ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އަހްމަދު ރީހާން

3މިއީ، ސިވިލް ކޯޓްގެ ނަންބަރު 1040/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފކުރުމަށް އެދު ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފރައްދުވާ ފަރާތަކީ، އދ.ދިގުރަށް / ކަރިސްމާ، އަޙްމަދު ރީޙާނއެވެ.

3. ވަނި ޖިނީރް ންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑި އާއް އަޙްމަދު ރީޙާނއް ދެމެދު 22 އޭޕްރީލް 2270 ގައި "އިންޑިޕެންޑެންޓް ކޮންޓްރެކްޓަރ އެގްރީމަންޓް ފޮރ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ވޯރކްސް" އެގްރީމަންޓް ކުރެވުނެވެ. އެ އެގްރީމެންޓްގެ ދަށުން، އދ.ދިގުރަށުގައިވާ އައިރިސް އެވެކިޔާ ގޯއްޗާއި، ކުރި އެވެކިޔާ ގޯއްޗާއި، އަދި އިތ އެވެކިޔާ ގޯތީގައި 22 (ފަންސަވީސް) އެނދުގެ ގެސްޓްހައުސްއެއް ޢމާރާތްކުރުމަށި ވިންޖިނީރނި ގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑއް ހަ ވާލުކުރެވުނެވެ.

2ބުނެވިދިޔަ އެއްބަސްވުމުގެ ކޮންޓްރެކްޓް ޕްރައިސްއަކީ ޖުމްލަ US$ 397,677.86 (ތިންލައްކަ ނުވަދިހަ ހަތްހާސް ހަސަތޭކަ ހަތްދިހަ ހަތެއް އެމެރިކާ ޑޮލަރު އަށްޑިހަ ހައެއް ސެންޓް) ކަން އެ އެއްބަސްވުމުގެ 1.1 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

1. ބުނެވެދިޔަ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަޙްމަދު ރީޙންގެ އަތުން ވިންޖިނީރާ ންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށ ނުލިބިވާ ކަމަށް ބުނާ ޖުމްލަ US$ 104,850.84 (އެއްލައްކަ ހަތަރުހާސް އަށްސަތޭކަ ފަންސާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު އަށްޑިހަ ހަތަރެއް ސެންޓް) ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް ދެއްކުމުގެ ގޮތުން، އަޙްމަދު ރީޙާން ދޫކުރި ޑޭޓެޑް 21 (ތިނެއް) ޗެކަށް ފައިސާ ލިބިފައިނުވާކމަށް ބުނެ، އެ ފައިސާ ހޯދުމަށް ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން އަޙްމަދު ރީޙާންގެ މައްޗަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ދަޢުވއެއާ ހުށަހެޅިއެވެ. ރަޖިސްޓްރީ ނަންބަރު 0076/2015-C އައިޑީ

5އެ ދަޢުވާގައި ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް ނުލިބިވާ ޖުމްލީ US$ 104,850.84 (އެއްލައްކަ ހަތަރުހާސް އަށްސަތޭކަ ފަންސާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު އަށްޑިހަ ހަތަރެއް ސެންޓް) އާއި، އަޙްމަދު ރީޙާން މި ފައިސާ ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ޤާ ނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދަންޖެހި ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ފީއަށް ޚަރަދުވެފައިވާ ޖުމްލަ US$ 5,242.52 (ފަސްހާސް ދުއިސައްތަ ސާޅިސްދޭއި އެމެރިކާ ޑޮލަރު ފަންސާސް ދޭއް ސެންޓް) އާއި މި މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރުމަށް ކޯޓަށް ދައްކަންޖެހުނު -/22ރ. (ފަންސަވީސް ރުފިޔާ) އެއްފަހަރާ އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ކިބައިން ހޯދުމަށް ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1040/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާގައި އެދިފައިވެއެވެ.

6އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައިމިވަނީ އިސްވެ ބުނެވުނު ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1040/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާއެވެ.

3ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާގެ ޞީޣާގައި ބުނެފައިވަނީ: " މި ދަޢުވާއަކީ، ދަޢުވާކުރި ފަރާތއާ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާއި ދެމެދު އަދި.ދިގުރަށުގައިވާ އައިރިސް އެވެކިޔ ގޯއްޗާއި، ކުރި އެވެ ކިޔާ ގޯއްޗާއި އަދި އިތ އެވާ ކިޔާ ގޯއްޗާއި، މ ތިން ގޯތީގައް22 އެނދުގެ ގެސްޓް ހައުސްއެއް ޢިމާރާތްކުރުމުގެ މަސައްކަތްކުރުމާއި ގުޅޭގޮތުން22 އޭޕްރީލް 2270ގައު މާލޭގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވު މުގެ ދަށުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގަ އަތުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ނުލިބިވާ ޖުމްލަ US$ 104,850.84 (އެއްލައްކަ ހަތަރުހާސް އަށްސަތޭކަ ފަންސާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު އަށްޑިހަ ހަތަރު ސެންޓް) ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ދެއްކުމުގެ ގޮތުން ދަޢވާލިބު ފަރާތުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ދޫކުރި ތިން ޗެކަށް ފައިސާ ލިބިފައިނުވާތީ، މި ފައިސާ އާއި، މި ފައިސާގެ ޖީ.އެސް.ޓީ އަށްވާ ޖުމްލަ US$ 6291.05 (ހަހާސް ދުއިސައްތަ ނުވަދިހަ އެކެއް އެމެރިކާ ޑޮލަރު ފަސް ސެންޓް) އާއި، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން މާ ފައިސި ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދަންޖެހި ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ފީއަށް ޚަރަދުވެފައިވާ ޖުމްލަ US$ 5242.52 (ފަސްހާސް ދުއިސައްތަ ސާޅީސް ދޭއް އެމެރިކާ ޑޮލަރު ފަންސާސް ދޭއް ސެންޓް) އާއި، މި މައްސަލަ ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރުމަށް ކޯޓަށް ދައްކަންޖެހުނު MVR 25.00 (ފަންސަވީސް ރުފިޔާ) އެއްފަހަރާ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ އަތުން ނަންގަވައި ދެއްވުން އެދި ހުށަހަޅާ ދަޢުވާއެކެވެ." މި ފަދައިންކަނ އެނގެން އޮވެއެވެ.

8އަދި އެ ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމްކޮށްފައިވަނީ: [ދެންފަހެ،ބުނެވެދިޔަ ކަންކަނަ އެގޮތުގައި ހުރުމާއެކު، ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުނ އދ.ދިގުރަށް / ކަރިސްމާ އަޙްމަދު ރީޙާންގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުށ ހުށަހަޅާފައިވް މި މައްސަލާގާ އ، ދަޢުވާކާރ ފަރާތާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ފުރިހަމަކުރަންޖެހ އެންމެހާ މަސްއްކަތް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ފުރިހަމަކޮށްފައި ނުވާކަން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ އިޢުތިރާފުން އެނގެން އޮންނައިރު، މި މައްސަލައަކީ މަސައްކަތާއާމުދަލާއި ޚިދުމެތުގެ އަގު ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅްމައްސަލައިގ ޠަބީޢަތުގައި ހުށަހެޅުނު މައްސަލައެއް ކަމުގައިވެފައި، މި މައސަލާގައ ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން ހޯދުމަށް އެދުނު US$ 104,850.84 (އެއްލައްކަ ހަތަރުހާސް އަށްސަތޭކަ ފަންސާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު އަށްޑިހަ ހަތަރު ސެންޓް) ގެ މަސައްކަތް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ފުރިހަމަކޮށްފައިވާކަން އެނގޭފަދަ އެއްވެސް ހެއްކެއް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން މި މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައި ނުވާތީ، ދަޢުވާކުރާ ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި މި ދަޢު ވާ ޝަރީޢަތަށް ޘާބިތުނުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، މިގޮތުގެމަތީން ޙުކުމްކޮށްފީމެވެ].

9ސިވިލް ކޯޓްގެ ނަންބަރު 1040/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑގް ފަރާތުން އަންނަނިވި ނުކުތާތައް ހުށަހަޅާ އެ ނުކުތާ ތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ވާހަކަ ދައްކާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން، ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަކީ: ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ފޯމުގެ 1 ވަނަ ނަންބަރު ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1040/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓް ޞަފްޙާ ނަންބަރު 11-10

1.7 ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ފައިސާއަކީ ވިންޖިނީރިންގ ޕވޓ ލޓޑއަށް ދައްކައި ޚަލާޞްކޮށްފައިވާ ފައިސާއެއްކަމަށް އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ޝަރޢަތުގީ މަޖިލީހުގައި އިޤރާރުވުމުން، އ ފައިސާ ދައްކާފައިވާ ކަމުގެ ހެކި ހުށަހެޅުމަށް ވިންޖިނީރިންގ ޕވޓ ލޓޑގެ ފަރާތުން އެދުމުންވެސ އަޙްމަދް ރުޙންގެ ފަރާތުން ހެކި ހުށަހަޅާފައި ނުވާއިރުވެސ އަޙްމަދް ރީޙާން އާ އެއްކޮޅަށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ދިވެހިރާ އްޖޭގެ ސޕްރީމު ކޓުގޯ ނަންބަރު 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާގެ ދަށުން ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ މަދަނަ ޚުޞޫމާތު ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލުމުގެ އުޞ ލާ ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާ އާއި؛

1.2 ދަޢުވާ ހުށަހަޅާފައިވަނީ ނުނިމިވާ މަސައްކަތުގެ އަގަށްވާ ފައި ސާގެ ޢަދަދާއި، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތގު އަތުން ނެގި ޕައިޕްތަކެއްގެ އަގު ކެނޑުމުން އަޙްމަދު ރީޙަނ ދައްކަންޖެހޭނެކަމަށް އެ ފަރާތުން ޤަބ ލުކޮށް ދޫކުރި ޗެކުތަކެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށްވީހިނދު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2272/71 (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (7) ވަނަ ނަންބަރާ ޚިލާފަށް މަސައްކަތް އެއްކޮށް ފުރިހަމަކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނެ ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދުނު ޢަދަދު ނަގާދީފައިނުވާކަމަށ ބުން ހުށހެޅަ ނުކުތި އާއި؛

1.1 މި މައްސަލާގައި ޝަރީ ޢަތަށ ޙާޟިރުކުރުމަށް އެދިފައިވާ ހެކީން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ހާޟިރުކޮށްނުދީ މައްސަލަ ނިންމަވާފައިވާކަމަށް ބުނެ ހުށހެޅަ ނުކުތި އ ދަ

1.1 ދަޢުވާ ބިނާކޮށްފައިވާ ޗެކުތަކަކީ ވަކި ޢަދަދެއް ނުޖަހައި ދ ކޮށްފައިވާ ހުސް ޗެކުތަކެއްކަމަށް ޝަރީޢަތުން އަމިއްލައަށް ކަނޑައަޅުއްވައި އެ ވާހަކައަށް ބުރަދަން ދެއްވާފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/22 ޤަޟިއްޔާ އާއި 2013/SC-A/29 ޤަޟިއްޔާގައި ޗެކުގެ ޤާނޫނީ ބުރަދަނާއިމެދު ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ކަނޑައެޅުއްވުމާއި ފުށުއަރާގޮތަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

32އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ: "ސިވިލ ކޯޓުގް ނަންބަރ 1040/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާގެ ދަށުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށް ކޮށްފައިވާ ޙުކުމެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވައި ދެއްވައި، އެ ޤަޟިއްޔާގެ ދށަ ން ވިންޖިނީރިންގ ޕވޓ ލޓޑ ހޯދުމަށްއެދިފައިވ ފައިސާ ވިންޖިނީރިންގ ޕވޓ ލޓޑއަށ ދެއްކުމަށް އަޙްމަދް ރީޙާންއަށް އަންގައި އަމުރުކޮށްދެއްވުން އެދޭ". މިފަދައިންކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރި ކަންކަން އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާއާ ގުޅޭ

33.އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާއާ ގުޅިގެން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އަންނަނިވި ކަންކަން

77.7 ފައިސާ ހޯދުމުގެ ދަޢުވާއެއް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުމުން އެ ދަޢުވާގެ ޖަވާބުގައި، ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ފައިސާއަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ދައްކައި ޚަލާޞް ކޮށްފައިވާ ފައިސާއެއްކަމަށް ބުނެ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އިޤްރރުވެއްޖެނަމާ، އޭގެ މާނައަކީ، އެ ދަޢވާގު ދަށުން ހޯދުމަށް އެދޭ ފައިސާގެ ޢަދަދަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދައްކަން ނުޖެހޭނެ ޢަދަދެއްކަމާއިމެދު އެ ފަރާތުން އިންކާރުނުކުރާކަމެވެ. މިފަދަ ހާލަތެއްގައި ދަޢުވލިބާ ފަރާ ތަށް އޮންނާނީ އެ ފަރާތުގެ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމަށް ހެކާ ހުށަހެޅުންކަމާއި، އެބަހީ، ދައްކާފައިވާ ފައިސާއެއްނަމަ އެ ފައިސާއެއް ދެއްކިކަމުގެ ލިޔުމެއް ހުށަހެޅުމެވެ. މަދަނީ ޚުޞޫމަތްތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ނުވަތަ Onus Probandi އުފުލމު ގެ ޒިންމާއަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއ ލިއްޔަތެ އްކަމާއި، ދަޢުވާއެއްގައި އިސްތިއުނާފު ފޯމުގެ 72 ވަނަ ނަންބަރު އެއް ޚަޞްމަކު އަނެއް ޚަޞްމަކާ ކުރިމަތި ކުރުވާ ދަފުޢު ސ ބިތުކުރުމުގެ މަސްއ ލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ފަރާތަކީ އެ ދަފްޢުއެއެކުރ ފަރާތެއްކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާގައި ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާތަކުގެ (ނ) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ.

77.2 ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދޭ ފައިސާއަކީ އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން، ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ދައްކައި ޚަލާސްކޮށްފައިވާ ފައިސާއެއްކަމަށް ދަޢުވާއަށް ޖަވާބު ހުށަހެޅުމަށް އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ލިޔުމުގަ އާއި ޝަރީޢަތުގެ މ ޖލީހުގައިވެސި އިޤްރާރުވެފައވެއެވެ. އަދި އެކަން ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ޚުލާޞާ ރިޕޯޓްގައި، އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ދަޢުވާއަށް ޖަވާބުދާރީވަމުން އެހެން ބުނެފައިވާކަމަށް މައްސަލަ ބެލި ޤާޟީވެސް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. ދަޢުވާގައި ބަޔާންކޮށްފއިވަ ފައިސާ ދައްކާފައިވާކަމަށް އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ބުނުމުން ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ގެ ރައްދު ބިނާކޮށްފައިވަނީ އެކަމުގެ މައްޗަށެވެ. އެހެނީ، އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ދަޢުވާއަށް ހުށަ ހެޅި ޖަވާބުގައި ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށްއެދޭ ފައިސާއަކީ ދ އްކައި ޚަލާޞ ކޮށްފައިވާ ފައިސާއެއް ކަމަށް ފާހަގކުރުމުނަ ދެން ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށްއެދޭ ފައިސާއަކީ ދައްކަންޖެހޭނެ ފައިސާއެއްކަން ސާބިތުކުރުމަށް އިތުރު ނުކުތާއެއް އަދި އިތުރު ހެއްކެއް ބޭނުންނުވާތީ، ހެކި ހުށަހެޅުމަށް އެދިފައިވަނިކޮށް، އަޙްމަދު ރީޙާންއަށް ހެކި ހުށަނޭޅުނު ނަމަވެސް ޝަރީޢަތުން އެ ނުކުތާއަށް ނުބަލައި، މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ އެންމެހައި މަސައްކަތް ތައް ފުރިހަމަކޮށްފައިނުވާކަމަށް ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން އިޢުތިރާފވެފައިވާކަމަށު ބުނެއެވެ. މިގޮތަށް ޝަރީޢަތުން ކަނޑައެޅިއިރު، ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ދަޢުވާ މަދަނީ މައްސަލަތައް ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގަނޑުން އެންމެ މަތީދަރަޖައަކަށް ސާބިތުވުމަށް ބޭނުންވާ ހެއްކާއި އަދި އަޙްމަދު ރީޙާންގެ އިޢުތިރާފާ ވެސްވަނީ ލިބިފައެވެ. އެހެންކަމުން، ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ދަޢުވާ ސ ބިތުކުރެ ވޭނެ އެންމެމަތީ ދަރަޖައަށް އިޢުތިރާފާއި ހެކި ހުއްޓައި ދަޢުވާ ސެބިތާނުވާކަމަށ ޝަރީޢަތަށް ނިންމޭންޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އެއްވެސ ހަމައެއް ނެތްއިރުވެސް، ދަޢުވާ ސ ބިތުނުވާކަމަށ މައްސަލް ބެލި ޤާޟީ ނިންމުމުނުސުވާލު އުފެދެއެވެ. އަދި ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ޢަދުލު އިންސާފުގެ ބޭރުންކޮށްފައިވ ޙުކުމެއްކަމާއި، ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ފޯމުގައި ދަޢުވު ގ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ފައިސާއަކީ ނުނިމިހުރި މަސައްކަތުގެ އަގަށްވާ ފައިސާ ކެނޑުމަށްފަހު އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ދައްކަންޖެހޭނެކަމަށް އެ ފަރާތުން ޤަބޫލުކޮށް ދޫކުރި ޗެކތަކެއްގު މައްޗަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާއެއްކަމަށް އޮތް އޮތުމަށް ޝަރީޢަތުން އެއްވެސް މިންވަރަކަށް ނަޒަރުކޮށްފައނުވެއެވެ.

77.1 ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ފައިސާއަކީ ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ދައްކައި ޚަލާޞްކޮށްފައިވާ ފައިސާއެއްކަމަށް އަޙްމަދު ރީޙާން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އިޤްރާރުވެފައި، އެ ފައިސާ ދައްކައި ޚަލާޞކޮށްފައިވާކަމުގް ހެކި އޭނާއަށް ހުށަނޭޅިއްޖެނަމަ ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓ ލިމިޓެޑްގެ ދަޢުވާ ސބިތުވާނާ އެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައވި މައްސަލގައާ ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށްއެދިފައިވ ފައިސާ އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ދައްކައި ޚަލާޞް ކޮށްފައިވާ ކަމުގެ ހެއްކެއް ހުށހަޅާފައަ ނުވިނަމަވެސް ދަޢުވާ ސބިތުނުވާކަމަށާ މައްސަލަ ބެލި ޤާޟީ ކަނޑައަ ޅާފައިވުމުން، އެ ނިންމުމަކީ އިސްވެ ފާހަގަ ކުރެވުނު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަ ޅާފައިވާ ފަދައިން އެއް ޚަޞްމަކު އަނެއް ޚަޞްމަކާ ކުރމަތ ކުރުވި ދަފި ޢު ސ ބިތުކާ ރުމުގު މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހުމުގެ އުޞޫލާ ފުށުއަރާކަމެކެވެ.

77.1 ސިވިލް ނުވަތަ މަދަނަ މައްސަލައެއްގައި ދަޢުވާ ސބިތުކުރުމުގާ މިންގަނޑު ކަމުގައި ބަލާ “balance of probabilities” ޕްރިންސިޕަލްގެ ދަށުން ބަލާނަމަވެސް، ދަޢުވާއެއްގެ ދަށުން ހޯދުމަށްއެދޭ ފައިސާ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ދޢުވާލިބަ ފަރާތުން ދައްކާ ޚަލާޞްކޮށްފައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭނީ ހެއްކާއެކު، އެ ފައިސާ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ދެއްކިކަން ޝަރީޢަތަށް ސ ބިތުކޮށްދިނުމުނާކަމާއި، މިފަދައިން އެކަން ސްބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އަޙްމަދު ރީޙާނަށް އޮތްނަމަވެސް، މައްސަލައިގެ ޙުކުމާ ހަމައަށްވެސް އެކަން ސބިތުކޮށްދީފައެއްނުވެއެވެ.

77.2 މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައިވާ އިޤްރާރަކީ އެ އިޤރާރުނު ރުޖޫޢަވެވޭނެ އެއްޗަކަށްނުވާއިރު އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ މައްސަލައިގެ ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށްއެދޭ ފައިސއަކާ ދައްކައި ޚަލާޞްކޮށްފައިވާ ފައިސާއެއްކަމަށް ބުން އަޙްމަދު ރީޙާން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ވެފައިވާ އިޤްރާރުން އ ފަރާތަށެ ރުޖޢަނުވެވޭނެއެވެ.

33އިސްތިއުނާފީ ދެވަނަ ނުކުތާއާ ގުޅިގެން އިސްތިއުނާފކުރު ފަރާތުން އަންނަނިވި ކަންކަން

72.7 ދަޢުވާ ބިނާކޮށްފައިވާ ޗެކުތަކަކީ ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާއި އަޙްމަދު ރީޙާންއާ ދެމެދު ކުރެވުނު އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން، ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކެއްގެ އަގު އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓ ލިމިޓެޑަށް އަޙްމަދް ރީޙާން އަދާކުރަންޖެހޭ ޢަދަދެއްކަން ޤަބޫލުކޮށް، އެ ފަރާތުން ސޮއި ކޮށް، ޢަދަދު ޖަހާ ދ ކޮށްފައިވާ ޗެކުތަކކެވެ. އަދި އެ ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ފައިސާގެ ޖުމުލަ ޢަދަދު ހުށަހަޅާފައިވަނީ، ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ކޮށް ނނިމުފައިވާ މަސައްކަތުގެ ފައިސާ އާއި އަޙްމަދު ރީޙާން ނެގި ޕައިޕްތަކެއްގެ އަގު އުނިކޮށްފައިކަމށަ ދަޢުވާގެ ޚުލާޞާ އާއި ދަޢުވާގެ ތަފުސީ ލުގައިވެސް ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، މިހާ ލަތުގައި ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭނީ މަސައްކަތް ފުރިހަމަކޮށްފައިވޭތޯ ނުވަތަ ނޫން ތޯ ނޫންކަމާއި، ބަލަންޖެހޭނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ފުރިހަމަކޮށްފައިވާ މަސައްކަތުގެ ފައިސާ އެ ފަރާތަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ބަރާބަރަށް އަދާކޮށްފައިވޭތޯ ނުވަތަ ނންތއެވެ.

72.2 ނަމަވެސް، މި މައްސަލާގައި، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަލާއިރު، ބުނެވުނު މަސައްކަތުގެ އަގު އަޙްމަދު ރީޙާން އަދާކޮށްފައިވާކަމަށް ޝަރީޢަތުން ކަނޑއަޅާފައިވަނަ ހަމައެކަނި އޭނާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ބުނެފައިވާ ބުނުމަކަށް އެކަނި ބިނާކޮށެވެ. އެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ކަމާބެހޭ އެއްވެސް ލިޔެކިޔުމެއް އަދި އެހެން ހެއްކެއްވެސް ހުށަހަޅާފައިނުވާއިރު، ދަށު ކޯޓުގެ މި ނިންމުމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2272/71 (ފަނޑިޔާރު ންގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (7) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނކަމަށެ ބަޔާންކޮށްފައިވް އުޞ ލާ ކަނޑައެޅިގެން ޚިލާފަށް ނިންމަވާފައިވާ ނިންމުމެކެވެ.

72.1 މަދަނީ މައްސަލައެއް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލުމަކީ ޢާންމު އުޞ ލެއްގެ ގޮތުގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެއް ކަމުގައިވިއަސް، ދަޢުވާރައްދުވާ ފަރާތުނާ ދަޢވާގު ދިފާޢުގައި ކުރާ ދިފާޢީ ދަޢުވާ ސ ބިތުކުރުމަކީ އެ ފަރާތުގާ މަސްއލިއްޔަތެކެވެ. އެހެންކަމުން، ދަޢުވާއެއްގައި އެއް ޚަޞްމު އަނެއް ޚަޞމ ކުރިމަތިކުރާ ދަފްޢު ސބިތުކުރުމުގާ ޒިންމާ ނަގަންޖެހޭނީ އެ ދަފޢް އެއް ކުރިމަތިކުރު ފަރާތެއްކަމަށް ސުޕްރީމްކޓުގޯ ނަންބަރު 2013/SC-A/23 ޤަޟިއްޔާގެ 7 ވަނަ ނަންބަރުގައިވެސް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މި ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ފައިސާއަކީ ނުކުރާ މަސައްކަތަކަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ހޯދުމަށް އެދޭ ފައިސާ އެއް ކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ހުށަހެޅި އެއްވެސް ބަޔާނެއްގައި ވާހަކަ ދައްކާފައި ނުވާއިރު، މިހެން އެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ މައްސަލައާ ގުޅިގެން ބޭއްވުނު އެންމެ ފަހު އަޑުއެހުމުގައި ޝަރީޢަތުގައި ވާހަކދައްކަމުންކަމަށަ ވީހިނދު، މި ނުކތާއަށު ދިފާޢާ ވުމުގު ފުރުސަތެއް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ފަހުން ދީފައިނުވެއެވެ. އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/23-CS2010/ ޤަޟިއްޔާގެ ދަށުން ނުކުރާ މަސައްކަތަކަށް ހޯދާ ފައިސާއެއް ނަމަ އެކަން ސބިތުކޮށްދިނުމަކާ އިސްތިއުނާފރައްދުވު ފަރާތުގާ ޒިންމާއެއްކަމަށް ވީހިނދު، މިފަދައިން އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތަށް ސބިތުކޮށާ ނުދެވުމަކީ، އިސްތިއުނާފ ކުރު ފަރާތގު ހުށަހެޅުމަށް ބާރުލިބޭ ކަމަކަށް ވީނަމަވެސް، މިކަމަށް ޝަރީޢަތުން އެއްވެސް ވަރަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކޮށް އެއްބަސްވެފައް ވާ މަސައްކަތްއިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުނިފުރިހަމަކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދުނު ޢަދަދު ނަގައިދީފައނވެއެވެ.

32.އިސްތިއުނާފީ ތިނވަން ނުކުތާއަ ގުޅިގެނާ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އަންނަނިވި ކަންކަން

71.7 ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި، ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކުރާ ހެކީންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ އިތުރުން، އެ މީހަކު ބޭނުން ހެކީން ޝަރީޢަތށަ ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް ކޯޓުގައި އެދުމާއި، އެހެ ކީންނާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ސުވާލުކުރުމުގެ ޙައްޤު ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިފައިވާކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވަ އެވެ.

71.2 ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1040/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާ ނިމުނުގޮތުގެ ޚުލާސާ ރިޕޯޓުގެ 1 ވަނަ ނަންބަރުގެ (ނ) ގައި "ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން މަސައްކަތް ކުރިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން ޝަފަހީ ހެކީން ހުށަހަޅާފައި ވީނަމަވެސް، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން މަސައްކަތްތަކެއްކޮށް، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ފައިސާތަކެއް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް އަދާކޮށްފައި ވާކަމާމެދު ސުވާލު ނުއުފެދޭތީ..." ކަމަށް ބަޔާންކޮށް، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ޝަފަހީ ހެކީން ޙާޟިރުކޮށް، އެ ފަރާތުގެ ހެކިބަސް ނުނެގުމަށް ޝަރީޢަތުން ކަނޑައަޅާފައިވާކަމާއި، އިސްވެ ބުނެވުނު "ފައިސާތަކެއް" އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފރާތުނަ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް އަދާކށްފައިވާކަނޮ ޝަރީޢަތަށް ސުވާލު ނުއުފެދޭތީކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތް އޮތުމުން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށްއެދޭ ޢަދަދު ދައްކާފައިވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ޝަރީޢަތަށްވސެ ސާފުނުވާކަނ ކަނޑައެޅިގެން އެނގކަނޭ ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އަދި އެކަމަށް ދލާލަތުކޮށްދަ އެއްވެސް ހެއްކެއް އިސްތިއުނާފރައްދުވު ފަރާތުންވެސް ހުށަހަޅާފައިނުވާއިރު، މި ހާލަތުގައި، މާ ސަބަބުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުނު ހުށަހެޅި ހެކީން ޙާޟިރުނުކުރުމަށް ނިންމައި، އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުން އެންމެފަހު އަޑުއެހުމުގައި ފާހަގަކުރި އެއްވެސް ކަމެއް ހެކީންގެ ފަރާތުން ސާބިތުނުކޮށް މައްސަލައިގެ ޙުކުމް އިއްވާފައިވަނީ ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގެ އިޖުރާއަތުތަކާ ކަނޑައެޅިގެން ޚިލާފަށް، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާ ގެ ޙައްޤުތަކުން ކަނޑައެޅިގެން މަޙްރމުކޮށްގެނެވެ.

71.1 އެހެންކަމުން، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ މައްސަލާ ގައި ދަށު ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަކީ މައްސަލައިގެ ޙުކުމަށް އަސަރުކޮށްފައިވާ ނިންމުމަކަށް ވީހިނަ ދ މިއީ ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާއާ ކަނޑައެޅިގެން ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ.

31. އިސްތިއުނާފީ ހަތަރު ވަނަ ނުކުތާއާ ގުޅިގެން އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

71.7 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/22 ޤަޟިއްޔާގައި ޗެކު ދކުރެވެނީ ޤާނޫނީ ރިކުއަރމެންޓަކަށްޓަކައ ނުވަތި ޗެކުގައިވާ ޢަދަދަށް ފައިސާ އަދާކުރުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ހަރުދަނާ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށާއި، ޗެކުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ތާރީޚުގައި އެ ޗެކުން ފައިސާ ލިބެންވާ ފަރާތަކަށް ޗެކުގައިވާ ޢަދަދަށް ފައިސާ ލިބުން ޙައްޤުވާނެ ކަމަށާއި، ޗެކެއް ދޫކުރުމުގައި ޗެކު ދކުރ ފަރާތުގާ މަސްއޫލިއްޔަތަކީ އެ ޗެކު ގައިވާ ޢަދަދަށް އަމިއްލަ އެކައުންޓްގައި އެ ޢަދަދަށް ފައިސާ ހުރިކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުންކަމަށާއި، ޗެކު ގައި ބުނެފައިވާ ޢަދަދަށް އެކައުންޓްގައި ފައިސާ ނެތުމަކީ ޗެކު ބައުންސްވުން ކަމަށާއި، އަދި ޗެކާއި، ގުޅިގެން އުފުލަންޖެހޭ ޒިންމާއާ ޚިލާފްވުންކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވާފައިވެއެވެ. އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2013/SC-A/29 ޤަޟިއްޔާގައިވެސް ޤާނޫނީގޮތުން ޝަކުލިއްޔަތު ފުރިހަމަކޮށް މީހެއް ނުވަތަ ކުންފުންޏެއްވިޔަސް އަމިއްލަ އިޚްތޔާރުނި ޗެކު ދ ކޮށްފިނަމަ އެ ޗެކގައ ފައިސި ލިބެންވާ ފަރާތްކަމަށް ލިޔެފައިވާ ފަރާތަށް އ ޗެކުގައިވާ ފައިސާ ލިބިދިނުމަކީ ޗެކުދ ކުރިފަރާތުގެ ޤާނޫނީ މަސްއޫލިއްޔަތެއް ކަމަށާއި، މގޮތުނި، ޤާނޫނީ ޝަކުލިއްޔަތު ފުރިހަމަކޮށް ދޫކުރެވޭ ޗެކަކީ އެ ޗެކުގައިވާ ފައިސާ، އެ ޗެކު ދ ކުރެވޭ ފަރާތަށް ލިބުމަށްޓަކައި އިތުރު އެހެން ވާޤިޢއެއާ ޤާނޫނީގޮތުން ސާބިތުވުން ލާޒިމްނުވާގޮތުން އެ ޗެކަކީ އޭގެ ޒާތުގައިވެސް ޗެކުގައިވާ ޢަދަދަށް ފައިސާ އަދާކުރުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ހަރުދަނާ ހެއްކެއްކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާކަން ފާހަގަކުރަމެވެ. އަދި އޭގެ އިތުރުން ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ޖުމްހ ރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 711 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި "މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ނިންމާ ނިންމުންތަކަށް އެއަށްވުރެ ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތަބާވާންވާނެ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި "މައްސަލައެއްގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނންމ ނިންމުމަކާ ދިވެހިރާއްޖޭގި އެހެނެ ހުރިހާ ކޯޓަކުން ތަބާވުން ލާޒިމު ނިންމުމެއް" ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

71.2 އިސްތިއުނފުކުރެވިފައާ ވި މައްސަލާގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތު ން ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅި ޗެކުތަކަކީ އެ ފަރާތަށް އިސްތިއުނާފރައްދުވު ފަރާތުން ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާގެ ޢަދަދުތައް ޖަހައިގެން ދ ކޮށްފައިވާ ޗެކުތަކެއް ނަމަވެސް ޝަރީޢަތުން ދަޢުވާ ސބިތުނުވާކަމަށާ ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގި އިސްވެ ބުނެވުނު ޤަޟިއްޔާއާ ކަނޑައެޅިގެން ޚިލާފަށެވެ.

35.މި މައްސަލައަކީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ކުރަން އެއްބަސްވެފައިވާ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން ކޮށްދީފައިވާ މަސައްކަތްތަކުގެ އަގު ހޯދުމަށްޓަކައި ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާއެއްކަމާއި، މި ދަޢު ވާގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ވެސް އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އެ ފަރާތުން ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްދެވިފައި ނުވާކަމަށް ޤަބ ލުކުރާކަމަށާއި، އެހެންކަމުން، މި މައްސަލގައާ އެންމި ފުރަތަމަ ސާބިތުވާންޖެހޭ ކަމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން މި މައްސަލައިގެ ބަޔާންކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ ނިންމާފައިވާ މަސައްކަތެއްކަނ ނުވަތް ނޫންކަމެވެ. ސަބަބަކީ، މި މައްސަލައިގާ ތަކުރާރުކޮށް އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުން ފހަގާ ކުރަމުން ދިޔަ ނުކުތް އަކީ އިސްތިއުނާފުކުރ ފަރާތުނި ނިންމާފައިވާ މަސައްކަތްތަކަށް ދޭންވާ ހުރިހާ ފައިސާއެއް ވާނީ މިހާރު ދީ ނިންމާފައުކަމާއ އިސްތިއުނާފް ކުރާ ފަރާތުން ކ ށްފައިވާ މަސައްކަތަކަށަފައިސާ އަދާކޮށްފައިނުވާކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރ ފަރާތުން ދެކޭކަމަށާ ވަންޏ އާ މަސައްކަތީ ކ ކޮބައިކަމާއި، އެ މަސައްކަތަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސީގެ މިންވަރަކީ ކޮބައިކަން ޝަރުޢާހަމަތަކުގެ މަތިން ސ ބިތުކޮށްދިނުމަކ އެއީ އިސްތިއުނެފުކުރާ ފަރާތުން ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެއްކަމުގައި ދެކެމެވެ.މި މައްސަލައިގެ އެއްވެސް މިންވަރަކަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސިވިލް ކޯޓުގައި އިފަރާތަށީ ފައިސާ ނުލިބޮގެނ އުޅެން އެ ފަރާތުން ކޮށްފައިވާ ކޮން މަސައްކަތަކަށްކަނ ސާފުކޮށްދީފައިނުވެއެވެ.

36.އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ދަޢުވު އާ ގުޅިގެނާ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ނުނިމި ހުރި ކަމަށް ބުނާ މަސައްކަތް ނުނިމިހުރި ކަމަށާއި، އަދި މި މައްސަލަ ގ އ ބަޔާންކުރި ފައިސާ ގެ މިންވަރު އެ ނުނިމި ހުރި މަސައްކަތށަ އަދާކުރަންޖެހިފއަ އޮތްކަމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް އިޤރާރުވްކަމަށް ނުވަތަ އިޢުތިރާފްވާކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހެޅި އިސްތިއުނާފ ފޯމުގައި ބަޔާންކށްފައޮ އޮތްކަމުގައިވިޔަސ އެއް ހަގީގަތާ ޚިލާފު ވާހަކައެއްކަމާއި، ސަބަބަކީ ފުރަތަމަކަމަކަށް މި މައްސަލގައާ ޑިސްޕިއުޓް މަރުޙަލާއިން ފެށިގެން މައްސަލަ ނިމުމާ ހަމައަށްދިޔަ އިރުގއަވެސް އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރަމުން ދިޔަ މައިގަނޑު ނުކުތާއަކީ ކޮށް ނިމިފައިވާ މަސައްކަތަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސއެއާ ވިއްޔާ ދީފައިވާނެ ކަމެވެ. އަދި އެ މަސައްކަތްތަކާއި ގުޅިގެން ދޭންޖެހޭ ފައިސާއެއް ނުދީ ނޯންނާނެކަމެވެ.

33. އެގޮތުން، ޑިސްޕިއުޓް މަރުޙަލގައ އިސްތިއުނާފުރައްދުވި ފަރާތުނާ 21 އެޕްރީލް 2271 ގައި ދީފައިވާ ބަޔާނުގައި ވެސް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ކޮށްފައިވާ ދަޢުވިއަށ އިންކާރުކުރާކަން ފާހަގަކޮށްފައިވާކަމާއި، ހަމަ އެހެންމެ 71 އެޕްރީލް 2271 ގައި ދީފައިވާ ބަޔާނުގެ ފުރަތަމަ ނުކުތާގައި ވެސު ބަޔާންކށްފައޮ ވަނި ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢވާއަށު ދަޢވު ލިބާ ފަރާތުން އިންކާރުކުރާކަމަށާއި، ހަމައެހެންމެ 21 މެއި 2271 ގައި ދީފައިވާ ބަޔނުގާ 2 ވަނަ ނުކުތާގައި ވެސް ދަޢު ވާކުރާ ފަރާތުން ކުރި މަސައްކަތަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާ އެއްވިއްޔާ ދަޢު ވާލިބޭ ފަރާތުން ވަނީ އަދާކާށްފައިކަމާއި،ދަޢުވާކުރާ ފ ރާތާ ކުރުމަށް ހަވްލުކުރި މަސައްކަތް ނިންމާފައިނުވާކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމުނިމި ދަޢާ ވާގައްދޭންޖެހޭ ފައިސު އަކީ އަދާކުރަނެ ން ޖެހޭނެ ފައިސާއެއްގެ މައްޗަށް ދަޢަވާލިބޭ ފަރާތުން އިންކާރުކޮށްފައިވާކަން ވަރަށް ޞެ ރީޙަ އިބާރާތުން އެނގނ އޮވެއެވެ.

38.އ ސްތިއުނފުކުރާ ފަރާ ތުން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތާ އިޢުތިރާފްވެފައިވާކަމަށް ފާހަގކުރަނަ 71 އެޕްރީލް 2271 ގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ބަޔާނުގެ 2 ވަނަ ނުކުތާގައި ބަޔާންކޮ ށްފައިވ ވާހަކާ އެއަ ނުބައިކޮށް ތަރުޖަމާކޮށގެނ ނުވަތް ދޭހަކްށްގެންކަމާއި، އެއީ އެ ނުކުތާގައި "ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ފައިސާއަކީ ދަޢު ވާލިބު ފަރާތުން ދައްކާ ޚަލާޞްކޮށްފައިވާ ފައިސާއެއްކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ބުނެއެވެ. " އެ ގޮތަށް އޮތް އޮތުން ކަމާއި، އެގޮތަށް އެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ކީއްވެގެންކަން ދަށު ކޯޓުގައި ތަކުރާ ރުކށޮ ސާފުކޮށްދީފައިވާނެއެވެ. އަދި ދަޢުވގައާ ހޯދުމަށް އެދޭ ފައިސާއަކީ ދަޢުވާކުރި ފޯމުން އެނގެން އޮންނަ ގޮތުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ކުރިކަމަށް ބުނާ މަސައްކަތްތަކެއްގެ އަގު ހޯދަންވެގެނ ހުށަހަޅާފައިވް ދަޢވާއެއްކަމުނު ބަޔާނުގއަ ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ކުރިކަމަށް އ ފަރާތުން ބުނާ މަސައްކަތެއްގެ އަގު ވިއްޔާ ވާނީ އަދކޮށްފައާ ކަމަށި ބުނުމުގެ ގޮތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ނުކުތާއެއޮކަމާއި، އެއީ އެއް ވެސް ހާލެއްގައި މި މައްސަލާގައި ހުށަހެޅުނު ދަޢވާގައު ނުކުރާ މަސައްކަތްތަކެއްގެ އަގު ހޯދުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާއިރު، އެ މަސައްކަތްތަކުގެ އަގަކީ ދޭންޖެހޭނެ އަގެއްކަމަށް ބަޔާންކުރުމުގެ ގޮތުން ފާހަގކަ ށްފައިވ ނުކތާއެއު ނޫނެވެ. މިކަން އޭގެ ކުރިން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކުން އަދި ހުށަހަޅާފައިވާ ބަޔާންތަކުން ވެސް އަދި ފަހުން ހުށަހަޅާފައިވާ ބަޔާންތަކުންވެސް ސާފުކށޮ އެނގެން އޮންނާނެއެވެ.

33.އިޢުތިރާފެއް ވިއްޔާ ވަރަށް ސާފު ޞަރީޙަ ކޮށް އޢި ތިރާފެއު އޮންނަންޖެހޭނެކަމަށާއި، ޖުމްލަ އަކުން ދޭހަވާ މާނައަކުނ ނުވަތް އިޝާރާތަކުން އެއީ އިޢު ތިރާފެއްވީކަމަށ ނުވަތް މީހެއްގެ މައްޗަށް މަދަނީ ބޮޑު އިލްތިޒާމެއް މަތިކުރެވިގެންދާ ގޮތަކަށް އޮންނަ ކަމެއް ނޫން ކަމާއި، އެއީ ދަޢުވާއަށް އިޢުތިރާފްވަންޏާ ވަރަށް ސާފކު ށ ޞަރީޙަކޮށް އެ ދަޢވު އަށާ އެއްބަސްވާކަމަށާއި، އެ ދަޢވާގު ބަޔާންކށްފައިވޮ ފައިސާއަކީ ދޭންޖހެ ފައިސާއެއްކަމަށާއި، އަދި ދަޢުވާގައި ކުރިކަމަށް ބުނާ މަސައްކަތަކީ ކުރި މޭ ސައްކަތެއްކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އިޢް ތިރާފްވަ ކަމަށް އެހާ ތަފްސީލުކޮށް އޮންނނވާނެއެވެ.

32.ހުށަހެޅިފައިމިވާ މައްސަލާގައި ދީފައިވާ ޗެކތަކެއުގެ ވާހަކައަށް ބަލާއިރު، އެ ޗެކތަކަކު އިސްތިއުނާފ ރައު ދުވ ފަރާތުގެ ނަމުގައި ހުރި ޗެކު ތަކެއް ނޫންކަމާއި، އެއީ ވައިޓް ބީޗް ސޭންޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ނަމުގައި ހުރި ޗެކުތަކެއް ކަމާއި، އެ ޗެކުތައް އެ ފަރާތުން ދިނީ ކީއްވެ ގެންކަން މި މައްސަލައިގެ ދަށު ކޯޓުގައި ހިންގި ޝަރީޢަތްތަކުގައި އެ ފަރާތުން ސާފުކށްދީފައޮ ވާކަމާއި، އެހެންކަމުން، އިސްތިއުނާފރައްދުވާ ފަރާތުން ޗެކެއު ދީފައިނުވާކަމާއި، އަދި އެ ޗެކުތަކަކީ އެ ފަރާތުގެ ނަމުގައި ހުރި ޗެކު ތަކެއްނން ކަމއާ އަދި އެ ޗެކުތަކަކީ ކީއްވގެނެ ކޮން ބޭނުމެއްގައި ދީފައި ހުރި ޗެކތަކެއްކުމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އެ ޗެކތަކަކު އެ ފަރާތުން ކުރި މަސައްކަތްތަކެއްގެ އަގު އަދާކުރުމަށް ދީފަހުރި ޗެކތަކެއްކަމަށު ބަޔާންކުރާއިރުގއަ، އެ މަސައްކަތްތައް ނުނިމޭކަމަށް އަދި އެ މަސައްކަތްތައް ކޮށްފައިނުވާކަމަށް އިސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތުން ބުނާ އިރުގައި އެ ޗެކު ތަކުގައިވާ ފައިސާ އެ ފަރާތަށް ޙައްޤު ވާނީ އެ މަސައްކަތް އެ ފަރާތުން ކުރިކަން ޝަރުޢީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ސާފުކޮށް ސާބިތުކޮށްދިނުމުންކަނ އެއް ޝަރުޢީ ގޮތުން އަދި ޤާނޫނީ ގޮތުން ވްސ ސާފުކޮށް އޮންނަ ކަމެކެވެ.

33.އެހެންކަމުން، ނުކުރާ މަސައްކަތެއްގެ އަގު އަދާކުރުން އެއީ ޗެކެއް ދީފައި އޮތްކަމުގައިވީނަމަވެސް އެ ޗކުގައިވެ ޢަދދަށ ފައިސް ޙައްޤަ ވާ ކަމެއް ނޫންކަމާއި، ޗެކު ދިން ސަބަބު ނުވަތަ ޗެކު ހަވާލުކުރަންޖެހުނު ސަބަބުތައް މި މައްސަލާގައި ސާފުކށޮ އިސްތިއުނާފކުރު ފަރާތުގާ އިޢުތިރާފުންވެސް އެނގެން އޮތްއިރުގައި އެ ޗެކގައު ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފައިސ ގެ މިންވަރު ދޭން ނުވަތަ އެ ފަރާތަށް ޙައްޤުވާ ހާލަތު އުފަންވެފައިވކަން ނުވަތާ ނޫންކަން ސާބިތުކށްދިނުމަކީ އިސްތޮ އުނި ފުކުރާ ފަރާތުން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.

33.އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ މި މައްސަލާ ގައި ދަށުކޯޓުން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަކީ އިންސާފުވެރި ޙު ކުމެއކަމްނ ދަށް ކޯޓުގު ޙުކުމަށް ތާއީދުކޮށް މައްސަލަ ނިންމައި ދިނުމަށެވެ.

32.އދ.ދިގުރަށުގައިވާ އައިރިސް އެވެ ކިޔާ ގޯއްޗާއި، ކުރި އެވެ ކިޔާ ގޯއްޗާއި އަދި އިތ އެވާ ކިޔާ ގޯއްޗާއި، މި ތިން ގޯތީގައި 22 (ފަންސަވީސް) އެނދުގެ ގެސްޓް ހައުސްއެއް ޢިމާރާތްކުރުމުގެ މަސައްކަތްކުރުމާއި ގުޅޭގޮތުން 22 އޭޕްރީލް 2270 ގައި މާލޭގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަޙްމަދު ރީޙަ ންގެ އަތުނާ ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް ނުލިބިވާ ޖުމްލަ 104,850.84 US$ (އެއްލައްކަ ހަތަރުހާސް އަށްސަތޭކަ ފަންސާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު އަށްޑިހަ ހަތަރު ސެންޓް) ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް ދެއްކުމުގެ ގޮތުން އަޙްމަދު ރީޙާން ދޫކުރި ތިން ޗެކަށް ފައިސާ ލިބިފައިނުވާކަމަށް ބުނެ، އެ ފައިސާ އާއި، އެ ފައިސާގެ ޖީ.އެސް.ޓީއަށްވާ ޖުމްލަ US$ 6291.05 (ހަހާސް ދުއިސައްތަ ނުވަދިހަ އެކެއް އެމެރިކު ޑޮލަރު ފަސް ސެންޓް) އާއި، އަޙްމަދު ރީޙާން އެ ފައިސާ ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދަންޖެހި ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ފީއަށް ޚަރަދުވެފައިވާ ޖުމްލަ 5242.52 US$ (ފަސްހާސް ދުއިސައްތަ ސާޅީސް ދޭއް އެމެރިކާ ޑޮލަރު ފަންސާސް ދޭއް ސެންޓް) އާއި، އެ މައްސަލަ ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރުމަށް ކޯޓަށް ދައްކަންޖެހުނު 25.00 MVR (ފަންސަވީސް ރުފިޔާ) އެއްފަހަރާ އަޙްމަދު ރީޙާންގެ އަތުން ނަގައިދިނުމަށް އެދި ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކޮށްފައިވާކަން އެނގެންއޮވެއެވެ.

31.ސިވިލ ކޯޓަށް ހުށަހެޅް ދަޢުވާއަށް ބަލާއިރު، އެ ދަޢުވާއަކީ 22 އޭޕްރީލް 2270 ގައި އަޙްމަދު ރީޙނާއާ ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަޙްމަދު ރީޙންގާ އަތުން ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް ނުލިބިވާ ޖުމްލަ ,850.84104 US$ (އެއްލައްކަ ހަތަރުހާސް އަށްސަތޭކަ ފަންސާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު އަށްޑިހަ ހަތަރު ސެންޓް) ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް ދެއްކުމުގެ ގޮތުން އަޙްމަދު ރީޙާން ދޫކުރި 21 (ތިނެއް) ޗެކަށް ފައިސާ ލިބިފައިނުވާކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ދަޢުވާއެއްކަން އެނގެއެވެ. މަސައްކަތާއި މުދަލާއި ޚިދުމަތުގެ އަގު ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްކަމުގައި އެ މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފޯމުގެ 1 ވަނަ ނަންބަރުގައި މައްސަލައިގެ ބާވަތުގެ ގޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮތްނަމަވެސް، އެ ދަޢުވާގެ މުޅި މައުޟޫޢު ބިނާވެފައިވަނީ ބުނެވިދިޔ 21 (ތިނެއް) ޗެކުގެ މައްޗަށް ކަމުގައި އަހުރެންނަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ.

35.ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ހުށަހެޅި ބުނެވިދިޔަ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ގޮތުން ސިވިލް ކޯޓަށް އަންނަނިވި ލިޔެކިއުންތައް ހުށަހަޅާފައިވާކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. އެ ލިޔެކިޔުންތަކަކީ:

22.7 އެއްބަސްވުމުގެ ކޮޕީ: ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާއި ދަޢުވުލިބޭ ފަރާތާއި ދެމެދު އދ.ދިގުރަށގައިވާ އައި ރިސް އެވެ ކިޔާ ގޯއްޗާއި، ކުރި އެވެ ކިޔާ ގޯއްޗާއި އަދި އިތ އެވާ ކިޔާ ގޯއްޗާއި، މިތިން ގޯތީގައް22 އެނދުގެ އެއްގެސްޓ ހައުސް ޢިމާރާތްކުރުމުގެ މަސައްކަތްކުރުމާއި ގުޅޭގޮތުން22 އެޕްރީލް 2270 ގައި އެއްބަސްވެފައިވާކަން ސާބިތުކުރުމަށް.

22.2 އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ނުދައްކައި ވ ފައިސާ ދެއްކުމުގެ ގޮތުން ދޫކުރި 1 ޗެކުގެ ކޮޕީ: އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދައްކަންޖެހި ނުދައްކައަ ވ ފައިސާ ދެއްކުމަށް އެއްބަސްވެ، އާ ފ އިސް ދެއްކުމަށް ޗެކް ދކުރިކަނ ސާބިތުކުރުމަށް

7. އަޙްމަދު ރީޙންގެ ފަރާތުން އޭނާ ސޮއިކޮށް ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ދޫކޮށްފައިވާ -/222،222 ރުފިޔާގެ ޗެކު

2. އަޙްމަދު ރީޙންގެ ފަރާތުން އޭނާ ސޮއިކޮށް ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ދޫކޮށްފައިވާ -/222،222 ރުފިޔާގެ ޗެކު

1. އަޙްމަދު ރީޙންގެ ފަރާތުން އޭނާ ސޮއިކޮށް ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ދޫކޮށްފައިވާ -/12،222 ޑޮލަރުގެ ޗެކު

22.1 އަޙްމަދު ރީޙާ ނަށް ފޮނުވާފައިވާ ޤާނޫނީ ނޯޓިސް: އަޙްމަދު ރީޙާން ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ދެއްކުމަށް އެންގިކަން. އަދި އްފައިސާ ދެއްކުމަށް އިންވޮއިސް ފޮނުވުނުކަން ސބިތުކުރުމަށ

22.1 ނޯޓިސް ޑެލިވަރީ ރިސީޓް: އަޙްމަދު ރީޙާންއަށ ނޯޓިސް އަދ އިންވޮއިސް ރައްދުކުރެވުނުކަނ ސާބިތުކުރުމަށް

22.2 މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓްގެ ނަންބަރު: BR/PRIV/2018/260-101 ގެ ސިޓީ އަދި ވައިޓް ސޭންޑް ދިގުރަށް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑގް ޕްރޮފައިލް ޝީޓް: ވައިޓް ސޭންޑް ދިގުރަށް ޕވޓ ލޓޑ އަކީ އަޙްމަދު ރޙެން ހިއްސާވާ އޭނާގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރ ކަމުގ ދަށުން ހިންގާ ކުންފުންޏެއްކަން ސާބިތުކުރުމަށް

22.0 ވިންޖިނރިނީ ގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ޤާނޫނީ ވަކީލް ފޮނުވާ ފައިވާ ފީ ލެޓަރ:

22.1 ޕްރިމިއަރ ޗެމްބަރސްގެ އިންވޮއިސް ނަންބަރު D2018/036 ކަން އެނގެން އޮވެއެވެ.

36.ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދިފައިވަނީ:

20.7 ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ 21 (ތިނެއް) ޗެކުގައިވާ ފައިސާއާއި؛

20.2 އެ ފައިސާގެ ޖީ.އެސް.ޓީއަށްވާ ޖުމްލަ US$ 6291.05 (ހަހާސް ދުއިސައްތަ ނުވަދިހަ އެކެއ އެމެރިކާ ޑޮލަރު ފަސް ސެންޓް) އާއި،

20.1 އަޙްމަދު ރީޙާން އެ ފައިސާ ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދަންޖެހި ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ފީއަށް ޚަރަދުވެފައިވާ ޖުމްލަ S$ 5242.52U (ފަސްހާސް ދުއިސައްތަ ސާޅީސް ދޭއް އެމެރިކާ ޑޮލަރު ފަންސާސް ދޭއް ސެންޓް) އަދި

20.1 އެ މައްސަލަ ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރުމަށް ކޯޓަށް ދައްކަންޖެހުނު MVR 25.00 (ފަންސަވީސް ރުފިޔާ) ކަން އެނގެންއޮވެއެވެ.

33.ސ ވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާއަށް އަޙްމަދު ރީޙާން އިންކާރުކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ފުރަތަމަ ބަޔާނުގެ 2 ވަނަ ނަންބަރުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ "ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑު ން 20 އެޕްރީލް 2271 ގައި ހުށަހެޅި ހެކިންގެ ލިސްޓް ފައިސާއަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދައްކާ ޚަލާޞްކޮށްފައިވާ ފައިސާއެއްކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ބުނެއެވެ" މފަދައިންނެވެ.

38.އެ ދަޢުވާއާ ގުޅިގެން އެ ދަޢުވާ ރައްދުވި އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ބަޔާންތަކުގައި ބަހެއް ބުނެފައިވަނީ ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރި ޖުމުލަ ފައިސާއާމެދުގައި އެކަނިކަން އެ ބަޔާންތަކަށް ބެލުމުން އެނގެންއޮވެއެވެ.

33.އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި އެއްވެސް ބަޔާނެއްގައި ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރި ވަކިވަކި ފައިސާގެ ތަފުސީލާމެދު ދިފާޢުގައި އެއްވެސް ބަހެއް ބުނެފައެއްނުވެއެވެ. ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދުނު ފައިސާގެ ތަފުސީލު މި ރިޕޯޓުގެ 20 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރެވިފައި އެވަނީއެވެ. އެ ފައިސާގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާގައި ބުނާ 21 (ތިނެއް) ޗެކުގެ ފައިސާގެ އިތުރުން، ޖީއެސްޓީގެ ފައިސާއާއި، ވަކީލު ފީ އަދި މައްސަލަ ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރުމަށް ހިނގިކަމަށް ބުނާ ޚަރަދު ހިމަނާފައިވާކަން އެނގެއެވެ. ނަމަވެސް، އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން އެ ނުކުތާތަކާމެދު ޝަރީޢަތުގައި އެއްވެސް އެއްޗެއް ބުނެފައިވާކަން އެނގޭކަށް ނެތެވެ.

22.ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މަޢާނާ މުޙައްމަދު ވ. އިބްރާހީމް މުޢިއްޒު އާއި އިތުރު ހަތަރު ފަރާތެއް ޤަޟިއްޔާގައި އަންނަނިވި ޢިބާރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އެ ޢިބާރާތުގައި ވަނީ: "... ސަބަބުވެރި، ކަމުގެ ލަޔާޤަތާއި ޤާބިލިއްޔަތު ހުރި ޤާނ ނ ވަކީލަކީ ކޯޓަށު ދަޢުވާއެއް ހުށަހަޅާނީ ދުރާލާ ރާވައިގެން ވިސްނުންތެރިކަމާއެކު، ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ބޭނުންވާނެ ހެއްކަކީ ކޮބައިކަން ދެނެގަނެ، މައްސަލައަށް ރަނގަޅަށް ތައްޔާރުވެގެންނެވެ. އަދި އެ މަރުހަލާގައި މައްސަލައަށް ރަނގަޅަށް ތައްޔާރުނުވެ، ހުށަހަޅީ ންޖެހޭ ހެކި ހުށަނޭޅި، ދައްކަންޖެހޭ ވާހަކައެއް ނުދެއްކި ދިއުމުން، އަދި އަތުން ބީވެގެންދާ ކުޑަކުޑަ ކަމެއްގެ ސަބަބުން، އިސްތިއުނާފ މަރުހަލާތަކުގައި ދެންނުކުންނާނެ ހިތި ނަތީޖާވެސް، ސަބަބުވެރި، ލަޔާޤަތާއި ޤާބިލިއްޔަތުހުރި ޤާނ ނ ވަކީލަށް އެނގޭނެއެވެ. "...

23.ބުނެވިދިޔަ އުޞ ލާ އެއްގޮތަށް ދަޢުވާރައްދުވާ ފަރާތުންވެސް ދަޢުވާއިން ދިފާޢުވުމަށް ދުރާލާ ރާވައިގެން ވިސްނުންތެރިކަމާ ފަރުވާތެރިކަމާއެކު މަސައްކަތްކުރަންޖެހޭނެކަމަށ އަހުރެންނަށް ގަބޫލުކުރެވެއެވެ.

23.ހައިކޯޓުގ މައްސަލެ ބެލުމުގެ އުޞ ލ ބަޔާންކުރަމުން ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ: "12. (ހ) ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންނެވެ.

(ށ) މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން ބުނެފައި އޮތުމަކީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިފައިނުވާ ހެކި، އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅުމަށް ހުރަސްއަޅާނެކަމެއް ނ ނެވެ.

(ނ) ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންނަށް، އެ މައްސަލަ ދަށު ކޯޓުގައި ބެލިއިރު، ނުބެލި ހުރި ކަންތައްތަކެއް ހުރިކަން ފާހަގަކުރި ވިގެން އެ މައްސަލަ އަލުން ބެލުމުގެ މަޞްލަޙަތު ބޮޑުކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ދަށު ކޯޓުގައި އެ މައްސަލަ ބަލަންޖެހޭ ޤާނ ނ އުޞޫލުތައް ކަނޑައަޅައި، އެ މައްސަލަ ބެލުމަށްޓަކައި، އެ މައްސަލަ ބެލި ދަށު ކޯޓަށް ފޮނުވިދާނެއެވެ."

22.ބުނެވިދިޔަ މާއްދާ ހަމަ އެ ޢިބާރާތުން ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގައިވެސް އޮންނަކަން ފާހަގަކުރަމެވެ.

21.ބުނެވިދިޔަ މާއްދާތަކަށް ބެލުމުން އެނގޭކަމަކީ، ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންކަމެވެ. އަހުރެންނަށް ގަބޫލުކުރެވޭ ގޮތުގައި އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުގެ ދައުރަކީ، ދަށު ކޯޓުގެ ޙުކުމުގއ ހެދިފައި އޮތި ގޯހެއް ނުވަތަ ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގައި ހެދިފައި އޮތް ގޯހެއް ރަނގަޅުކުރުމެވެ. އެއްވެސް ހާލެއްގައި ދަށު މަރުޙަލާގައި ފާހަގަކޮށްފައި ނުވާ ކަންކަމާމެދު ފައިސަލާކޮށް އަލުން ބަލު ން އެ މައްސަލަ ބެލުމަކީ އިސްތިއުނާފީ ކޯޓެއްގެ ދައުރުކަމުގައި އަހުރެން ނުދެކެމެވެ.

25.އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ ޤަޟިއްޔާގައި ދަށު ކޯޓުގައި އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އިންކާރުކުރަމުން ބުނެފައިވަނީ ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ޤާނ ނ ނަންބަރު 2272/22 ފައިސާއަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދައްކާ ޚަލާޞްކޮށްފައިވާ ފައިސާއެއްކަމަށެވެ. ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދުނު ފައިސާއަކީ ހަމައެކަނެ21 (ތިނެއް) ޗެކުގައިވާ ފައިސާއެއްނނެވެ. އެ ފައިސާގެ ތަފުސީލު މި ރިޕޯޓުގާ 20 ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރެވިފައި ވާނެއެވެ.

26.އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުން ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކޮށް ދަށު ކޯޓުގައި ފާހަގަކުރި ދިފާޢުއަކީ ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދޭ ފައިސާ ދައްކައި ޚަލާޞްކޮށްފައިވާނެކަމަށ ބުން ބުނުމެވެ. އެހެންކަމުން، އިސްތިއުނާފީ މި މައްސަލަ ބެލިފައި މިވަނީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 12 ގައި ބަޔާންކުރާ ފަދައިން ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންނެވެ. މަދަނީ ޚުޞޫމާތު ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލުމުގެ އުޞލ ޚިލާފަށާ މައްސަލް ނިންމާފައިވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން

23.ދެބަސްވުމެއް ނެތް އެނގެނި އޮންނަގޮތުގައި ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އުފުއްލަންޖެހޭ ބުރައެކެވެ. އެހެނީ، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ކުރަންޖެހޭކަމެކެވެ. ބުނެވިދިޔަ އުޞ ލ ބިނާވެފައިވަނީ Actori incumbit onus probandi”" މި ޤާނޫނީ ޤާޢިދާގެ މައްޗަށެވެ. އެ ޤާޢިދާގެ އިނގިރޭސި ތަރުޖަމާއަކީ: “The burden of proof lies on the plaintiff” ކަން އެނގެއެވެ.

28.ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާގައި މަދަނީ ޚުޞޫމަތްތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަނުވަތަ Probandi Onus އުފުލުމުގެ ޒިންމާއަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއ ލިއްޔަތެއްކަމާއި، ދަޢުވާއެއްގައި އެއް ޚަޞްމަކު އަނެއް ޚަޞްމަކާ ކުރިމަތި ކުރުވާ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ފަރާތަކީ އެ ދަފްޢުއެއްކުރާ ފަރާތެއްކަން އެ ޤަޟިއްޔާގައި ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާތަކުގެ (ނ) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާކަން އެނގެން އޮވެއެވެ.

23.އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލާގައި ކަން ހިނގާފައިވާގޮތަށް ބަލާއިރު، ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާގައި މަސައްކަތާއި މުދަލާ ޚިދުމަތުގެ އަގުއަދާކުރުމުގ ގޮތުނެ ދޫކޮށްފައިވާ 21 (ތިނެއް) ޗެކަށް ފައިސާ ލިބިފައިނުވާކަމަށް ބުނެ ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން އެކަން ފާހަގަކޮށްފައިވާކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. އަދި އެ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ހެކި ހުށަހަޅާފައިވާކަން އެނގެން އޮވެއެވެ.

12.ދަޢުވާގެ ޖަވާބުގައި އަޙް މަދު ރީޙާން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ: "މި ބަޔާނަކީ ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއަށް ޖަވާބު ދިނުމުގެ ގޮތުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ބަޔާނެކެވެ.

7. ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާއަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އިންކާރުކުރެއެވެ.

2. ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ފައިސާއަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދައްކާ ޚަލާޞްކޮށްފައިވާ ފައިސާއެއްކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ބުނެއެވެ."

13.ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދޭ ފައިސާއަކީ އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން، ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ދައްކައި ޚަލާޞްކޮށްފައިވާ ފައިސާއެއްކަމަށް ދަޢުވާގެ ޖަވާބުގައި އަޙްމަދު ރީޙާން ބުނެފައިވާކަން އިސްވެ ދިޔަ ނުކުތާއިން އެނގެން އޮތްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

13.އެހެންކަމުން، މި ޙާލަތުގައި، އެ ފައިސާ ދައްކާ ޚަ ލާޞްކޮށްފައިވާކަމަށ ބުން ޝަރީޢަތަށް ބަޔާން ދީފައިވާއިރު، އެކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ފައިސާ ދެއްކިކަމަށް ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެއްކަމުގައި ވީހިނދު، އެ ފައިސާ ދައްކާ ޚަލާޞްކުރިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލުމުގެ އުޞ ލުން އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ޒިންމާއެއްކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. ނަމަވެސް، ސިވިލް ކޯޓުގެ ޝަރީޢަތަށް އެކަން އެގޮތަށް އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން ސާބިތުކޮ ށްދީފައިވާކަނ އެނގޭކަށް ނެތެވެ.

12. ވީމާ، އަހުރެންނަށް ޤަބޫލުކުރެވެނީ، އަޙްމަދު ރީޙާންއާ އެއްކޮޅަށް ސިވިލް ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާފައިވާ މަދަނީ ޚުޞ މާތު ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލުމުގެ އުޞ ލާ ޚިލާފަށްކަމަށެވެ. 71 އޭޕްރީލް 2271 ގައި އަޙްމަދު ރީޙާން ހުށަހެޅި ބަޔާން ޤާނޫނު ނަންބަރު 2272/71 (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (7) ވަނަ ނަންބަރާ ޚިލާފަށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން

11.ދަޢުވާ ހުށަހަޅާފައިވަނީ ނުނިމިވާ މަސައްކަތުގެ އަގަށްވާ ފައިސާގެ ޢަދަދާއި، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ އަތުން ނެގި ޕައިޕްތަކެއްގެ އަގު ކެނޑުމުން އަޙްމަދު ރީޙާން ދައްކަންޖެހޭނެކަމަށް އެ ފަރާތުން ޤަބޫލުކޮށް ދ ކުރި ޗެކުތަކެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށްވީހިނދު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2272/71 (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (7) ވަނަ ނަންބަރާ ޚިލާފަށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުނާ ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އެގޮތަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރާ ސަބަބަކީ މަސައްކަތް އެއްކޮށް ފުރިހަމަކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނެ ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދުނު ޢަދަދު ނަގާދީފައިނުވާތީކަން އެނގެންއޮވެއެވެ.

15. ޤާނޫނު ނަންބަރު 2272/71 (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (7) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ފަނޑިޔާރުކަމުގެ މަސްއ ލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެކަމަށެވެ.

16.އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ މައިގަނޑު ޝަކުވާއަކީ އެ ފަރާތުންސިވިލ ކޯޓުގައި ކުރި ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދުނު ފައިސާ ބިނާވެފައިވަނީ ނުނިމިވާ މަސައްކަތުގެ އަގަށްވާ ފައިސާގެ ޢަދަދާއި، އަޙްމަދު ރީޙާންގެ އަތުން ނެގި ޕައިޕްތަކެއްގެ އަގު ކެނޑުމުން އަޙްމަދު ރީޙާން ދައްކަންޖެހޭނެކަމަށް އެ ފަރާތުން ޤަބޫލުކޮށް ދޫކުރި ޗެކުތަކެއްގެ ފައިސާކަމުގައިވާއިރު އެކަމާ ގުޅިގެން ހުށަހެޅުނު ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކުރުމެއްނެތި މައްސަލަ ނިންމާފައިވާކަމަށް ބުނެ ކުރާ ޝަކުވާއެއްކަން އެނގެއެވެ. މި ހާލަތުގައި ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭނީ މަސައްކަތް ފުރިހަމަކޮށްފައިވޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ނޫންކަމާއި، ބަލަންޖެހޭނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ފުރިހަމަކޮށްފައިވާ މަސައްކަތުގެ ފައިސާ އެ ފަރާތަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ބަރާބަރަށް އަދާކޮށްފައިވޭތޯ ނުވަތަ ނންތޯކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވެ.

13.ސިވިލ ކޯޓަށް ހުށަހެޅުން ދަޢުވާގެ ޞީޣާއަށް ބަލާއިރު، ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާއަކީ މަސައްކަތާއި މުދަލާއި ޚިދުމަތުގެ އަގު އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން ދޫކޮށްފައިވާ 21 (ތިނެއް) ޗެކަކަކަށް ލިބެންޖޭ ފައިސާ ނުލިބިގެން ހުށަހެޅި މައްސަލައެއްކަން އެނގެން އޮވެއެވެ.

18.މަދަނީ މައްސަލައެއް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލުމަކީ ޢާންމު އުޞ ލެއްގެ ގޮތުގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއ ލިއްޔަތެއް ކަމުގައިވިއަސް، ދަޢުވާރައްދުވާ ފަރާތުން ދަޢުވާގެ ދިފާޢުގައި ކުރާ ދިފާޢީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަކީ އެ ފަރާތުގެ މަސްއ ލިއްޔަތެކެވެ. އެހެންކަމުން، ދަޢުވާއެއްގައި އެއް ޚަޞްމު އަނެއް ޚަޞްމާ ކުރިމަތިކުރާ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ ނަގަންޖެހޭނީ އެ ދަފްޢުއެއް ކުރިމަތިކުރާ ފަރާތެއްކަމަށް ސުޕްރީމްކޯޓުގެ ނަންބަރު 2013/SC-A/23 ޤަޟިއްޔާގެ 7 ވަނަ ނަންބަރުގައިވެސް ބަޔާންކޮށްފއަ ވާކަނި އެނގެން އޮވެއެވެ.

13.އެއްބަސްވެފައިވާ މަސައްކަތް ވިންޖިނީރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ފުރިހަމަކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ދަޢުވާގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދުނު ޢަދަދު ނަގައިދީފައިނުވަނީ ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންކަމުގައި މި ޙާލަތުގައި ބެލެވިދާނެކަމަކަށ އަހުރެން ނުދެކެމެވެ . ސަބަބަކީ، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ފައިސާ ހޯދުމަށް އެދުނު 21 (ތިނެއް) ޗެކުގައިވާ ޢަދަދަށް ފައިސާ ދައްކާ ޚަލާޞްކޮށްފައިވާކަން އެނގެން ނެތަތީއާއި، މި މައްސަލާގައި ހުށަހަޅާފައިވަނީ ހަމައެކަނި ބުނެވިދިޔަ 21 (ތިނެއް) ޗެކު އެކަނި ނޫންކަން އެނގެން އޮތަތީއާއި، އެ 21 (ތިނެއް) ޗެކަށް ބާރުލިބޭ ގޮތަށް މުޢާމަލާތް ހިނގާފައިވާކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވާން އޮތަތީއާއި، އެ 21 (ތިނެ އ) ޗެކަކީ އަޙްމަދު ރީޙާން އޭނާއާ ގުޅުން އޮންނަ ވައިޓްސޭންޑ ނަމަކަށް ކިޔް ކުންފުންޏަކުން ދޫކޮށްފައިވާ 21 (ތިނެއް) ޗެކުކަމަށ އަޙްމަދް ރީޙާންގެ އަމިއްލަ އިޢުތިރާފުން އެނގެން އޮތަތީއާއި، އެ 21 (ތިނެއް) ޗެކަކީ ގެރެންޓީއެއްގެ ގޮތުން، ތާރީޚާއި ޢަދަދުވެސް ބަޔާންކުރުމެއް ނެތި އަޙްމަދު ރީޙާނއް ގުޅުންއޮންނަ ވައިޓްސޭންޑް ނަކަމަށ ކިޔް ކުންފުނިން ދޫކުރި ޗެކުތަކެއް ކަމަށް އަޙްމަދު ރީޙާން ބުނެފައިވީނަމަވެސް، ވިޔަފާރި ކުންފުންޏަކުން އެފަދަ ގޮތަކަށް ބްލޭންކް ޗެކުތަކެއް ދޫކުރުމަށް ވުރެ ނުކުރާނެކަމަށް ބޮޑަށް ބުރަވެވޭތީއެވެ. ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް އެދުނު ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރަން ނިންމި ނިންމުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނާ ބުނުން

52.އިސްތިއުނާފީ ތިންވަނަ ނުކުތާގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަ ގަކޮށްފައިވަނީ ހެކިން ޙާޟިރުކުރުމާމެދު ސިވިލް ކޯޓުން ޢަމަލުކުރިގޮތް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާއަކީ ކުށެއް ކުރިކަމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހުންގެ ޙައްޤުތައް ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާއްދާއެއްކަން އެނގެއެވެ. އެގޮތުން، އެ މާއްދާ ފެށިގެން އަންނަ ޢިބާރާތުގައިވެސް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ "ކުށެއް ކުރިކަމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ކޮންމެ މީހަކަށްމެ" މިފަދައިންނެވެ. އަދި އެ މާއްދާގައި (ހ) އިން ފެށިގެން (އ) އަށް ކަންތައްތަކެއް ބަޔާންކޮށްފައިވާކަން އެނގެންއޮވެއެވެ.

53.ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާއަކީ ބުނެވިދިޔަ ފަދައިން ކުށެއް ކުރިކަމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހުންގެ ޙައްޤުތައް ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާއްދާއެއްކަން އެނގެން އޮތަތީ، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިމިވާ މަދަނީ މައްސަލައަށް އެ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކޮށް އެ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ޝަރީޢަތުން ފިޔަވަޅެއް އެޅީކަމަށް މި ހާލަތުގައި ކަނޑައެޅިދާނެކަމަށް އަހުރެންނުދެކެމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/22 ޤަޟިއްޔާ އާއި 2013/SC-A/29 ޤަޟިއްޔާގައި ޗެކުގެ ޤާނޫނީ ބުރަދަނާއިމެދު ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ކަނޑައެޅުއްވުމާއި ފުށުއަރާގޮތަށް ސިވިލް ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމާފައިވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން

53.ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/22 ޤަޟިއްޔާގައި ޗެކު ދކުރެވެނީ ޤާނޫނީ ރިކުއަރމެންޓަކަށ ނުވަތް ޗެކުގައިވާ ޢަދަދަށް ފައިސާ އަދާކުރުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ހަރުދަނާ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށާއި، ޗެކުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ތާރީޚުގައި އެ ޗެކުން ފައިސާ ލިބެންވާ ފަރާތަކަށް ޗެކުގައިވާ ޢަދަދަށް ފައިސާ ލިބުން ޙައްޤުވާނެ ކަމަށާއި، ޗެކެއް ދ ކުރުމުގައި ޗެކު ދކުރ ފަރާތުގާ މަސްއޫލިއްޔަތަކީ އެ ޗެކުގައިވާ ޢަދަދަށް އަމިއްލަ އެކައުންޓްގައި އެ ޢަދަދަށް ފައިސާ ހުރިކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުންކަމަށާއި، ޗެކުގައި ބުނެފައިވާ ނިންމި ތާރީޚް: 22 މާރިޗް 3232 ޢަދަދަށް އެކައުންޓްގައި ފައިސާ ނެތުމަކީ ޗެކު ބައުންސްވުން ކަމަށާއި، އަދި ޗެކާއި، ގުޅިގެން އުފުލަންޖެހޭ ޒިންމާއާ ޚިލާފްވުންކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާކަން އެނގެންއޮވެއެވެ.

52.އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2013/SC-A/29 ޤަޟިއްޔާގައި ވެސް ޤާނޫނީގޮތުން ޝަކުލިއްޔަތު ފުރިހަމަކޮށް މީހެއް ނުވަތަ ކުންފުންޏެއްވިޔަސް އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުން ޗެކު ދޫކޮށްފިނަމަ އެ ޗެކުގައި ފައިސާ ލިބެންވާ ފަރާތްކަމަށް ލިޔެފައިވާ ފަރާތަށް އެ ޗެކުގައިވާ ފައިސާ ލިބިދިނުމަކީ ޗެކު ދ ކުރިފަރާތުގެ ޤާނޫނީ މަސްއ ލިއްޔަތެއް ކަމަށާއި، މިގޮތުން، ޤާނޫނީ ޝަކުލިއްޔަތު ފުރިހަމަކޮށް ދޫކުރެވޭ ޗެކަކީ އެ ޗެކުގައިވާ ފައިސާ، އެ ޗެކު ދ ކުރެވޭ ފަރާތަށް ލިބުމަށްޓަކައި އިތުރު އެހެން ވާޤިޢާއެއް ޤާނޫނީގޮތުން ސާބިތުވުން ލާޒިމްނުވާގޮތުން އެ ޗެކަކީ އޭގެ ޒާތުގައިވެސް ޗެކުގައިވާ ޢަދަދަށް ފައިސާ އަދާކުރުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ހަރުދަނާ ހެއްކެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާކަންއެނގެއެވެ.

51.ޗެކުން ލިބެންޖެހޭ ފައިސާ ހޯދުމަށް އެދޭކަމަށް ބުނެ ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޝަރުޢީ ނިޒާމުގައި އެއްގޮތަށް ވުރެ ގިނަ ގޮތަށް އެފަދަ މައްސަލަތަކާމެދު ޢަމަލުކުރެވެމުން ގޮސްފައިވާކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. މިގޮތުން، އިސްވެ ބުނެވުނު ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ދެޤަޟިއްޔާއިންވެސް އެނގޭ ގޮތުގައި ދ ކޮށްފައިވާ ޗެކެއް އޮތްނަމަ އެ ޗެކަކަށް ފައިސާ ދިނުމަކީ ޗެކު ދ ކުރިމީހާގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކމެކެވެ. އެގޮތުން، އެ ޗެކަކީ އޭގެ ޒާތުންވެސ ފައިސް ދޭންޖެހޭކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ހަރުދަނާ ހެއްކެއްކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ބުނެވިދިޔަ ގޮތުގެ އިތުރުން، ޗެކާމެދު ދެން ޢަމަލުކުރެވޭ ގޮތަކީ ހަމަ އެކަނި ޗެކެއް އޮންނަ އޮތުން އެއީ އެ ޗެކަށް ފައިސާ ލިބެންޖެހޭނެކަމުގެ ހަރުދަނާ ހެއްކެއްކަމަށް ނުބެލުމެވެ. އަދި ހަމައެކަނި ޗެކެއް އޮންނަ އޮތުމަކުން ހާދިސާ ސާބިތުވާކަމަށް ނުބެލުމެވެ. މިގޮތުން ފާހަގަކުރެވެނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މުޙައްމަދު މަނިކު ވ. މުޙައްމަދު ޢަލީ ޖަނހާ ޤަޟިއްޔާ އާއި އޭޑީކޭ ކޮމްޕެނީ ޕްރިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ގަސްވެލި އައިލެންޑްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާއެވެ . ނިންމި ތާރީޚް: 12 މާރިޗް 5323 ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2011/SC-A/48 (ނިންމި ތާރީޚް: 21 ފެބްރުއަރީ 2272) ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2013/SC-A/28 (ނިންމި ތާރީޚް: 21 އޮކްޓޯބަރު 2271)

55.ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ފިޝަރީޒް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާ ގެ 20 ވަނަ ނަންބަރުގައި "... ސިވިލް ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމިއިރު ފާހަގަކޮށްފައިވާ ފަދައިން، ޗެކެއް އޮންނަ އޮތުމަކުން ހާދިސާ ސާބިތުނުވެއެވެ. އަދި މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިސްތިޤުރާރުވެ ޢަމަލުކުރަމުން އަންނަ އުޞ ލުކަންވެސް ފާހަގަކުރެވެއެވެ." މިފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައި ވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

56.އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވ ޤަޟިއްޔާ ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ތާރީޚަކީ 17 އޮކްޓޫބަރު 2271 އެވެ. އަދި އެ ޤަޟިއްޔާ މި ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވުނު ތާރީޚަކީ 22 ޑިސެންބަރު 2271 އެވެ. ބުނެވިދިޔަ ތާރީޚުތަކަށާއި ޗެކާމެދު ޢަމަލުކުރެވެމުން ދިޔަ އުޞ ލުތަކަށް ބެލުމުން، ސިވިލް ކޯޓުން އެ ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމްކުރި އިރުވެސް ފައިސާ ނަގައިދިނުމުގައި ޗެކުގެ ޤާނޫނީ ބުރަދަނާމެދު ޢަމަލުކުރަމުން އަންނަ އުޞޫލަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހަވާލާދީފައިވާ އުޞލެއްނންކަނ ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން، އިސްތިއުނާފުކރު ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ އުޞ ލަކީ މި ޤަޟިއްޔާއަށް ތަޠުބީޤކުރެވިދާނެ އުޞ ލެއްކަމަކަށު އަހުރެންނަކަށް ނުފެ ނެއެވެ.

53.މ މައްސަލާގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތާދެމެދު ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަން އެނގެއެވެ. އަދި އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތަކީ ކޮބައިކަން އެ އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުރެވުނު ބައެއް މަސައްކަތްތަކަށް ފައިސާ ދީފައިވާކަންވެސް އެނގެންއޮވެއެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ފދައިނަ މުޅި ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ފުރިހަމަކޮށްފައިނެތްކަން ދެފަރާތުގެ ބަހުން އެނގެއެވެ.

58.ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރި ޗެކުތަތަކީ ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތަށާއި ނަގާފައިވާ ޕައިޕްތަކެއްގެ އަގު ކެނޑުމަށްފަހު ދ ކޮށްފައިވާ ޗެކުތަކެއްކަމަށް ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން ބުނެފައިވާއިރު، އެ ޗެކުތައް ދޫކުރިކަން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ އިޤުރާރުންވެސ އެނގެން އޮވެއެވެ. ނަމަވެސް، އެ ޗެކުތައް ދ ކުރީ ގެރެންޓީއެއްގެ ގޮތުގައިހުސް ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2016/SC-A/18 (ނިންމި ތާރީޚް: 17 އޮގަސްޓް 2222) ޗެކުތަކެއްގެ ގޮތުގައިކަމަށް ދަޢުވާރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނެފައިވީނަމަވެސް، މި ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތަށާއި،ދ ކޮށްފައިވާ ޗެކުތަކަށް ބެލުމުން، ކުންފުނީގެ ނަމުގައި ޗެކުދ ކޮށްފައިވާކަން ދަޢުވާރައްދުވ ފަރާތުގާ ބަހުނިނާއި ސީދާ އެ ޗެކުތައް ދ ކޮށްފައިވާ ކުންފުނީގެ ބަހުންވެސ އެނގޭއިރު، މ ހާލަތުގައި ޝަރީޢަތުގެ ކުރިމަތީގައި އޮތީ ހަމައެކަނި ޗެކުތަކެއް ނޫންކަން އެނގެއެވެ.

53.ދެފަރާތުގެ ދެމެދު އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަމާއި، މުޢާމަލާތްކުރެވުނު ކަމާއި، މުޢާމަލާތްކުރެވިފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، ޗެކު ދޫކޮށްފައިވާކަން އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ބަހުންނާއި ޗެކު ދޫކޮށްފައިވާ ކުންފުނީގެ ބަހުންވެސް އެނގެން އޮތުމާއެކު ހާދިސާ ސާބިތުވާކަމަށްޓަކައި، އެ ފައިސާ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ނަގައިދޭންޖެހޭކަމުގައި އަހުރެންނަށް ބުރަވެވެއެވެ. އެއީ، އެ ޗެކުތަކަކީ ވިޔަފާރި ކުންފުންޏަކުން ގެރެންޓީއެއްގެ ގޮތުގައި ޢަދަދު ނުޖަހައި ދޫކުރި ހުސް ޗެކުތަކެއް ކަމަށް އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނެފައިވާއިރު އެގޮތަށް ޢަމަލުކޮށފައް އޮތުމުގެއިހުތިމާލާއި އެ ޗެކުތަކކަ މަސައްކަތާއި މުދަލާ ޚިދުމަތުގެ އަގުގެ ގޮތުގައި ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާދެއްކުމުގ ގޮތުނެ ދޫކުރި ޗެކުތަކެއް ކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނާއިރު، އެ އިހްތިމާލާ އަޅާކިޔާއިރު، މި ދެގޮތުންކުރެ ކަން ހިނގާފަ އިއޮތްކަމަށ ބޮޑަށް ބުރަވެވޭގޮތަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާފަރާތުން ބަޔާންކުރާ ގޮތްކަމުގައި ވާތީއެވެ.

62.އެހެންކަމުން، އަހުރެން ދެކެނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭކަމަށެވެ.

63.އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައިމިވާ މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާދިޔަ ގޮތަށް ބަލާއިރު ވިންޖީނިއަރިނގ އާއި އަޙްމަދު ރީޙާން އާ ދެމެދު އދ. ދިގުރަށުގައިވާ އައިރިސް އެވެކިޔާ ގޯއްޗާއި، ކުރި އެވެ ކިޔާ ގޯއްޗާއި، އަދި އިތާ އެވެ ކިޔާ ގޯއްޗާއި، މި 21 (ތިނެއް) ގޯތީގައި 22 އެނދުގެ ގެސްޓްހައުސްއެއް ޢިމާރާތް ކުރުމުގެ މަސަކަތް ކުރުމާ ގުޅިގޮތުން 22 އެޕްރީލް 2270 ގައި އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވެއެވެ. އެ އެއްބަސްވުމުގެ ނަމަކީ INDEPENDEDNT CONTRACTOR AGREEMENT FOR CONSTRUCTION WORKS OF 25 Bedroom Guest House (Land of Iris, Kuri & Ithaa) in A.Dh. Dhigurah, Maldives Between Wingineering Pvt. Ltd And Ahmed Reehan, Karisma, A.Dh. Dhigurah () އެވެ .

63.ބުނެވުނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ވިންޖީނިއަރިންގގެ ފަރާތުން ކުރުމަށް ކަނޑައެޅުނު މަސައްކަތުގެ ޖުމްލަ އަގަކީ US$ 397,677.86 (ތިންލައްކަ ނުވަދިހަ ހަތްހާސް ހަސަތޭކަ ހަތްދިހަ ހަތެއް އެމެރިކާ ޑޮލަރު އަށްޑިހަ ހަޔެއް ސެންޓް) އެވެ . މި މަސައްކަތުގެ އަގުގެ ތެރެއިން އަޙްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން US$278,662.72 (ދެލައްކަ ހަތްދިހަ އަށްހާސް ހަސަތޭކަ ފަސްދޮޅަސްދޭއް އެމެރިކާ ޑޮލަރު ހަތްދިހަ ހަޔެއް ސެންޓް) އަދާކޮށްފައި ވާކަން ހުށަހެޅިފައިވާ ލިޔުންތަކުންނާއި ދެފަރާތުގެ ބަހުންވެސް އެނގެންއޮވެއެވެ. މަސައްކަތުގެ ޖުމްލަ އަގުގެ ތެރެއިން ނުދެއްކި 119,015.10 US$ (އެއްލައްކަ ނަވާރަހާސް ފަނަރަ އެމެރިކާ ޑޮލަރު ދިހައެއް ސެންޓް) ވާކަމަށާއި އަޙްމަދު ރީޙާންގެ އަތުން ނަގާފައިވާކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނާ ޕައިޕުތަކުގެ ޖުމްލަ އަގު ކަމުގައިވާ US$ 14,164.26 (ސާދަހާސް އެއްސަތޭކަ ފަސްދޮޅަސް ހަތަރެއް އެމެރިކާ ޑޮލަރު ސައްބީސް ސެންޓް) އުނިކުރުމުން ޖެހޭ 84.850,041 US$ (އެއްލައްކަ ހަތަރުހާސް އަށްސަތޭކަ ފަންސާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު އަށްޑިހަ ހަތަރު ސެންޓް) ހޯދުމަށް ވިންޖީނިއަރިންގ ގެ ފަރާތުން ދަޢުވާކުރިއެވެ .

62.ވިންޖީނިއަރިންގ ގެ ފަރާތުން ބުނަނީ އެފަރާތަށް 1 ޗެކެއް ދކުރ ކަމާއި އެ ޗެކަކީ ނުދައްކާވާ ފައިސާ ދެއްކުމަށް އެއްބަސްވެ، އެ ފައިސާ ދެއްކުމަށް ދ ކުރި ޗެކުތަކެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެ ޗެކަށް ފައިސާ ނުލިބޭކަމަށެވެ.

61.މ ޗެކުތަކާއި ގުޅިގެނި އަޙްމަދް ރީޙާންގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނި އެ ޗެކުތަކަކީ ދެފަރާތް ދެމެދު އެއްބަސްވުން ވީ ހިނދު އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ފައިސާ ދޭނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން ދިނުމުގެ ގޮތުން އެއްވެސް އަދަދެއް އަދި ތާރީޚެއް ނުޖަހާ ދވުނެ ޗެކތަކެއު ކަމަށާއި، އެ ޗެކުތަކުގައ އަދަދާއި ތާރީޚު ޖަހާފައި ބޭންކަށް 22 އެޕްރީލް 2270 ގައި ދެފަރާތް ދެމެދުވެފައިވާ އެއްބަސްވުން 22 އެޕްރީލް 2270 ގައި ދެފަރާތް ދެމެދުވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ 1.1 ވަނަ މާއްދާ އަޙްމަދު ރީޙާ ންގެ ނަމުގައި ވިންޖީނިއަރިންގ އަށް ފިނުވާފައިވާ ރަސީދު ސިވިލްކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާފޯމު ހުށަހަޅާފައިވަނީ ވިންޖީނިއަރިންގގެ ފަރާތުން ކަމަށެވެ. އަދި އެ ޗެކުތަކަކީ ވިންޖީނިއަރިންގގެ ފަރާތުން ކުރި މަސައްކަތުގެ އަގު އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން ދިން ޗެކެއް ކަމުގައި ބުނިކަމުގައިވީނމަވެސް ވިންޖީނިއަރިންގގ ފަރާތުން މަސައްކަތް ފުރިހަމަ ކޮށްފައިނުވާކަމަށެވެ.

65ބުނެވުނު ޗެކުތަކާއި ގުޅިގެން ޗެކު ދޫކުރި ވައިޓްސޭންޑ ދިގުރަށް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ޗެކުތައް ދޫކުރިއިރު ޗެކުތަކުގައި އެއްވެސް އެމައުންޓެއް އަދި ތާރީޚެއް ޖހާފައަ ނޯންނާނެކަމަށާއި، އެއްބަސްވެފައިވަނީ މަސައްކަތް ކުރިއަށްދާ ވަރަކުން، ނިމޭ މިނވަރަކުނ ފައިސް އެފަރާތަށް ދޭގޮތަށްކަމަށާއި، އެގޮތުގެ މަތީން ފައިސާ ދެމުން އައިސްވާނެކަމަށާއި، ނަމަވެސް މާފަހުގެ ތާރީޚެއްގައި ވިންޖީނިއަރިންގގެ ފަރާތުން ތާރީޚް ޖަހައި 119,000 US$ (އެއްލައްކަ ނަވާރަހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު) ޗެކުތައް ބޭންކަށް ހުށަހެޅިކަމަށާއި، އެފަރާތަށް ޗެކުތަކަށް ފައިސާ ދައްކާފައިވާތީ މި ޗެކުތަކަށް ފައިސާ ދނުކުރުމަށ ބޭންކަށް އަންގާފައިވާނެކަމަށެވެ.

66ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާއަށް ބަލާއިރު އެއީ ވިންޖީނިއަރިންގގެ އެފަރާތުން ކުރި މަސައްކަތުގެ އަގު ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހެޅި ދަޢުވާއެއްކަން އެނގެންއޮވެއެވެ. އެހެންކަމުން ވިންޖީނިއަރިންގ ގެ މައްޗަށް އޮތް ޒިންމާއަކީ ދަޢުވާގައި ބުނާ ގޮތަށް އެފަރާތުން ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތައް ކޮށް އެ މަސައްކަތަށްވާ އަގު އަދާކޮށްފައިނުވާކަން ސާބިތުކުރުމެވެ. އަދި ދަޢުވާގައި ހުށަހެޅި ޗެކުތަކަކީ އެ ފަރާތުން ކުރި މަސައްކަތުގެ އަގު އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން ދިން ޗެކުތަކެއް ކަމަށް ބުނާކަމުން، މި މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައުޟޫއަކީ ވިންޖީނިއަރިންގގެ ފަރާތުން ކުރި މަސައްކަތުގެ އަގު އެފަރާތަށް ނުލިބި އޮތްތޯއެވެ.

63.އެގޮތުން ބަލާއިރު، ދެފަރާތް ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް މުޅި މަސައްކަތް ނުނިމޭ ކަމަށާއި ނިމިފައި ހުރި މަސައްކަތަށް ފައިސާ ދައްކާ ޚަލާސްކޮށްފައިވާނެކަމަށ އަޙްމަދް ރީޙންގެ ފަރާތުން ބުނެއެވެ. އަދި މަސައްކަތް ފުރިހަމައަށް ނުނިމޭކަމަށ ބުން ބުނުމަށް ވިންޖީނިއަރިންގގެ ފަރާތުން އިންކާރެއްނުކުރެއެވެ. އެހެންކަމުން އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތަށް މަސައްކަތް ފުރިހަމަ ވެފައިނުވާކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ.

68ވިންޖީނިއަރިންގގެ ފަރާތުން އެފަރތުގ އިސްތިއުނާފެ ބިނާކުރާ ނުކުތާގައި ބުނަނީ ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭނަ މަސައްކަތް ފުރހަމަކޮށްފައިވޭތި ނުވަތަ ނޫންކަމަށާއި ބަލަންޖެހޭނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ފުރިހަމަކޮށްފައިވާ މަސައްކަތުގެ ފައިސާ އެފަރާތަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ބަރާބަރަށް އަދާކޮށްފައިވޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެވެ.

63.ކުރިންވެސް ފާހަގަކުރެވުނު ފަދައިން އަހްމަދު ރީޙާންގެ ފަރާތުން މަސައްކަތުގެ ޖުމްލަ އަގުގެ ތެރެއިން US$278,662.72 (ދެލައްކަ ހަތްދިހަ އަށްހާސް ހަސަތޭކަ ފަސްދޮޅަސްދޭއް އެމެރިކާ ޑޮލަރު ހަތްދިހަ ހަޔެއް ސެންޓް) އަދާކޮށްފައިވެއެވެ. ބާކީ US$ 119,015.10 (އެއްލައްކަ ނަވާރަހާސް ފަނަރަ އެމެރިކާ ޑޮލަރު ދިހައެއް ސެންޓް) އކެ ނުނިމި ހުރި މަސައްކަތުގެ އަގު ކަމަށް އަޙްމަދު ރީޙންގެ ފަރާތުން ބުނެއެވެ. ވިންޖީނިއަރިންގގެ ފަރާތުންވެސް އެފަރާތުން މަސައްކަތް އެއްކޮށް ނުނިންމާކަމަށް އެއްބަސްވެފައި ވާކަމުން ޖުމްލަ އަގުން އަދާނުކޮށް ހުރި ފައިސާއަކީ ވިންޖީނިއަރިންގގެ ފަރާތުން ކުރި މަސައްކަތްތައް ސާބިތުކޮށްނުދޭހާ ހިނދަކު މަސައްކަތް ނުނިމި ހުރިކަމުގެ ސަބަބުން އަދާނުކޮށް ހުރި ފައިސާ ކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ.

32.ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އުފުއްލަންޖެހޭ ބުރަ އެކެވެ. އެހެނީ، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ކުރަންޖެހޭކަމެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާގެ މަދަނީ ޚުޞޫމަތްތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަނުވަތަ Onus Probandi އުފުލުމުގެ ޒިންމާއަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއ ލިއްޔަތެއްކަމާއި، ދަޢުވާއެއްގައި އެއް ޚަޞްމަކު އަނެއް ޚަޞްމަކާ ކުރިމަތި ކުރުވާ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމުގެ މަސްއ ލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ފަރާތަކީ އެ ދަފްޢުއެއްކުރާ ފަރާތެއްކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާގައި ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާތަކުގެ (ނ) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާކަން އެނގެން އޮވެއެވެ.

33.ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އެންމެ ފުރަތަމަ މިއޮންނަނ ދަޢުވީ ކުރާ ފަރާތުގާ މައްޗަށް ކަމުން އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައިމިވާ މައްސަލައިގައިވެސް ވިންޖީނިއަރިންގގެ ފަރާތުން އެފަރާތަށް ލިބެންޖެހޭ ފައިސާ ހުރި ކަމަށް ބުނާނަމަ އެ ފައިސާ އަކީ ކޮން މަސައްކަތަކަށް ލިބެންޖެހޭ ފައިސާއެއްކަން ވިންޖީނިއަރިންގގެ ފަރާތުން ސާބިތުކޮށްދީގެން މެނުވީ އެފަރާތަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ފައިސާއެއް އޮތްކަމަކަށް ކަނޑައެއްނޭޅެނެ ކަމަށް