ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-S-A/25
ސަޢުދު ޙުސައިން ވ. ގއ. ވިލިނގިލި ކައުންސިލް އިދާރާ، 2018/HC-S-A/25
Saudhu Hussain v. GA. Vilingili Council Office 2018/HC-S-A/25 (2018/HC-S-A/25, High Court of the Maldives, 23 March 2021)
ސަޢުދު ޙުސައިން ވ. ގއ. ވިލިނގިލި ކައުންސިލް އިދާރާ
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ވިލިނގިލީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ކައުންސިލުގެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 (ހ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ސަޢުދަށް ގޯތި ދިނުމުގެ ނިންމުމާއި ރަޖިސްޓްރީ ބާޠިލުކޮށް، ދެ ފަރާތަށްވެސް ބިން ތަނަވަސް ތަނަކުން ގޯތި ދިނުމަށް އަމުރުކޮށް، މިނިސްޓްރީގެ ހުއްދަ ބާޠިލުކޮށް، އެ ބިމަކީ ދިރިއުޅުމަށް ދުވަހަކުވެސް ނުދެވޭ ބިމެއްކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.
ގއ.ވިލިނގިލީގައި ފެން ޕްލާންޓަށް ދެ ފަރާތުގެ ބަންޑާރަ ގޯތި ނެގުމުން ދެ ފަރާތުންވެސް ބަދަލު ގޯއްޗަށް ހޮސްޕިޓަލް ކުރިމަތީ ވިޔަފާރި ބޭނުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ބިމުން އެދުނެވެ. ފުރަތަމަ އެދުނީ ޝީޒާ މޫސާ (17 މެއި 2015) ނަމަވެސް، ކައުންސިލުން 42 ވަނަ ޖަލްސާގައި ސަޢުދު ޙުސައިނަށް (25 މެއި 2015 ގައި އެދުނު) ގޯތި ދިނުމަށް ނިންމައި، ފަހުން މިނިސްޓްރީން ލޭންޑް ޔޫސް ޕްލޭން ބަދަލުކުރިއެވެ.
ސަޢުދު ޙުސައިން ބުނީ ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ނިންމިކަމަށާއި، ލާމަރުކަޒީ ޤާނޫނާއި ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާއާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަމުރަށް ބަލާއިރު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް މައްސަލަ ނުބެލޭނެކަމަށެވެ. ޝީޒާ މޫސާ ބުނީ ފުރަތަމަ އެދުނު ފަރާތަށް އިސްކަން ދޭންވީ ނުވަތަ ގުރުއަތުން ނިންމަންވީ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ސަރުކާރުގެ ބޭނުމަށް ގޯތި ނެގުނު ދެ ފަރާތުގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ އެދުނު ފަރާތަށް ނުދީ ފަހުން އެދުނު ފަރާތަށް ވިޔަފާރި ބޭނުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ބިމުން ބަދަލު ގޯތި ދިނުމަކީ ޤާނޫނާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފު ތަފާތުކުރުމެއްތޯއާއި، ތަދައްޚުލްނުވި ފަރާތަށް ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ މައްސަލަ ނިންމިތޯ، މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް މި މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭތޯ، އަދި ބިމަކީ ދުވަހަކުވެސް ދިރިއުޅުމަށް ނުދެވޭ ބިމެއްކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގެ ބައެއް ބަދަލުކުރި (ބިމުން ދުވަހަކުވެސް ދިރިއުޅުމަށް ގޯތި ނުދިނުމުގެ އަމުރު)، ބާކީ ބައި ޤާއިމް (ނިންމި ގޮތުގެ ޢިބާރާތް ލިޔުމުން ކަނޑާލެވިފައި)
ތަދައްޚުލްވުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާތީ ބަސްބުނުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ނާދޭކަމާއި، ވިޔަފާރި ބިމުން ލޭންޑް ޔޫސް ޕްލޭން ބަދަލުނުކޮށް ވަކި ފަރުދަކަށް ގޯތި ދިނުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު، 17 (ހ) އާ ޚިލާފު ތަފާތުކުރުމެއްކަމާއި، މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭކަމަށް ކޯޓުން ދެކުނެވެ. ނަމަވެސް ބިމުގެ ބޭނުން ބަދަލުކުރުމުގެ ބާރު މުޠްލަޤަށް ހިފެހެއްޓޭ ޢިބާރާތް ބަދަލުކުރަންޖެހޭކަމަށް ދެކުނެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ކޯޓުގައި ހިނގާ މައްސަލައަކީ ވަކި މީހެއްގެ މަޞްލަޙަތާ ސީދާ ގުޅުން އޮތް މައްސަލައެއްކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިގެން އެކަން އޭނާގެ ސަމާލުކަމަށް ގެނެސް ތަދައްޚުލްވުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާއިރު، އެކަމަށް އަޅާނުލުމަކީ ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ އޮތްކަމަށް ބެލޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ އޭނާ ހާޒިރުނުވުމަކީ މައްސަލަ ނުނިންމާ ބޭއްވޭނެ ސަބަބެއްވެސް ނޫނެވެ. އަމިއްލަ ފަރުވާކުޑަކަމުން ގެއްލުނު ޙައްޤަށް އިސްތިއުނާފުން ފަރުވާއެއް ނުލިބޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 17)
- ރަށު ކައުންސިލަށް ބިމާބެހޭ ގޮތުން ގޮތް ނިންމޭނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އަދި ރަށުގެ ލޭންޑް ޔޫސް ޕްލޭނާ ތަޢާރުޟުނުވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ. ވިޔަފާރި ބޭނުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ބިމެއް ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ބަދަލުކުރުމުގެ ކުރިން އެ ބިމުން ދިރިއުޅުމަށް ބަންޑާރަ ގޯތި ދިނުމަށް ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތް ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 19)
- ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކައުންސިލުން ނިންމި ނިންމުމަކަށް ފަހުން މިނިސްޓްރީން ލޭންޑް ޔޫސް ޕްލޭނަށް ބަދަލު ގެނައުމުން ނުވަތަ އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުގެ ލަފައަކުން އެ ނިންމުން ޤާނޫނުގެ އިމުގެ ތެރެއަށް ނުވަދެއެވެ؛ ހަމައެކަނި ވަކި ފަރުދަކަށް ވަކި ތަނަކުން ގޯއްޗެއް ދިނުމަށްޓަކައި ކުރާ ބަދަލަކީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގައިވާ ގޮތަށް ކެޓެގަރީ ނުވަތަ ޒޯން ބަދަލުކުރުމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 20-21)
- ބަދަލު ގޯއްޗަށް ޙައްޤުވާ އެއް ހަމައެއްގައި ތިބި ދެ ފަރާތުގެ ތެރެއިން، ފުރަތަމަ އެދުނު ފަރާތުގެ އެދުމަށް ފަރުވާނުދީ، ފަހުން އެދުނު ފަރާތަށް ލޭންޑް ޔޫސް ޕްލޭން ބަދަލުނުކޮށް ކައުންސިލްގެ ނިންމުމަކުން ގޯތި ދިނުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފު ތަފާތުކުރުމެކެވެ؛ މިއީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ މުދަލުގެ ޙައްޤާ ގުޅޭ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 22، 26)
- ރަށެއްގެ ބިންބިމާއި ނުއުފުލޭ މުދަލުގެ މައްސަލަތަކާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 5 ގެ ދަށުން އެ ރަށެއްގެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ؛ އެހެން ވަކި މައްސަލައަކާ ގުޅުވައިގެން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރެއްގެ ބާރު، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ނައްޞުތަކާ ޚިލާފަށް އެހެން މައްސަލައެއްގެ މައްޗަށް ނުހިނގާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 29-30)
- ބިމެއްގެ ބޭނުން ކަނޑައަޅައި ބަދަލުކުރުމަށް ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ދީފައިވާ ބާރު މުޠްލަޤަށް ހިފެހެއްޓޭ ގޮތަށް 'އެ ބިމުން ދުވަހަކުވެސް ދިރިއުޅުމަށް ގޯތި ނުދިނުމަށް' ކޯޓުން އަމުރުކުރުމަކީ ބަދަލުކުރަންޖެހޭ ނިންމުމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 31)
- ޚުޞޫމާތު އުފެދިފައިވާ ބިމުން ބަދަލު ބަންޑާރަ ގޯތި ދެވޭނީ، ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެ ބިން ދިރިއުޅުމުގެ ބައަށް ބަދަލުކުރުމަށްފަހު، ކައުންސިލުން ވަކި ފަރާތެއް ޚިޔާރުނުކޮށް، ބަދަލު ގޯއްޗަށް އެދިފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ހުޅުވާލެވިގެން ހިންގޭ ހަމަހަމަ އިޖުރާއަތެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 32)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 65 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/7 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒީ އުޞޫލުން ހިންގުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) އަދި 24 ވަނަ މާއްދާގެ (ފ) (ދަށުކޯޓުގައި މައްސަލަ ނިމުނުއިރު އޮތް ނަންބަރު)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2002/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ (ށ)، 7 ވަނަ މާއްދާ އަދި 8 ވަނަ މާއްދާ
- ރާއްޖޭގެ ބިނާވެށި ޕްލޭންކުރުމާއި ހިންގުމުގެ ޤަވާޢިދުގެ 4.3، 4.3.1 އަދި 4.3.2
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޖަދުވަލު 5
- 2015/SC-SJ/16
- 2016/Cv-C/1718
- ބެންޗު
- ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، އިސްފަނޑިޔާރު ހާތިފް ޙިލްމީ، ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު
- ރައުޔު ލިޔުނު ފަނޑިޔާރު
- ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް · ތާއީދުކުރެއްވީ: އިސްފަނޑިޔާރު ހާތިފް ޙިލްމީ، ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް