ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2023/HC-B12/66
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙަސަން ޒިޔާން އިބްރާހީމް، 2023/HC-B12/66
Prosecutor General v. Hassan Ziyaan Ibrahim 2023/HC-B12/66 (2023/HC-B12/66, High Court of the Maldives, 11 October 2023)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙަސަން ޒިޔާން އިބްރާހީމް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ބަންދު އަމުރު މުރާޖަޢާކުރުމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުން އެދުމުން، ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ހެކިވެރިން ސިއްރު ހެކިންނަށް ވާތީ ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ކުޑަވެފައިވާކަމާއި ޝަރުޠުތަކުން ނުރައްކާ ކުޑަކުރެވޭނެކަމަށް ބަޔާންކޮށް ހަތަރު ފަރާތް ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކުރިއެވެ.
މަގުމަތީގައި ބަޔަކަށް ވަޅިއާއި ލަޓިބުރި ފަދަ ހަތިޔާރުން ހަމަލާދިން ހާދިސާއަކާ ގުޅިގެން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާކޮށް، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވިއެވެ.
ދައުލަތުން ބުނީ އަމުރުތައް ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 12 އަދި 16 ވަނަ މާއްދާއާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފު ކަމަށާއި ޙާލަތު ބަދަލުވި ސަބަބެއް ނުފެންނަ ކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުން ބުނީ އިސްތިއުނާފު ލަސްވެ ހުށަހެޅިކަމަށާއި، ޙާލަތު ބަދަލުވި ކަމަށާއި، ދަޢުވާގެ ބޮޑުކަމަކީ ބަންދުކުރުމުގެ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށާއި ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރަށް ނުވަދެވޭނެ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ތޫނު އެއްޗެއް ނުވަތަ ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގުމުގެ ދަޢުވާގައި ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ ފަރާތްތައް، ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންނުކޮށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރުތަކަކީ އެ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު އަމުރުތަކެއްތޯ؛ އަދި ދައުލަތުގެ އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅީ 48 ގަޑިއިރުގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައިތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ބަންދުން ދޫކުރުމަށް ދަށުކޯޓުން ނެރުނު އަމުރުތައް ބާޠިލު
އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅީ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައެވެ. ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމާ ބެހޭ ފަނޑިޔާރުގެ ނިންމުމަށް ނުވަދެވޭ ނަމަވެސް، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް އޮތް ނުރައްކާ ކުޑަވި ގޮތެއް ބަޔާންނުކޮށް ހަމައެކަނި ޝަރުޠުތަކަށް ބަރޯސާވެ ދޫކޮށްލުމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ކޯޓު އަމުރެއް ދައުލަތުން އިސްތިއުނާފުކުރަންވާނީ އަމުރު ނެރޭ ވަގުތުން ފެށިގެން 48 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައެވެ؛ އަދި އެ 48 ގަޑިއިރު ގުނުމުގައި ދެމެދަށް އަންނަ ބަންދު ދުވަސްތައް ނުގުނޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަހެޅި އިސްތިއުނާފާމެދު އިޖުރާއީ ނުކުތާ ބަލައެއްނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 23-25)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާމެދު ނިންމާއިރު ބަލަންވާނީ އެ ޤާނޫނުގެ 5 އިން 9 އަށް މާއްދާތަކުގައިވާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތު އޭނާގެ މައްޗަށް ކުރެވިފައިވޭތޯއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވޭތޯއެވެ؛ އެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވޭތޯ ބެލުމުގެ މިންގަނޑަކީ ޖިނާއީ ކުށް ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގަނޑު ނޫން، ހުށަހަޅާ މަޢުލޫމާތަށް ބަލާއިރު ޙާލަތު ވުޖޫދުގައި އޮތުން ނެތުމަށްވުރެ ގާތްތޯ ބެލުމެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 27-28)
- ހެކިވެރިން ސިއްރު ހެކިންނަށްވުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ނެތިދާނެ ސަބަބެއް ނޫން ނަމަވެސް، މައްސަލައިގެ އެންމެހައި ކަންކަމަށް ބަލައި ފަނޑިޔާރަށް އެ އިޙްތިމާލު ކުޑަވެއްޖެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވި ބަރޯސާވެވިދާނެއެވެ؛ އެއާ ދެކޮޅަށް އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ދައުލަތުން ހުށަނާޅާހިނދު ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ނުވަދެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 31)
- މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެތީ ބަންދުކުރެވިފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ބަންދަށް ލުޔެއް ދިނުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިފައިވި ނަމަވެސް، އެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރަންވާނީ ރަނގަޅު އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ސަބަބު ބަޔާންކޮށްގެންނެވެ؛ ނުރައްކާ އޮތްކަމަށް ބެލުނު ސަބަބު ސީދާ އެ މީހާގެ ފުށުން ނެތިގޮސްފައިވޭތޯ ބަލައި، ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ (2023/HC-B12/52 ގެ 18 އަދި 19 ވަނަ ޕެރެގްރާފް). (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 33-34)
- ބަންދުން ދޫކުރާއިރު ޝަރުޠުތައް (މިސާލަކަށް ރޭގަނޑު ގެއިން ބޭރަށް ނުނިކުތުން) ކުރެވުމަކީ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް އޮތް ނުރައްކާ ނެތިދިއުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ދަޢުވާގެ ބާވަތާއި ކުށުގެ ރެކޯޑާއި ފިލައިގެން އުޅެނިކޮށް ހައްޔަރުކުރެވުން ފަދަ ޙަޤީޤަތްތައް ބަދަލުވިކަމެއް އަމުރުން ނުފެންނަހިނދު ނުރައްކާ ކުޑަވި ގޮތް ވަޒަންނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 35-37)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް އޮއްވާ، އެ ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތެއް ބަޔާންނުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުމަށް ނެރޭ އަމުރަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފު ބާޠިލު އަމުރެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 38)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާއިން 9 ވަނަ މާއްދާއަށް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ރ) (ދަޢުވާ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 41/2014 (ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ ނަންބަރު FAM/2021/02 (27 ޖަނަވަރީ 2021) ގައި ފާސްކުރި އުޞޫލު
- ހައިކޯޓުގެ 'މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު'
- 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
- 2022/SC-A/39 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މޫސާ މުޙައްމަދު)
- 2023/HC-B12/52 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ނަޛީޙު ޙިލްމީ)
- 2023/HC-B12/48,49,50
- 2022/HC-B12/98,99
- 2023/SC-C/01
- 2020/SC-A/93
- ބެންޗު
- ޙުސައިން ޝަހީދު، މުޙައްމަދު ފައިޞަލް، ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް