ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2023/HC-B12/40
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ޝިރާޒް، 2023/HC-B12/40
Prosecutor General v. Ahmed Shiraaz 2023/HC-B12/40 (2023/HC-B12/40, High Court of the Maldives, 20 June 2023)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ޝިރާޒް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، ހުށަހެޅި ހެކިން ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ރުކުން ސާބިތުނުވާނެކަމަށް ބަލައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 (ހ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާއައިގެން ކުރިއަށްދާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރިއެވެ.
ވައިބަރ ގްރޫޕެއްގައި ޑޮލަރު ވިއްކާކަމަށް އިޝްތިހާރުކުރުމުން ފަރާތަކުން އެހެން މީހެއްގެ އެކައުންޓަށް 26,250 ރުފިޔާ ޓްރާންސްފަރ ކުރުމަށްފަހު، އެ ފައިސާގެ ތެރެއިން 25,000 ރުފިޔާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް އޭޓީއެމުން ނަގައި ހަވާލުވިކަމަށް ބުނެ، ހުއްދަނޫން ގޮތެއްގައި މުދަލުގެ މައްޗަށް ބާރުހިންގުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިއެވެ.
ދައުލަތުން ބުނީ މަދަނީ މިންގަނޑަށް ބަލާފައި ނުވާކަމަށާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2022] SC 30 އާ ޚިލާފުކަމަށާއި، ނިންމުން ނިންމާފައިވަނީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގެ ސިފައިގައި ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ތުހުމަތު އުފެދޭ މިންވަރަށްވެސް ހެކި ނެތްކަމަށާއި ނިންމުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މަދަނީ މިންގަނޑުން ބަލާއިރު ދަޢުވާއައިގެން ކުރިއަށްދާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ އެ މާއްދާއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ؛ އަދި އެ މަރުޙަލާގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ ކޮބައިތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ދަޢުވާއެއްކަމަށް ކަނޑައެޅި
ހެކި މަތިމަތިން ބަލާއިރު ކުށުގެ އުންސުރުތައް ފުރިހަމަވެދާނެ ހެކި ހުށަހަޅާފައިވާތީއާއި ފައިސާ ނެގުމުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ދައުރެއް އޮތްކަން އެނގޭތީ، ދަޢުވާގައިވާ ކަންތައް ވުމުގެ އިޙްތިމާލު ބޮޑުކަމަށް ހައިކޯޓަށް ފެނުނެވެ؛ ހެކީގެ ބުރަދަން ވަޒަންކުރުމަކީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގެ ކަމެކެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާއައިގެން ކުރިއަށްދާނެ ތަނެއް އޮތްތޯ ބަލާ މަރުޙަލާއަކީ ދައުލަތުން ހުށަހަޅާ ހުރިހާ ހެކިތައް އެންމެ ފުނަށް ވަޒަންކޮށް ދަޢުވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވޭތޯ ބަލާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 12)
- ތުހުމަތު އުފެދޭކަމަށް ކަނޑައެޅޭ މިންގަނޑަކީ، ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ކަންތައް ނުވުމަށްވުރެ އެކަންތައް ވުން ގާތްކަމަށް ބެލެވޭ މިންގަނޑެވެ (probability of preponderance)؛ މިއީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ ބަލާ މިންގަނޑަށް (probable cause) ވުރެ މަތީ ދަރަޖައެކެވެ. ދަޢުވާއާއެކު ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކުން ކުށް ނުކުރާކަމުގެ އިޙްތިމާލަށްވުރެ ކުށްކުރިކަމުގެ އިޙްތިމާލު ކިރިޔާވެސް ބޮޑުކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ ދަޢުވާ ކުރެވޭނެ ތަނެއް އޮތްކަމަށް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 17)
- 115 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރު ޖަވާބު ހޯދަންޖެހޭ ސުވާލުތަކަކީ: (1) ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ކަންތައް ނުވުމަށްވުރެ ވުން ގާތްކަމަށް ބެލެވޭތޯ — މިތަނުގައި ހެކީގެ ބުރަދަނަށް ބަލަން ނުޖެހޭނެއެވެ؛ (2) ދަޢުވާ ފޯމާއެކު ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކުން ކުށުގެ ހުރިހާ އުންސުރުތައް ހުރިތޯ — މިއަށް ހެކި މަތިމަތިން ބެލުމުން ފުދޭނެއެވެ؛ ކޮންމެ ހެއްކެއް ވަކިން ވަޒަންކޮށް ކުށް ސާބިތުވޭތޯ ބެލުމަކީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއަށް ދޫކޮށްލެވޭ ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 18)
- ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގައި ހެކިތައް ފުންކޮށް ވަޒަންކުރުމުން ކުށް ސާބިތުނުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތުން، ނުވަތަ ދަށުކޯޓުން އުފައްދާ ސުވާލުތަކަކީ މައުޟޫޢީ ޝަރީޢަތުގެ ތެރެއިން ޖަވާބު ލިބޭނެ ސުވާލުތަކަށްވުމުން، 115 ވަނަ މާއްދާގެ މަރުޙަލާގައި ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރުމަށް ސަބަބެއް ނުވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 19-20)
- ކުށުގެ އުންސުރުތައް ފުރިހަމަވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭ ހެކިޤަރީނާ ދައުލަތުން ހާމަކޮށްފައިވާ ޙާލަތެއްގައި ދަޢުވާއައިގެން ކުރިއަށްދާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ 115 ވަނަ މާއްދާއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 20-21)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (3) އަދި 211 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ދަޢުވާކުރި މާއްދާ)
- [2022] SC 30 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢާއިޝަތު ޢާޒިމާ ޝަކޫރު)
- 2019/HC-A/360 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙަސަން އިފްހާމް)
- 2019/HC-A/434 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަލީ ޝަފީޤު)
- 2022/HC-B12/22 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މަޚްލޫފް)
- People v. Hardacre (2001)
- ބެންޗު
- ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ، ޙުސައިން ޝަހީދު، އަޙްމަދު ޝަކީލް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް