ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2020/HC-A/259
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޙަމްދާން ޢަބްދުﷲ، 2020/HC-A/259
Prosecutor General v. Mohamed Hamdhaan Abdhuﷲ 2020/HC-A/259 (2020/HC-A/259, High Court of the Maldives, 18 January 2021)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޙަމްދާން ޢަބްދުﷲ
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ސައިކޮލޮޖިސްޓްގެ ހެކިބަހަށް ބަލައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ ދިފާޢު ލިބިގެންވާ ފަރާތެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 121 ވަނަ މާއްދާއާއި ގަވާއިދުގެ 118 (ނ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާ ބެލޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ނިންމިއެވެ.
ފްލައިޓަކުން ރާއްޖެއަށް އައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ލަގެޖުގައި ހުރި ފޮށިގަނޑުން ކެނަބިސް ފެނުމުން ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ ދަޢުވާ ކުރެވުނެވެ.
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބުނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)(1) އަދި (ށ) އަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ނިންމި ކަމަށެވެ. ދިފާޢުން ބުނީ ރިޕޯޓުގައި ބޮޑެތި ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓެއް ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، (ށ) ގެ ގޮތަށް އަމުރުކުރަން ޖެހޭކަން ދައުލަތުން ދަށުކޯޓުގައި ނުބުނާ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް އެތެރެކުރުމުގެ ދަޢުވާގައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާ ބަލައިގަތުމަށް ނުކުޅެދުމުގެ ދިފާޢު (unfitness to plead) ލިބިގެންވާ ފަރާތެއްތޯ، އަދި ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ހަމައެކަނި ޚަބީރަކު ދިން އެއް ޖަވާބަށް ބަލައި ދަޢުވާ ބެލޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ނިންމުން ރަނގަޅުތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، ހެކި ހާމަކުރުމުގެ މަރުޙަލާއިން ފެށިގެން ބެލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރި
ހައިކޯޓުން ދެކެވަޑައިގަތީ ޚަބީރަށް ކުރެވުނު އެއް ސުވާލުގެ ޖަވާބަށް އެކަނި ބަރޯސާވެފައިވާ ކަމަށާއި، މުޅި ރިޕޯޓާއި ހެކިބަހުން ދައްކަނީ ދަޢުވާގެ ބާވަތާއި މަޤްޞަދު ފަހުމްވާ ކަމާއި 'މެލިންގަރިންގް' ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، ހައިކޯޓުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ޢަމަލުތަކުންވެސް އެކަން ދޭހަވާތީ ދިފާޢު މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުނުވާ ކަމަށެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 206 ވަނަ މާއްދާގައި ނަފްސާނީ ނުވަތަ ޖިސްމާނީ އުނިކަމެއް ހުރި މީހުންގެ މައްސަލަތަކުގައި ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގެ ޚާއްޞަ އިޖުރާއަތެއް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވިނަމަވެސް، އެފަދަ މައްސަލަތަކުގައި އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ އެ މީހެއްގެ މަޞްލަޙަތު ދިފާޢުކުރެވޭނެ މީހެއްގެ ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދިއުމެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 7)
- ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދިފާޢު ލިބެނީ ސިކުނޑީގެ ނުވަތަ ޖިސްމާނީ ޙާލަތެއްގެ ސަބަބުން ދަޢުވާގެ ބާވަތާއި މަޤްޞަދު ވިސްނައިގަތުމަށް ނުވަތަ ދިފާޢުގައި ވާހަކަދެއްކުމަށް ނުކުޅެދިގެންވާނަމައެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 10، 15)
- ދަޢުވާ ލިބިގަތުމަށް ކުޅެދިގެންވުމަކީ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ މައިގަނޑު އަސާސެއް ކަމަށާއި، އެއީ ކުށް ސާބިތުވުމުގެ ކުރިން މަޢުޞޫމު މީހެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމާއި، އަމިއްލަ ނަފްސު ފުރިހަމައަށް ތަމްޘީލުކުރުމުގެ ޙައްޤާ ގުޅިފައިވާ އުޞޫލެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 12)
- 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދިފާޢު ލިބޭތޯ ކަނޑައެޅުމުގައި، ބޭރުގެ ޖޫރިސްޑިކްޝަންތަކުގެ މިންގަނޑުތަކުގެ ތެރެއިން ރާއްޖޭގެ ނިޒާމަށް ފެތޭ ގޮތަށް، ވަކީލުންނަށް އިރުޝާދުދިނުމުގެ ޤާބިލުކަން، ދިފާޢު ބިނާކުރުމުގައި އެހީތެރިވުމުގެ ޤާބިލުކަން، ހުށަހެޅޭ ހެކި ފަހުމްވުމާއި ޝަރީޢަތް ހިނގާގޮތް ފަހުމްވުން ފަދަ ކަންތައްތަކަށް ގައިޑްލައިނެއްގެ ގޮތުގައި ބެލިދާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 15)
- ސިކުނޑީގެ ކޮންމެ އުނިކަމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ދަޢުވާ ލިބިގަތުމަށް ނުކުޅެދުމެއް ނޫނެވެ؛ ބަލަންޖެހެނީ އެ އުނިކަމުގެ ސަބަބުން ޝަރީޢަތް ހިނގާގޮތާއި ދަޢުވާގެ ބާވަތާއި މަޤްޞަދު ދެނެގަތުމުގެ ޤާބިލުކަމަށާއި ދިފާޢުގައި ވާހަކަދެއްކުމުގެ ޤާބިލުކަމަށް އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 18.3)
- ޚަބީރަކާ ކުރެވުނު އެއް ސުވާލުގެ ޖަވާބަށް އެކަނި ބަރޯސާވުމުގެ ބަދަލުގައި، އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓާއި މުޅި ހެކިބަހަށް ޖުމުލަކޮށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޤާނޫނީ ސުވާލަށް ޖަވާބު ހޯދަންވާނެއެވެ؛ ފަންނީ ބޭފުޅުންގެ ލަފާ މުހިއްމު ނަމަވެސް، ފަނޑިޔާރަށް މައްސަލަ ހިންގުމުގައި ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ ޢަމަލުތަކުން ފާހަގަކުރެވޭ ކަންތައްތަކަށްވެސް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެއެވެ. 'މެލިންގަރިންގް' ފާހަގަކޮށްފައިވުމަކީވެސް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 18، 18.5، 20)
- މި ދިފާޢު ސާބިތުވާންޖެހެނީ މަދަނީ މިންގަނޑުން ކަމަށާއި، މި މައްސަލައިގައި ދިފާޢު ސާބިތުނުވާތީ 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ އިޖުރާއަތާބެހޭ ނުކުތާއާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާކަށް ނުޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 19، 21)
- ދަށުކޯޓުން ހެކި ހާމަކޮށް މައުޟޫޢަށް ފައިޞަލާކުރުމުގެ ކުރިން މައްސަލަ ނިންމާފައިވާނަމަ، ހެކި ހާމަކުރުމުގެ މަރުޙަލާއިން ފެށިގެން ބެލުމަށް ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން މައްސަލަ ތަޙްވީލުކުރެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 22)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 62 ވަނަ މާއްދާ (ހ) (1)، (2) އަދި (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 121 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 206 ވަނަ މާއްދާ
- ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 118 ވަނަ މާއްދާ (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 112 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާ (ނ) އަދި 46 ވަނަ މާއްދާ (ށ)
- R v Pritchard (1836)
- R v Dyson (1831)
- R v Podola (1960)
- Dusky v. United States, 362 U.S. 402 (1960)
- Cooper v Oklahoma (1996)
- Jackson v Indiana (1972)
- Riggins v Nevada (1992)
- R v Moyle [2009] Crim.L.R. 586 CA
- R v Berry (1977) 66 Cr.App.R. 156 CA
- ބެންޗު
- ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ، އިސް ފަނޑިޔާރު ހާތިފް ޙިލްމީ، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް