޖިސްޓްރީ" އޮތުމާއި "އިމްޕޯޓް މުދަ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ" އޮތުމުގެ ތަފާތު

40އީ މުދަލަކީ އެ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިފަރާތް ދެނެގަނެވޭނެ ރަޖިސްޓްރީއެއް ޤާނޫނީ ގޮތުން އޮންނަންޖެހޭ މުދަލެއްނަމަ މިލްކުރެވިކަމުގ އެ ރަޖިސްޓްރީ އެމެ ހެއްގެ ނަމުގައި ކުރެވިފައިވާ ފަރާތަކީ އެހެންގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު އެ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތް ކަމުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ. މިކަމުގ މިސާލަކީ ގެއެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ދެނެގަނެވޭ "ޢިމާރާތައި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރީ" އެވެ. ޢިމާރާތުގެ . ދިވެހިރާއްޖޭގު ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ނަންބަރ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާ މިލްކުވެރި ފަރާތް ކަނޑައެޅުމުގެ އެންމެ ހަރުދަނާ ޤާނޫނީ ހުއްޖަތަކީ "ޢިމާރާތައި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރީ" އެވެ. ހަމަ އެފަދައިން އޮޑިދޯނިފަހަރާއި، އެއްގަމު އުޅަނދުތަކުގެ ވެރިފަރާތް ކަށަވަރުކޮށްދިނުމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ދޫކޮށްފައި ހުންނަ ވެރިފަރާތް އަންގައިދޭ ރަޖިސްޓްރީތައް ހިމެނެއެވެ. މި މޭރުމި ނ ބަލާއިރް މިލްކުވެރިކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުނ ދޫކޮށްފައި ހުންނަ ރަޖިސްޓްރީ އޮތުން ލާޒިމް ކޮންމެ މުދަލެއްގެ ރަޖިސްޓްރީ އެފަރާތެއްގެ ނަމުގައި އޮތުންވެސް ހަމަ އެފަދައެވެ. އަދި ވިޔަފާރިއެއް ކުރުމުގެ ހުއްދަ އޮތުމަކީ ނުވަތަ އިމްޕޯޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ އެމީހެއްގެ ނަމުގައި އޮތުމަކީ އެ ވިޔަފާރިއެއް ކުރަމުން ގެންދަނީ ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ފަރާތުންކަން އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭނަމަ ދޭހަކޮށްދޭނ ޤާނޫނެ ހުއްޖަތެވެ. މިކަން އިތުރަށް ކަށަވަރުވެގެންދަނ ޤާނޫނީ ނަންބަރު 60/78 )އިމްޕޯޓް މުދާ ވިއްކާ ތަންތަން، ސައިހޮޓާ އަދ ކެންޓީނާ ބެހޭ ޤާނޫނު( ގ 3 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު ވިޔަފާރި ކުރުމަށް ދޫކުރާ ފިހާރަ ފަދަ ތަންތަކުނ ސަރުކާރަށް ދައްކަންޖެހޭ ކުލި ޤަވާޢިދުން ނުދައްކާނަމަ ޖޫރިމަނާ ކުރެވި ޖޫރިމަނާއެކ ކުލިދައްކަނ ކަނޑައަޅް މުއްދަތުގައި ނުދައްކައިފިނަމަ އެ ތަނެއްގެ ވިޔަފާރި ހުއްދަ ބާޠިލުވާނެކަނ އެނގެން އޮތުމުންނެވެ.

41ޢާއްމު އުޞޫލުން ވިޔަފާރި މުދަލަކީ އެހެންގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށް ނުދެވޭނަމަ އެ މުދަލުން ވިޔަފާރި ކުރުމަށް ހުއްދަ އޮތް ފަރާތުގެ މުދަލެވެ. ނަމަވެސް މި ޤާނޫނީ އިފްތިރާޟަކީ ) Legal Presumption( އެކަން އޮތީ އެހެން ނޫންކަމުގެ މައްޗަށް ހުއްޖަތް ފެންނަން އޮންނަ ހާލަތުގައި ފިލައިދާނެ އިފްތިރާޟް )Rebuttable Presumption( އެކެވެ. ވިޔަފާރި ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ފަރާތެއްގެ ފިހާރައެއްގައި ހުރި ކޮންމެ މުދަލަކީ ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ފަރާތުގެ މުދަލަކަށް ނުވިތަ ޢިމާރާތެއްގައ ހުރި ކޮންމެ މުދަލަކީ ޢިމާރާތާއި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރްއެމީހެއްގެ ނަމުގައި އޮތި ފަރާތުގެ މުދާ ކަމުގައި ކޮންމެ ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައި ނުވެ ހިނގައިދާނެއެވެ. އެފަދަ ޙާލަތްތައް ވަރަށް ގިނައެވެ. މިސާލަކަށް ފިހާރައިގެ ވެރިފަރާތާއި، ވިޔަފާރި މުދަލުގެ ވެރިފަރާތް ތަފާތުވާ ޙާލަތުގައި ދެ ފަރާތުގިމެދާގައެ ޤާއިމުކުރި ކޮންމެވެސް ބާވަތެއްގި މުޢާމަލާތެއްގެ ތެރެއިން ފިހާރައެއްގައި ވިޔަފާރި ހުއްދް ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތް ނނި އެހެން ފަރާތެއްގެ މުދާ ބަހައްޓައި ނުވަތަ ނުބެހެއްޓި ކަމުގައިވިއަސުފިހާރައިގެ ވިޔަފާރނަމެ ގައި ވިއްކައި މުޢާމަލާތް ކޮށްފާނެއެވެ. އެއިން ކޮންމެ ބާވަތެއްގެމުޢާމަލާތެއްގ ތެރެއިނަ މުދަލުން ވިޔަފާރިކުރާ ޙާލަތުގައި އެ މުދަލުގެ މައްޗަށް އެހެން ފަރާތެއްގެ ޙައްޤެއް އޮތްކަމުގެ ހުއްޖަތް ލިބޭނަމަ އެ މުދަލަކީ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ހުއްދަ އޮތް ފަރާތުގެ ނުވަތް ޢިމާރާތާއި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރާ އެމީހެއްގެ ނަމުގައި އޮތ ފަރާތުގެ މުދާ ކަމުގައި ކަނޑައެޅިދާނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް އޮތް ކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ. ޢިމާރާތުގައިވ އެންމެހާ މުދަލަކާ ޢިމާރާތުގެ ބައެއް ކަމުގައި ނުވަތަ ޢިމާރާތުގެ ވެރިފަރާތުގެ މުދާ ކަމުގައި ކަނޑައެޅިދާނެތޯ؟

42ދިމިޤްރާތީ މުޖުތަމަޢުތަކުގައި ޢަމަލުކުރާ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު )law Land( ގެ އަސާސީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކަށް ބަލާއިރު،ޢިމާރާތެއްގައިވާ ބައެއް މުދަލަކި ޢިމާރާތާ ގުޅިފައިވާ ޢިމާރާތުގެ ބައެއް ކަމުގައި )ixtureF( ޤާނޫނީގޮތުން ބެލެވެއެވެ. އަދި ޢިމާރާތުގައި ހުންނަ ބައެއް މުދަލަކީ،ޢިމާރާތުގެ ބައެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭ މުދާ )Chattel ( ކަމުގައި ވެއެވެ. ޢިމާރާތުގެ ބައެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭ މުދަލުގެ ތެރޭގައި މިސާލަކަށާހިފާ ގެންގުޅެވޭ ތަކެތި/ އިފުލޭ މުދީވެސް ހިމެނެއެވެ. އަދ ވަކި މުދަލަކީ އެމީހެއްގެ މުދަލެއްކަމަށް އެމީހަކު ހީކުރުމަކުން އެ މުދަލަކީ އެމީހެއްގެ މުދަލަކަށް ވެގެން ނުދެއެވެ. އެހެންކަމުން ޢިމާރާތާއި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރީ އޮތުމަކުން އެ ޢިމާރާތުގައިވ އެންމެހާ މުދަލަކާ އެ ޢިމާރަތުގެ ބައެއްކަމުގައި ޤާނޫނީ ގޮތުން ނުބެލެވޭކަން ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކަށް ބެލުމުންވެސް އެނގެއެވެ. އަދި ޢިމާރަތާއި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރީ އޮތުމަކީ އެއާ އިދިކޮޅަށް ދަލާލަތުކޮށްދޭ .Dixon v Fisher (1843) 5 D 775, Hellawell v Eastwood(1851)155 E.R. 554 , Elitestone Ltd v Morris [1997] (UK) ހެކިޤަރީނާ ހުންނަ ހާލަތުގައި ހަމައެކަނި އެކަމުގެ މައްޗަށް ބަލައި އެޢިމާރާތުގައ ނުވަތި ގޯތީގައި ހުރި އެންމެހާ މުދާ އެ ޢިމާރާތާއި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރީގެ ވެރިފަރާތަށް ނިސްބަތްކުރެވިދާނ ޤާނޫނެ ހަމައެއް ނޫނެވެ.

43މި އިސޫލުތަ ށ މި އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤުކުރާއިރު، 'މރ.މެއްކު' ފިހާރައިގައިވ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތް ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް، އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުން ދައްކާ ހަމައެކަނި ހުއްޖަތަކީ، އަދި ދަށު ކޯޓުންވެސް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާ ކަމަކީ 'މރ.މއްކު' ފިހާރައިގެ "އިމްޕޯޓު މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ" އާމިނަތު ޟަމީރާއަށް އޮތުމާއި، 'މރ.މެއްކު' ފިހާރަ ހިމެނެ ގއ. މާމެންދޫ / ލިލީމާގެ އެވެކިޔާ ބަންޑާރަ ގޯތީގެ "ޢިމާރާތާއި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓަރީ" އާމިނަތު ޟަމީރާއަށް އޮތުމެވެ.

44ދަށު ކޯޓުގެ ނަންބަރު 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފަރާތުނ 28 އެޕްރީލް 2018 ދުވަހު ޝަރީޢަތަށް ދީފައިވާ ބަޔާނުގައި އަދި މި އިސްތިއުނާފީ ޤަޟިއްޔާގައި ދިވެހިރާއްޖޭގ ހައިކޯޓުގައި 'މރ. މެއްކު' އަށް ގެނެފައިވ މުދަލަކާ އަޙްމަދު ޢަޒީޒު ގަނެފައިވާ މުދާކަމަށް އާމިނަތު ޟަމީރާ ވަނީ އިޤުރާރު ވެފައެވެ. އަދި އަޙްމަދު ޢަޒީޒު އެ ފިހާރަ ހިންގުމާއި މުދާ ގަތުމުގައި ކޮށްފައި ވާ މަސައްކަތަކީ އާމިނަތު ޟަމީރާގ މުވައްޒަފެއްގެ ޙައިސިއްޔަތުން އަޙްމަދު ޢަޒީޒް ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކެއް ނޫންކަމަށްވެސް އާމިނަތު ޟަމީރާ އިޤްރާރުވެފައިވެއެވެ. ވުމާއެކު، މ މައްސަލައިގައި ކަށަވަރުވާ އެއް ކަމަކީ 'މރ. މެއްކު' ފިހާރައިގައ ހުރި މުދަލުގެ މައްޗަށ އަޙްމަދ ޢަޒީޒުގެ ޙައްޤު އޮތްކަން ޚުދު އާމިނަތު ޟަމީރާގެ މި ބުނުމުންވެސ އެނގެން އޮންން އޮތުމެވެ.

45އަދި ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ދަށު ކޯޓުގެ ނަންބަރ 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި އާމިނަތު ޟަމީރާގ ފަރާތުނ 28 އެޕްރީލް 2018 ދުވަހާ ޝަރީޢަތަށް ދީފައިވާ ބަޔާނުގައި އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައި ހުރި ތަކެއްޗަކީ ވިޔަފާރިމުދަލަކަސ އެއް އާމިނަތަ ޟަމީރި ގަތް ތޫކެތ ނިންކަމަށާއީއެތަކެތް ގަނެފައިވަނާ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގެ އަމިއްލަ ފައިސާއަށް ކަމަށާއި،އަދ އެފިހާރައިގައ ހުރި ޢިމާރާތަށް ނިސްބަތް ނުވިތަކެއްޗަކީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުއާއާ އިމިނަތު ޟަމީރާއ ދެމީހުން އުނާދެގެން ތިބެ އަޙްމަދް ޢަޒީޒްގެ މަސައްކަތުން ފައިސާ ހޯދައިގެން ގަނެފައިވާތަކެތިކަމަށ އާމިނަތު ޟަމީރިދަށ ކޯޓުގު ޝަރީޢަތުގައި އިޤްރާރުވެފައެއޮންނަ އޮތުމަށް ބަލާއިރު، އ ފިހާރައިގައިވާ މުދަލަކު އ މިނަތު ޟަމީރާގެ މުދާ ކަމުގައި އާމިނަތެ ޟި މީރާ ބުނާ ސަބަބަކީ އ ފިހާރައިގެ އިމްޕޯޓު މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ނަމުގައި އޮތުމުންކަމާއި، އަދ އެފިހާރައިގައ ހުރި ޢިމާރާތަށް ނިސްބަތް ނުވާ ތަކެއްޗަކީ ނުވަތު ވިޔަފާރި މުދަލަކާ އަޙްމަދ ޢަޒީޒުއާއ އާމިނަތު ޟަމީރާއ ދެމީހުން އ ނާދެގެން ތިބެ އަޙްމަދާ ޢަޒީޒްގެ މަސައްކަތުން ފައިސ ހޯދައިގެން ގަނެފައިވ ތަކެތިކަމަށަ އާމިނަތު ޟަމީރާ ޤަބޫލުކޮށް އެކަމުގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުގައި އިޤުރާރުވެފައިވާކަން ދޭހަވެއެވެ. އަދި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އާމިނަތު ޟަމީރާ އެފެ ދައިނ ބަޔާންދީ، އިޤްރާރުވެފައިވާ ވުމަކީ، އެ ފިހާރައިގައ ހުރި ވިޔަފާރި މުދަލަކީ އަޙްމަދު ޢަޒީޒުގ މުދާކަން ދޭހަކޮށްދަމަތީ ދަރަޖއެއްގއި ބުރަދަންދެވޭ ޙުއްޖަތެކެވެ.

46ކްރިންވެސްބަޔާންކުރެވުނުފަދައިނާ 'މރ. މެއްކު' ފިހާރައިގައިހުރި މުދަލަކީ އާމިނަތު ޟަމީރާގ މުދާ ކަމަށް ދަށު ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އެ ފިހާރައިގެ އިމްޕޯޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ އާމިނަތު ޟަމީރާއަށް އޮތުމެވެ. ބުނެވުނު ހުއްދައިގައ "މުދަލުގެ ވެރިފަރާތުގެ ނަމާއި އެޑްރެސް" މ ބައިގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ނަމާއި އެޑްރެހެވެ. ނަމަވެސް ވިޔަފާރި މުދަލަކީ ދައުރުވާ މުދަލަކަށް ވެފައި އެ ހުއްދައަކުވިޔަފާރިކުރުމުގެ ހުއްދަ ދޭ ލިޔުންކަމަށް ވާއިރު އެ ލިޔުމަކީ މުޠުލަޤަށް އެ ވިޔަފާރިއަށް ނިސްބަތްވާ އެންމެހާ މުދަލެއްގެ މިލްކް ވެރިކަން ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ކާފީ ހެއްކެއް ކަމުގައި ނުދެކެމެވެ. މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން ސާބިތުވާ އެހެން ހެކި ޤަރީނާ ހުރިނަމަ، އެ ހެކި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ބުރަދަންދޭންޖެހޭނެކަމުގައި ދެކެމެވެ.

47މީގެ އިތުރުން ހަމައެކަނި އިމްޕޯޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދައަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން ކަނޑައަޅަންވެއްޖެނަމަ، ބުނެވުނު އިމްޕޯޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ބާޠިލްވެގެންދާ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، އެ ހުއްދަ ބާޠިލްކުރެވުނު ވިޔަފާރިއަށް ކުރިން ނިސްބަތްވި މުދަލުގެ މިލްކުވެރިފަރާތް ކަނޑައީ ޅާނީ ކޮން ހަމައަކުންތޯ މިއީ އުފެދޭ ސުވާލެކެވެ. ސާފުކޮށް އެނގޭ ކަމަކީ ބުނެވުނު ހުއްދަ ބާޠިލްވެގެން ދިއުމަކުން އެ މުދަލަކެއޭގެ ޙައްޤުވެރިއެއ ނެތްކަމަށް ބެލެވިގެންދާނ ހުއްޖަތެއް ނޫންކަމް ވެ. ވީއިރު، މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަމާމެދު އެހެންގޮތަކަށް ސާބިތުވާން އޮނިނ ހާލަތުގައި ހަމައެކަނި ވިޔަފާރާ ހުއްދައަށް އެކަނި ބަރޯސާވެ ފިހާރައިގައިވާ މުދަލުގެ މިލްކުރެވިކަނ ކަނޑައެޅުމަކީ ބުއްދީގެ ގޮތުން ބަލާއިރުވެސް ހަމަޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި ބުނެވުނު އިމްޕޯޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ އަކީ އެ ހުއްދައަށް ނިސްބަތްވާ ވިޔަފާރި މުދްލުގެ މިލްކުވެރިކަން ކަނޑައެޅުމުގެ ޤަޠުޢީކޮށ އޮތް އަސާސީ ޤާނޫނީ ހުއްޖަތް ކަމަށް ބެލުމަކީ ޤާނޫނީގޮތުންވެސް ހަމަޖެހޭ ކަމެއް ކަމަކަށް އަހުރެން ނުދެކެމެވެ.

48އިސްވެ ބުނެވިދިޔަ ފަދައިން އާމިނަތުޟާ މީރާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އިޤުރާރުވެފައިވ ޙާލަތުގައި، "މރަ.މެއްކު" ފިހާރައިގެ "އިމްޕޯޓް މުދާ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ" އާމިނަތު ޟަމީރާގ ނަމުގައާއި ތުމޫއި، އެފިހާރ ހުރަ ގއ. މާމެންދެ، […] "ޢިމާރާތާއި ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރީ" އާމިނަތު ޟަމިރަގާ ނަމުގައި އޮތުމުކީ، އެއާ އިދިކޮޅަށް ހުއްޖަތް ފެންނަން އޮންނަ ޙާލަތުގައި ހަމައެކަނި އެކަމުގެ މައްޗަށް ބަލައި، އެ ފިހާރައިގައ ނުވަތި ޢިމާރާތުގައިވ މުދަލަކާ އާމިނަތު ޟަމީރާގެ މުދާ ކަމުގައި ކަނޑައެޅދާނ ޤާނޫނެ ހުއްޖަތެއްކަމުގައި އަހުރެންނަށް ޤަބޫލުނުކުރެވެއެވެ.

49ދަށު ކޯޓުގެ ނަންބަރު 29/P3C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި އާމިނަތު ޟަމީރާގެ ފރާތުނ 28 އެޕްރީލް 2018 ދުވަހު ޝަރީޢަތަށް ދީފައިވާ ބަޔާނުގައި އާމިނަތު ޟަމީރާގ ވެފައިވާ އިޤުރާރާއި، އިސްވެ 201 8/HC-S-A/26 w JJ ,tJ222 ,.,'-22 .rt 2'r-r.//, S2./ r,.?.rr4, 22vSt' rtr.vJ..J -2r/o,z tz/2 v .,/t 2 J cc . /-,J,J .2 .22 y2y' 2 a ,2 0 ' . r? err., t'rr, 26tP3Ct20t8 )a o.r-ar- tev e-, e-c 2 .s.r'2 2 ./ trPr/t 2,/ 2,/ /? ./ c .,., v2i? e a.J, ',..,2r-< 2 /',. trJ -trH .,/r 22a/vJrre.P2.,./' ,-r/r./ J.rr rr.r. ,/ c srrr.a c.a4rt .r.,t, L.r.J .50 i)y.c orr2 0 .zc t'.,r', o t./J.,'/F trPry' t -/ '/'2.,2.,' .r'.ry'), ,too@,- ,,,tt.,. 2r2, . , ? oa o o .'-2.t .,''.4? I 26tP3cl20t8 t. ezrerF JreL, el e,'c 22 '/) -/' t-,..r-,/ .2-?.,2) t c c4 ,,t 2.4, o,, o z ?/ . z,a 3 2 2-2t.?./- /r.-t .r-:/-J2y'o .relor, orlr, ,c eL' " 't 2) r'12 2 ,',2 , o,,y.a .r2 'J t, 2 - ,.,rrL I 2 a. J52 t . ':',-,.o . , /',4 2.'.) ,.r., Y C .r-rPr.\N" e/r4.L ./, r/-) ,,-- ri, /r 2r,z 2 Gr3,) , )i * /r. fl 6894102 ::-ij,6lt94?01 ,6894700 .rt ,;r-i;a www.highcourtsouthcfi gov ttt\' '.A-i ij infosouthcrn(r!highcourt gov mv