ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2023/HC-B12/80
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާނު ތަޤިއްޔު، 2023/HC-B12/80
Prosecutor General v. Irufaanu Thaqiyu 2023/HC-B12/80 (2023/HC-B12/80, High Court of the Maldives, 20 December 2023)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާނު ތަޤިއްޔު
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ، ކުރީގެ ކުށުގެ ރެކޯޑުތަކަކީ ބޮޑު ކުށްތައް ނޫންކަމަށާއި، މިހާތަނަށް ނެގުނު ހެކިބަހުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބައިވެރިވުމުގެ ދައުލަތުގެ ވާޤިޢާ ބަލިކަށިވެފައިވާކަމަށާއި، 10 މީހުންގެ ތެރެއިން 7 މީހުންގެ ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިޔަކަމަށާއި، ދޫކޮށްލި މުއްދަތުގައި ނުރައްކަލެއް ނުހިނގާތީ، ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ނުނެރެވޭނެކަމަށެވެ.
މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކޮށް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައި 2020 ގައި ހައްޔަރުކޮށް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވުނު މީހަކު، 2023 ގައި ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކުރުމުން، 2023/HC-B12/71 ގައި ހައިކޯޓުން ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ނިންމިއެވެ. ދައުލަތުން އަލުން ބަންދަށް އެދުނެވެ.
ދައުލަތުން ބުނީ ތުހުމަތާ ގުޅުވޭ ހެކި (ޑީ.އެން.އޭ، ކާރުގެ ތަޅުދަނޑި، ލޯންޗު ކުއްޔަށް ހިފުން ފަދަ) ހުރިކަމަށާއި، ޙާލަތު ބަދަލުވުމަކީ ހެކިތައް މުޅިން ނަފީވުންކަމަށާއި، ޖަމާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި ކުށްކުރިކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ޙާލަތު ބަދަލުވެއްޖެނަމަ ލުއިދިނުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރެއްކަމަށާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑަކީ އުމުރަށް ހަރުކުރާ ޓެގެއް ނޫންކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކޮށް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުގައި ހުރި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް، ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާކަމަށް ބަލައި ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ނުނެރެވޭނެކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް
ދަށުކޯޓުން ގަވާއިދުގެ 13 (ނ) ގެ ކަންކަން ވަޒަންކޮށް، ހެކިބަހުން ބައިވެރިވުން ކުޑަވިކަން ބަލައި، ސަބަބުތައް ތަފްޞީލުކޮށް ނިންމާފައިވާތީ އެއީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއިން ނިންމި ނިންމުމެއްކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ވަދެވޭނެ ޙާލަތެއް ދައުލަތުން ނުދައްކާކަމަށް ކޯޓުން ނިންމި.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ހެކި ފޮރުވުމާއި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމާއި، ކޯޓަށް ހާޒިރުނުވުމާއި، ފިލުމާއި، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ ކުރިމަތިވުމުގެ ޙާލަތްތައް ފިޔަވައި ޙުކުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓޭނެއެވެ؛ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެ، އެއިން ޙާލަތެއް އޮތްކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ ބަންދަށް އަމުރުކުރެވިދާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 15، 16)
- މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ އޮތުމުގެ މިންގަނޑު ވަޒަންކުރުމުގައި ބަލާ ކުށްކުރި ޙާލަތާއި އަނިޔާވެރިކަމުގެ މިންވަރާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބައިވެރިވުމުގެ މިންވަރު ވަޒަންކުރެވެނީ ހުށަހެޅޭ ހެކި ޤަރީނާއިން ކަމުން، ހެކި ޤަރީނާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެ ނުރައްކާގެ މިންވަރަށް ބަދަލު އައުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 17)
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގެ ދަށުން ޙާލަތަށް މެޓީރިއަލް (ފާހަގަކުރަނިވި) ބަދަލެއް އައިސްފައިވާނަމަ، ބަންދަށް ލުއިދިނުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ؛ ނަމަވެސް ކުރިން ބަންދުކުރި ސަބަބު ބަދަލުވީ ގޮތް ސަބަބުތަކާއި ތަފްޞީލާއެކު ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 18، 19، 24)
- ބަންދަށް ލުއިދިނުމަށް ފަނޑިޔާރަށް އިޚްތިޔާރު ލިބެނީ ކުށާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާ ގުޅުވޭ މިންވަރު އެއްކޮށް ކެނޑިގެން ދިޔުމުން އެކަނި ނޫނެވެ؛ ޝަރީޢަތުގައި ހެކިބަހުން އެ ގުޅުމުގެ މިންވަރު ޟަޢީފުވެ ބައިވެރިވުން 'ކުޑަ' ވެއްޖެނަމަވެސް ބަންދަށް ލުއިދެވިދާނެއެވެ؛ އެހެންނޫންނަމަ ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން ބަންދު ރިވިއުކުރުމުގެ މަޤްޞަދު ހާސިލުނުވާނެއެވެ؛ އަދި މިފަދައިން ލުއިދިނުމަކީ ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާނެކަމަށް ބެލުމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 20، 21، 22)
- ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރެއްގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ވަދެވޭނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/51 ގެ 15 ވަނަ ނުކުތާގައިވާ ފަދަ ޙާލަތެއް (ރަނގަޅުނޫން އުޞޫލަކަށް ބިނާކުރުން ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން، ވާޤިޢާ އޮޅުން، މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުން، ނުވަތަ ބޭއިންސާފެއް މެދުވެރިވުން) ސާބިތުކޮށްދެވިއްޖެނަމައެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 26)
- ދަށުކޯޓުގައި ބަހުސްކޮށްފައިނުވާ ބަހުސެއް (ޙާލަތު ބަދަލުވުމުގެ އުޞޫލު ބޭނުން ނުކުރެވޭނެކަމަށް) ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އިސްތިއުނާފުގައި ގެނައުމުން، އިޚްތިޔާރުގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ވަދެވޭނެ ޙާލަތެއް ދައްކައިދެވިފައިވާކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 25، 26)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ވ)
- ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-REG-SC-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
- 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
- 2021/HC-A/055 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަރުޝަދު ޚާލިދު)
- 2022/HC-B12/75
- 2022/HC-B12/94 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ފަޟްލޫން މުޙައްމަދު)
- 2022/HC-B12/97
- 2023/HC-B12/71
- ޖަވާބުދާރީވި ފަރާތުގެ ވަކީލުން
- ޢަލީ ޝާހް
- ބެންޗު
- މުޙައްމަދު ޝަނީޒް ޢަބްދުﷲ، ޙަސަން ޝަފީޢު، މުޙައްމަދު ސަލީމް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް