މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

1މިއީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 145-J/MA/2025/559 ކޯޓު އަމުރުއިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި […] / މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށާ ހުށަހެޅުމުން ބެލިފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފުރައްދުވެފަރާތަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހެވެ.

2މާ ރިޕޯޓްގައި "އިސްތިއުނާފުކުރުފަރާތް" ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީ މުޙައްމަދް ޝަމްޢާން ވަޙީދއަށ ނިސްބަތްކޮށީވެ. "އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތް" ކަމަށް ނުވަތަ "ދައުލަތް" ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނިއެވަނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. އަދ"ދަށު ކޯޓް " ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނ ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ.

3ކޮންޓްރޯލަރ އޮފް އިމިގްރޭޝަން މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު އަދި އޭނާއާ ބައިވެރިވާ އިމިގްރޭޝަން މުވައްޒަފުންތަކެއް ގުޅިގެން ރާއްޖޭގައި މަސައްކަތްކުރަމުންދާ ބިދޭސީންގެ އަތުން އިމގްރޭޝަނ ކޮންޓްރޯލަރއަށާއެ އިމާގްރޭޝަނި މުވައްޒަފުންނަށް ލިބިދޭ ބާރުގެ ބޭނުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ހިފައި، އ ޢަމަލުތަކުން މާލީ މަންފާ ހޯދައި އެފައިސާ އަތުގައި ބަހައްޓައި އޭގެން މުޢާމަލާތްކޮށަ ލޯންޑަރކޮށްފައިވާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މައްސަލައާ ގުޅިގެން، 21 މާރިޗް 2025ގެ 23:42 ގައި ކޯޓު އަމުރެއުގެ ދަށުންމުޙައްމަދ ޝަމްޢާން ވަޙީދު ހައްޔަރުކޮށްފައިވެއެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު J/HA/2025/145-145 ކޯޓު އަމުރު ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ނަންބަރު 162488TD ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާގެ މައުލޫމާތު ފޯމް

4އެއަށްފަހު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު( ގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި، 60 ވަން މާއްދާގަ )ބ( އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ މުޖުތަމައުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރި ވެދާނެކަމަށް ފެންނާތީ، 15 )ފަނަރަ( ދުވަހަށް )22 މާރިޗް 2025 އިން 06 އެޕްރީލް 2025 ގެ ނިޔަލަށް( މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު ބަންދުކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އަމުރުކޮށްފައިވެއެވެ.

5މިއީ ބުނެވިދިޔަ އަމުރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމުން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެވެ.

6ދަށި ކޯޓުގުން ންމުން އާ ސްތިއުނާފުކުރުމަށަހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތތަކކީ:

6.1.ކްރިމިނަލް ކޯޓުގް ނަންބަރު 145-J/MA/2025/559 އަމުރުން މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ހައިޔަރް އިޖުރާއަތު ރަނގަޅުކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އޭނާ 15 )ފަނަރަ( ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވާކަމާއި، އޭނާގެ ހައްޔަރު އިޖުރާއަތު ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ، އަދި ބަންދު މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދިނުމަށް އެދިފައިވަނީވެސް، ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށްތަކެއްގެ ތުހުމަތުގައި، އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުގެ އެއްވެސް ބައިވެރިވުމެއް ނެތިކަމަށްވާތީ، މި އަމުރަކީ، ޤާނޫނު ނަންބަރ 2016/12 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު( ގ 76 ވަނަ މާއްދާއިން ލާޒިމްކޮށްފައިވާ، ތަޙްޤީޤެދެ އިދާރާއެއް ގައިޚްތިޞާޞް ހިނގާ މައްސަލަތަކުގައި ޚާއްޞަ އިޚްތިޞާޞް އޮތް އިދާރާއަށް ތ ޙ ވީލުކުރުންނުވަތަ ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަނެއް ހިންގުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު އަމުރެއް ކަމަށ ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާ؛ އާއި

6.2.ކްރިމިނަލް ކޯޓުގް ނަންބަރު 145-J/MA/2025/559 އަމުރު ނެރުމުގައި، އެއަމުރަށ ފުލުހުން އެދޭ އެދުން ޤާނޫނު ނަންބަރ )2016/12( )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު( ގ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު J/MA/2025/559-145 ކޯޓު އަމުރު ޚިލާފުނޫންކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ، މަނީލޯންޑްރިންގ ކުށުގެ ތުހުމަތު ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ފުލުހުންނަށް އޮންނާތީ އިސަބަބަށ އެކަން ރިޢާޔަތްކޮށްކަމަށްވާއިރު، މި މައްސަލައިގައި މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި، ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށްތަކުގެ ބައި އެއްކައިރިކުރެވެންޖެހޭކަމާއި، އަދި ހަމައެކަނި މަނެލޯންޑްރިންގެ ތުހުމަތަށް ފޯކަސް ކުރެވިގެން، ލިބިފައިވާ ހެކި ގަރީނާ ވަޒަންކުރެވެންޖެހޭކަމަށާއި، ނަމަވެސް، ދަށު ކޯޓުން ހެކި ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ، ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށްތައްވެސ ހިމަނައިގެން ކަމުށްވާއިރު، މިއީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 145-J/MA/2025/559 އަމުރުގައި ނިންމި އިޖުރާއީ ނިންމުމާ ޚިލާފުނިންމުމެއިކަމަށް ބްނެ ހުށަހެޅ ނުކުތާ؛ އާއި

6.3.ކްރިމިނަލް ކޯޓުގް ނަންބަރު 145-J/MA/2025/559 އަމުރުން، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު ބަންދުގައި ބެހެއްޓި ޙެލަތަކީ މުޖާ ތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރިވުމުގެޙާ ލަތެއްކަމާއި، އެލަތުޙ އޮތްކަމަށް ބެލުމުގައި، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނި މާއްދާގަ )ހ( އަށް ރީޢޔަތްކޮށްފައިވަނޫއެ އަކުރުގައި ބަޔާންކުރާ އިލާޞުޚިލާފަށްކަމަށާއި، އެހެނީ އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކުރަނީ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެކަމަށް ބެލިދާނެ ކަންތައްތައްކަމަށްވީމާ، މި ނިންމުން ނިންމުމުގައި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާ ތާޠަބީޤުކޮށްފައިވަނީ އެ މާއްދާއާ ޚާލާފަށްކަމަށ ބުން ހުށަހެޅި ނުކުތާ؛ އަދި

6.4.މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ތުހުމަތުތައްފަދަ ތުހުމަތުތައްތަޙްޤީޤްކުރުމުގައި ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުން އާންމުކޮށުޢޫމަލުކުރަމުންދ އިސްތިޤްރާރުވެފައިވާ އުޞްލުތަކެއް އެބަހުރިކަމާއި، މުޙައްމަދ ޝަމްޢާން ވަޙީދުއާމެދު އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތައް ހާމައަށް އެންމެންނަށް އެނގެން ހުރި ވަރަށެގިނަ ކަންކަމާ ކަނޑައެޅިގެން ތަފާތުކަމަށާއި، ނަމަވެސް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފާއިވާ ތަފާތުނުކުރުމުގެ ޙައްޤާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 20 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހަމަ ކޮންމެ މީހަކުމެ ޤާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި ހަމަހަމަވެގެންވުމުގެ ޙައްޤު މުޙައްމަދު ޝަމްޢާންގެ ކިބައިން ނިގުޅައިގަތްކަމަށ ބެލެވެނ ނެތްކަމަށް ކްރިމިނަލްކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާކަމާއި، އެކަމުގެ ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، ތަފާތުކަމަށް ފާހަގަކުރާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުގެ ޙު ލަތ އެނގެނު ނެތްހިނދު، މުޙައްމަދާޝަމްޢާން ވަޙީދުގެޙލަތާ އާމީހުންގެޙުލަތުތައް އަޅާކިޔޭނެ ގޮތެއް ނެތްކަމަށް ކަމަށާއި، މ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރ 2022/11 )ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 145 ވަނީ މާއްދާގަ )ޅ( އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްކަމާއި، އެހެނެޢ ންމުކޮށ އެނގެން ހުންނަ ކަންކަމުގައި އ ކަންކަމާ ޚިލާފަށް ޢިމަލުކުރ ފަރާތުގެ ޤާނޫނީ ޒިންމާއެއް އެ މާއްދާއިން ކަނޑައަޅާފައިވާތީކަމަށ ބުން ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ. އިސްތިއުނާފކުރު ފަރާތުން ފާހަގަކުރި ކަންތައްތަކުގެ ޚުލާސާ ފުރަތަމަ ނުކުތާއާގުޅޭ

7ކޮރަޕްޝަންގެ ކަށުތަކުގެ އިޚްތިޞާޞް އޮންނީތަޙްޤީޤެ އިދާރާއަކީ، އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންކަމ ދައުލަތުން އެއްބަސްވާ ކަމްއް ކަމަށާއި، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު ހައްޔަރުކޮށް ބަންދު މުއްދަތު ޖެހުމ ހަމައަށް އެ އޮޕަރޭޝަންގައ އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ ހަމަ އެއްވެސް ބައިވެރިވުމެއް ނެތްކަންވެސ ދަށު ކޯޓުގައި ފުލުހުންގެ ފަރާތުން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާކަމާއި، ކޮށްފައިވާ ތުހުމަތުތަކުގެ ތެރޭގައި މަނީ ލޯންޑްރިންގ ތުހުމަތު ފިޔަވައި، ތެޙްޤީޤަކުރުމުގިއިޚްތިޞާޞ ފުލުހުންނަށް ލިބް އެހެން އެއްވެސް ތުހުމަތެއް އޭނާގެ މައްޗަށް ކުރެވިފައިނުވާކަމާމެދ ވެސު ބަހުސެއް ނެތްކަމާއީ،ހަމަ އެއާއެކު މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ މަނީ ލޯންޑްރިނާގްގެ ތުހުމަތުގައި ބަޔާންކުރާޤި ނޫންޚްލާފަށް ހޯދައި ލޯންޑަރކުރިކަމަށ ތުހުމަތުކުރާ ފައިސާއަކީ ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށްތަކެއްގެ ޒަރީއާއިން ހޯދި ފައިސާކަމަށާއި އިތުރު އެހެން ކުށެއް މިކަމުގައި ހިމެނިފައި ނުވާކަންވެސް ދަށު ކޯޓުގައި ފުލުހުންގެ ފަރާތުން ޔަގީންކޮށްދޭކަމަށ މުޙައްމަދް ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތެން ފހަގަކޮށްފައިވއެވެ.

8ހަމައެކަނި އޮތް ބަހުސަކީ، މިހާރު ކޮށްފައިވާ ތުހުމަތުތަކުގެ ތެރޭގައި، މަނީ ލޯންޑްރިނިގް ގެ ތުހުމަތު ހިމެނިފައި އޮތުމާއި މަނީ ލޯންޑްރިނަގުގެ ތުހުމަތަކީ، ފުލުހުންނަށް ތެޙްޤީޤަކުރުމުގެ އިޚްތިޞާޞް އޮތް ކުށެއްގެ ތުހުމަތުކަމަށްވާތީ، މިވެގުތަށް އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ ބައިވެރިވުމއ ނެތް މި މައްސަލަ މިހާ ހިސާބަށް އައި އައުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުތޯ ނޫންތޯ ކުރެވޭ ބަހުސްކަމަށާއި، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ މައްޗަށް މަނީ ލޯންޑްރިންގ ތުހުމަތުކޮށްފައިވާ ހާދިސާއާއި ސަބަބަށް ބަލާއިރު، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ މައްޗަށް މަނީ ލޯންޑްރިންގ ތުހުމަތުކުރެވި ހައްޔަރު އިޖުރާއަތު ހިންގުމަށް އަދި ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުގައި އެ ތުހުމަތަކީ، އޭނާގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތުތަކާ އެއްގޮތަކަށްވެސް ވަކިކޮށްލެވެނ ނެތް ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތު ގުޅިލާމެހިފައިވާ މަނީލޯންޑްރިންގ ތުހުމަތެއްކަމަށާއި، އެހެނީ، އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރަނީ ކޮރަޕްޝަންގިޢމަލުތަކަކުން ހޯދެފައިސ ލޯންޑަރކުރާ މައްސަލައެއްކަމުން، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތުތައް ވަޒަންނުކޮށް، މަނީ ލޯންޑްރިންގ ތުހުމަތާ ހަމައަށް ދެވޭނެ ހަމަ އެއްވެސް ގޮތެއް ނޯންނާނެކަމަށް މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކުރެއެވެ.

9މި ޙާލަތަކީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާއިން ލާޒިމްކޮށްފައިވާޙެލަތު އުފަންވެފައިވާ އަދ އ މާއްދާއަށްޢަ މަލުކުރުން ލާޒިމްވެފައިވާ ޙާލަތުކަމަށާއި، ނަމަވެސް، ފުލުހުން މި މައްސަލައިގެ ތޙްޤީޤ މިހާތަނަށ ކުރިއަށް ގެންދަން އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ އެއްވެސް ބައެވެރިވުމެއް ނެތިކަމަށާއި، އެއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދއާޚިލާފުކަމެއްކަމަށާއި، އެ މާއްދާގައި ކަނޑައަޅާ ފްއިވާ ތީޙު ޤީޤ އިޖުރާއަތާ ޚިލާފުވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ، މުޅި ތަޙްޤީޤު ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުންކަމަށްވީހިނދު،ތ ޙަޤީޤެއް ފެށި އ ތަޙްޤީޤެއްގައި އަޅާފައިވާ އެންމެހާ ފިޔަވަޅުތައް ބާޠިލްވެގެންދާނެކަމަށާއި، މި މާއްދާގެ އިޖުރާއަތާ ޚިލާފުވުމުގެ ނަތީޖާއކީ، އެ ތަޙްޤީޤެއް އެކީއެކަށް ބާޠިލްވެގެން ދިއުންކަމަށ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމްކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުލްމުޙައިމުން އަދި އިތުރު 7 ފަރާތެއްޤަޟިއްޔާއިން އެނގޭނެ އޮންނަކަމަށް މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

10ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި، "..ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދގައާ ބަޔާންކުރަނީ، ގުޅިގެނ ތަޙު ޤީޤ ހިންގުނު )ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަން( ގެ ވާހަކައެވެ. މި މައްސަލާގައި މަނީ ލޯންޑްރިންގ ގ ތުހުމަތުކުރާއިރު، އެ ތުހުމަތާއި ގުޅިގެން ފުލުހުން ކުރަންޖެހޭ ތަޙްޤީޤަތައ ފުރިހަމަކުރުން ކުރިއަށް ގެންދިއުމާއެކު، ކޮރަޕްޝަންއާ ގުޅުންހުރި ބައި ތްޙެޤީޤުކުރުމަށް އޭސީސީއަށް އެބައި ފޮނުވިދާނެކަނ އެނގެއެވެ." މިގޮތަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަނޑައެޅުން ރަނގަޅު ނޫންކަމަށާއި، އެއީ މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ މައްޗަށް ކުރާ މަނީ ލޯންޑްރިނަގް ގެ ތުހުމަތުގެ ތ ޙަޤީޤު ކުރިއަށް ގެންދިއުމާއެކު ކޮރަޕްޝަންއާ ގުޅުންހުރި ބައި ތޙުޤީޤުކުރުމަށް އޭސީސީއަށް އެބައި ފޮނުވިދާނެ ގޮތެއް ނޯންނާނެކަމާއި، އެހެން،މަނީ ލޯންޑްރިންގ ތުހުމަތު އުފެދެނީ ކޮރަޕްޝަންގެ ފައިސާއާ ގުޅިގެންކަމަށްވެފައި ކޮރަޕްޝަންގެ މައްސަލަތައުނުބަލައި މަނީ ލޯންޑަރިންގގެ ތަޙްޤީޤު އެއްވެސް ވަރަކަށް ކުރިއަށް ންގެންދެވޭނެތީކަމަށ މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

11މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ މައްޗަށް ކުރާ މަނީ ލޯންޑްރިންގްގ ތުހުމަތުގެ އެއްވެސް ބަޔަކީ، އޭނާގެ މައްޗަށ ކުރާ ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތާ ވަކިކުރެވޭ ގޮތަށް ކުރާ މަންލޯންޑްރިންގެ ތުހުމަތަކަށް ނުވާހިނދު، މިހާރު ފުލުހުނީ ޢ މަލުކުރ ގޮތުނި އޭނާގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތުތައް ފުލުހުންނަށް އެ ގެންދެވެން ތަޙްޤީޤުކުރަމުންކް މަށާއި، އެކަން ކުރަނީ އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ އެއްވެސް ބައިވެރިވުމެއް ނެތިކަމެށއި، މިއީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށްތަކެއް ފުލުހުން ތިޙިޤީޤުކުރަމުންދިޔުނ ނޫން އެހެން ގޮތަކަށް ސ ފަކުރެވެދްނެ ހަމައެއްވެސް ހަމައްއ ނެތްކަމަށް ފާހަގަކޮށް، މިއީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދައ ޚިލާފަށާ ނެރެފައްވި އަމުރެއްކަމަށްއޭނާގެ ފަރާތުނ ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

12ފުލުހުންގެ އިޖުރާއަތުތައް ސައްހަކަމަށ ދަށް ކޯޓުނު ކަނޑައެޅީ މަނީ ލޯންޑްރިނިގްގެ ތުހުމަތާ ގުޅިގެންކަމާއި އެއީ އެ ތުހުމަތު ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ފުލުހުންނަށް ލިބޭތީ އޯސަބަބުގެ މައްޗަށްކަންވެސް އަމުރުގެ އިތުރު ބަޔާނުން އެނގޭކަމާއި، އެހެންކަމުން، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ނުވަތަ ނެތްތޯ ކަނޑައަޅައި ވަޒަންކުރުމުގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރ 2016/12 )ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު( ގެ 59 ވަނަ މާއްދއާއާ 60 ވަނަ މާއްދާއާ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދގައާ ބަޔާންކުރި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުމުގައި ބަލަންޖެހެނީ، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާނީވަޙީދުގެ މައްޗަށ ފުލުހުން ތުހުމަތުކުރާ މަނެލޯންޑްރިންގެ ކުށާ ގުޅިގެން އެ މާއްދާތަކުގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން އ މަގަށް ހުރިތޯ ނުވަތަ ނެތްތޯކަމަށ މުޙައްމަދް ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

13ނަމަވެސް،ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޢަމަލުކޮށްފައިވަނީ އެގޮތަށް ނޫންކަން އަމުރުގެ އިތުރު ބަޔާނަށް ބެލުމުން ސާފުވާކަމާއި، ހެކިގަރީނާ ވަޒަންކުރުމާއި، ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭފަދްޙާލަތެއ އޮތްކަން ނުވަތް ނެތްކަން ބެލުމުގައި ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ ތަފްސީލުގައި ހިމަނާފައިވާ ކަންކަމަށް ބަލާއިރު، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވެޙަދުގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށްތަކުގެ ތުހުމަތުތަކުގްބާވަތްތަކާއި އެކަންކަން ހިނގިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަމަށް މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

14އެކަނ އެގޮތަށް ކުރް ކުރުން އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިމިވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 145-J/MA/2025/559 އަމުރުގ ކުރެ ބައިގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އިޖުރާއީ ނިންމުމާ ޚިލާފުވާކަމާއި، އެހެނީ އިޖުރާއީ ގޮތުން ނިންމާފައިވަނީ، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ މައްޗަށް މަނީ ލޯންޑްރިންގ ތުހުމަތު ފުލުހުން ކުރާތީ، އެ ތުހުމަތުގެ ބައިގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާއަށް ޢަމަލުނުކޮށްވެސ ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ކަމަށާއި، އެ މާއްދާއަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ އެހެން ތުހުމަތުތަކާ ގުޅިގެންކަމަށްކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުނ

15ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި 60 ވަނަ މާއްދާއާއި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނީ މާއްދާގަ ދަށުން މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ނުވަތަ ނެތްތޯ ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ، މަނީ ލޯންޑްރިންގ ގެ ކުށުގެ ތުހުމަތަށް އެކަނި ބަލައިގެންނެއް ނޫންކަމާއި، ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތުތަކާއި ތުހުމަތުގެ ޢަމަލުތަކާއި ކޮރަޕްޝަންގެ ޢަމަލުތަކާއި ގުޅޭ ހެކިތަކަށެވެސ ރިޢާޔަތްކޮށްގެންކަމާއި، އާހެކިތައް އެއްކައިރިކުރުމެއްނެތިކަމާއި، އެހެންކަމުން، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިމިވާ އަމުރަކީ އެ އަމުރުން ކަނޑައެޅި އިޖުރާއީ ނިންމުމާ ޚިލާފަށް އޮތް އަމުރެއްކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުނ ތިންވަނަ ނުކުތާއާގުޅް

16ކްރިމިނަލް ކޯޓުގް ނަންބަރު 145-J/MA/2025/559 ކިޓުއަމުރުނ މުޙައްމަދް ޝަމްޢާން ވަޙީދު ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތަކީ، ކޮބައިކަން 'ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހި ޙްލަތް' މި ސުރުހީގެ ދަށުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމާއި، އެއީ "..ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ މުޖު ތަމްޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރިވެދާނެކަމަށ ފެންނާތީއެވެ." މިހެންކަމާއި، އިތުރްޙެލަތެއް އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވާކަމާއި، ނަމަވެސް މި ޙާލަތު އޮތ ކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގައި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވުނ މާއްދާގަ )ހ( އަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަމާއި އަދި އެ އަކުރުގެ ނަންބަރުތައް ފުރިހަމަވާ ގޮތް އިތުރު ބަޔާނުގައިވެސް ތަފްސީލުކޮށްފައިވާކަމަށ މުޙައްމަދް ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރަތާން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

17ނަމަވެސް، އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކުރަނީ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިހުތިމާލު އޮތްކަން ނުވަތަ ނެތްކަން ވަޒަންކުރުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެ ކަންތައްތައްކަމަށް ފާހަގަކޮށް، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތުނ ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، އަމުރު ނެރުމުގައި އެ މާއްދާގެ )ނ( އަށްވެސް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަމާއި، އެއީ މުޖތަމަޢުގ ސަލަމާތަށ ނުރައްކަލެއް އޮތްތޯ ބެލުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރުމަށް އެ މާއްދާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަންކަންކަމަށާއި، ނަމަވެސް، އެއަކުރާއެކު، 13 ވާނަ މާއްދާގަ )ހ( ގައިވާ ކަންކަމަށްވެސް ރިޢާޔަތްކުރުމުން ނުކުމެފައިވ ނަތީޖާ މިއޮޅުނ މިގޮތަށް އެރުމަކާ ނުލައި، ހަމައެކަނި 13 ވަން މާއްދާގަ )ނ( އަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ގޮތެއް ކަނޑައެޅި ނަމަ ތަފާތުވާނެކަމުގައި ގަބޫލުކުރަންޖެހޭކަމާއި، އެކަން އިތުރަށް ކަށަވަރުވަނީ، 13 ވަނަ މާއްދާގައިހުރި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރި ގޮތުގެ ތަފްސީލް އިތުރު ބަޔާނުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާއިރުވާސް، ބަޔާންކޮށެ ފައިވ ކަންކަމަށް ބަލާއިރު، ބޮޑަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވަނީ، ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރަފާނެތޯ ބަލާއިރު ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނ ބާވަތުގެ ކަންތައްތަކަށްކަން އިތުރު ބަޔާނުން ސާފުވާތެކަމަށީ މުޙައްމަދް ޝަމްޢާން ވަޙދުގްފަރާތުން ފާހަގަކޮށފައިވެއެވެ.

18އެހެންކަމުން، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިމިވާ އަމުރަކީ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރަފާނެކަމުގެ އިހުތިމާލު އޮތްކަން ނުވަތަ ނެތްކަން ވަޒަންކުރުމަށްފަހު، އެކަމކު،މުޖިތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރިކަމަށް ކަނޑައަޅައި ނެރެފައިވ އަމުރެއްކަމާއި، ވަޒަންކުރީ ވަކޙީލަތެއް އޮތްތޯ ކަމާއި، ކަނޑައެޅާ އެހެނަޙްލަތެއް އޮތްކމަށ ކަން އެނގެން އޮންނާތީ، މިއީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ހިނގާފައިވާ ކަމެއްކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

19މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު ހައްޔަރުކުރުމާއި ބަންދުކޮށްދިނުމަށް އެދުމުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރަމުންދަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާގައި 20 ވަނަ މާއްދާއިން ލިއްބައިދޭ ޙައްޤުތައް ގެއްލޭގޮތަސް ކަމަށާއި، ހައްޔަރު އިޖުރާއަތު ރަނގަޅު ނޫންކަމަށް ދަށުކޯޓުގައި ފާހްގަކޮށްފައިވާތީ، އެނުކުތާގެ ޖަވާބުގައި އަމުރުގެ އިތުރު ބަޔާނުގެ ދެވަނަ ނަންބަރުގައި "... ތަފާތުނުކުރުމާއި ހަމަހަމަ ނުކުރާކަމަށް ބުނެ ދިފާޢުން ފާހަގަކުރާ ނުކުތާތަކަށް ޝަރީޢަތަށް ރިޢާޔަތްކުރެވޭނީ، ދިފާޢުން ފާހަގަކުރާ މައްސެލއިގެ ވާޤިއާތަކާއި އާމައްސަލާގެޙެލަތާއ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ޙިލަތަށް ރިއާޔަތްކުރުމަށްފަހުގައިކަމަށް ދެކެމެވެ." މިފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމާއި، ނަމަވެސް، މި ނުކުތާއާމެދު މި ކަނޑައެޅި ކަނޑައެޅުމުގައްޙްލަތުތައ އެނގެން ނެތްކަމަށް ބަޔާންކުރި ނަމަވެސް އެކަން އޮތީ އެގޮތަށް ނޫންކަން އަމުރުން ސާފުވާކަމަށް މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތުނ

20މުޙައްމަދުޝަމްޢެން ވަޙީދު ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބުތަކުގެ ގޮތުގައި ދައުލަތުން ފާހަގަކުރާ ކަންކަމަށް ކްރިމިނަލ ކޯޓުންވެސް ބާރުދީ އާކަންކަމަށް ތާއިދުކޮށްފައިވާކެމއި، އެންމުބޮޑަށް ފާހަގަކުރާ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި އިތުރު ބަޔާނުގެ ނަންބަރ 4 ގެ ބުލެޓް ޕޮއިންޓްތަކުގައި "..މީނާއާ އިމިގްރޭޝަންގެ މުވައްޒަފުންނާއި ގާތް ގުޅުމެއ އޮންނާނެކަން އެނގޭތީ، މީނާ ހުރި މަޤާމުގެ ސަބަބުން އެ މުވައްޒަފުންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިހުތިމާލާއޮތްކަމަށް ފެންނާތީ" އަދި "މީނާއަކީ އިމިގްރޭޝަންގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް މަސައްކަތްކޮށާފައިވ މީހެއްގެ އިތުރުން، މީނާއަކީ އެ ތަނުގެ އިސްފަރާތް ކަމުގައިވާތީ، ސަރުކާރުގެ އިސް މަޤާމެއް އަދާކޮށްފައިވާ މީހެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން މީނާއަކީ ބާރާއި ނުފޫޒު އޮތު މީހްއްކަމަށް ބެލެވޭތީ" އަދި "މީނާއަކީ ސަރުކާރުގެ ބޮޑު މުއައްސަސާއެއްގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި ފަރާތަކަށްވުމުން، މިފަދަ ފަރާތްތަކަށް މިފަދަ ތުހުމަތުތައް ކުރެވުމަކީ، މުއައްސަސާތަކަށް އާންމުންގެ އިތުބާރު ގެއްލި މުޅި މުޖުތަމްޢގެ ހަމަޖެހުމާއި ސުލްހަ މަސަލަސްކަނ ގެއްލިގެންދާނެ ފަދަޢ މަލެއްކަން ފާހަގަކުރެވޭކަން" މިފަދައިން ފާހަގަކޮށްފައިވާކަމާއި، މިއީ ފުލުހުންވެސް ފާހަގަކުރާ ކަންތައްތައް ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

21މިހާރުވެސް ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދާ މަނީލޯންޑްރިންގ އެހެނެ މައްސަލަތަކުގައިވެސް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތައް ތިބީ ބަންދުގައުނޫންކަމަށް ފާހަގަކޮށް، އެ ތްޙްޤީޤެތައްވެސް ހިންގާފައިވަނީވެސ އެފަރާތްތައް ހައްޔަރުކުރުމެއ ނެތް ކަމަށި ފާހަގަކޮށް، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގެ 4 ވަނަ ނަންބަރުގެ ބުލެޓް ޕޮއިންޓްތަކުގައި މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދަށް ނިސްބަތްކޮށްފައިވ އިސާ މަގާމުގެ ހައިސިއްޔަތާއި ނުފޫޒު އޮތުންކަމަށް ބަލް ސަބަބުތައް އިސްވެ އިޝާރާތްކުރެވުނު ފަރާތްތަކުގެ ކިބައިގައި މާރަނގަޅަށްވެސ ފުރިހަމަވާކަމާއި، މިކަން ކަމަކީ އާންމުކޮށް އެނގެން އޮތްކަމެއްކަމާއި، އަދި މޫފަރާތައް ތިބީ ބަންދުގައި ންންކަމީވެސ އާންމުކޮށް އެނގެން އޮތް ކަންތއްތައ ކަމަށް މުޙައްމަދް ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތުނ

22ޤާންނު ނޫނބަރ 2022/11 )ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 145 ވަނި މާއްދާގަ )ޅ( ގައި އޮންނަނީ ")ޅ( ވަކި ކަމެއް އޮތީ ވަކި ގޮތަކަށްކަން ޢާންމުކޮށް އެނގޭ ކަމެއްގައެ،އެނޫން ގޮތަކަށް އެކަމެއް ކުރް ނުވަތި ނުކޮށް ދޫކޮށްލި މީހަކު އެކަން ކުރީ ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލީ ކޮން މަޤްޞަދެއްގައިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ އެމީހެއްގެ ޒިންމާއެކެވެ" މިފަދައިންކަމާއި، އެފަރާތްތަކާއި މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގްޙްލަތު ތަފާތުކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ދައުލަތުގެ ޒިންމާއެއްކަމާއި، ދައުލަތުގެ ޤާނޫނީ ޒިންމާއެއް އޮތްކަމުގައި އެ ތަފާތު އެނގެން ނެތްކަމަށް ބަޔާންކޮށް އެ ނުކުތާއަށް ގޮތް ކަނޑައެޅި ކަނޑައެޅުން ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 145 ވަނަ މާއްދާގެ )ޅ( އާ ޚިލާފު ކަމަށް އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެދގޮތޭ :

23އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 145-J/MA/2025/559 އަމުރު ބާޠިލްކޮށްދީ، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު ވަގުތުން މިނިވަންކުރުމަށް ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް އަމުރުކޮށްދިނުމަށެވެ. އިސްތިއުނާފރައްދުވު ފަރާތުން ފާހަގަކުރި ކަންތައްތަކުގެ ޚުލާސާ ފުރަތަމަ ނުކުތާއާގުޅޭ

24މަނީ ލޯންޑްރިންގ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި ޕްރެޑިކޭޓް އޮފެންސް ނުވަތަ މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށާ ގުޅިފައިވާ ކުށް ސާބިތުވެފައި އޮންނަން ނުޖެހޭކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމްކޯޓުގެ ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގެ 182 ވަނަނުކުތާއިނ ސާފުކޮށް އެނގޭކަމަށާއި، އ ޤަޟިއްޔާގެ 188 ވަނަ ނުކުތާގައި ސާފުކޮށް، ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށް ތަޙޤީޤުނުކޮށް ހަމައެކަނި މަނަ ލޯންޑްރިންގ ކުށް ތަޙް ޤީޤުކުރެވިފައ އޮތި އޮތުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް މުޅި މައްސަލައިގެ ތުޙްޤީޤްބާޠިލްނުވާނެކަމަށ ކަނޑައަޅާފައިވާކަމަށ ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

25އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގައި ދަށު ކޯޓުގެ ޤާޟީ ފާހަގަކޮށްފައިވާ ފަދައިން މި މައްސަލައިގައި މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ތުހުމަތުކުރާއިރު، އެ ތުހުމަތާއި ގުޅިގެން ފުލުހުން ކުރަންޖެހޭ ތ ޙުޤީޤުތައ ކުރިއަށް ގެންދިއުމާއެކެ،ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތަށް ކޮރަޕްޝަނާ ގުޅުން ހުރި ބައި ތިޙ ޤީޤުކުރުމަށް އެންޓި-ކޮރަޕްޝަނ ކޮމިޝަނަށް ފޮނުވުމަށް ހުރަހެއް ނެތްކަމާއި އެގޮތުގެ މަތިން މިހާރު މި މައްސަލައިގައި އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނާއެކު ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަންއަކަށް ގޮސްފައިވާކަން 2021/SC-A/30 ފާހަގަކުރާ ކަމާއި، މި އަމުރު ނެރެފައިވަނީ މްއްސަލައިގަ އެންމެ ފުރަތަމަ ތުޙަޤީޤު މަރެ ޙިލާގައިކަމުން އ ހިނދަށް މްބާވަތުގެ އެއްބަސްވުމަކަށް ނާދެވި އޮތްނަމަވެސް، މިހާރު އެ އިންތިޒާމް ވަނީ ހަމަޖެހިފައިކަމަށ ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވ..

26އިސްވެ ފާހަގަކުރެވުނު ކަންކަމަށް ބަލާއިރު މިއީ އިސްތިއުނާފީ އޮޅަ ގަނޑި ގިރާކުރެވޭ ނުކުތާއެއްކަމުގައ ދައުލަތުން ނުދެކޭކމަށީއި، އެއިދަށުކޯޓުން ޚިލާފުވި ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ބަޔާންކޮށްދީފައިނެތުމންކަމަށާއް،އަދި ހަޤީޤަތަކީ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން އޮތީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށްކަމަށްވެސ ދައުލަތުން ފާހަގަކުރެއެވެ.

27އިސްތިއުނާފީ ދެވަނަ ނުކުތާގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އުފައްދާފައިވާ ބަހުސަކީ ފުރަތަމަ ނުކުތާގައި ދެއްކި ވާހަކަތަކާ ފުށުއަރާ ބަހުސެއް ކަމަށާއި، އެގޮތުން ފުރަތަމަ ނުކުތާގައި މަނީ ލޯންޑްރިންގ ގެ ކުށަކީ ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށަގުޅިފައިވާ ކުށެއްކަމަށްވާތީ، "ކޮރަޕްޝަންގެ މައްސަލަތައް ނުބަލާ މަނީ ލޯންޑްރިންގ ގެ ތަޙި ޤީޤު އެއްވެސް ވަރަކަށް ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް" ފާހަގަކޮށްފައިވާކަމާއި، އެހެން އެކަން އޮންނަ ކަމުގައިވާނަމަ މައްސަލައިގެ ހެކިތައްވެސް ގުޅިލާމެހިފައިވާނެކަމާމެދު ސުވާލެއް ނެތްކަމާއި މި އިސްތިއުނާފުގައި "ކޮރަޕްޝަން ގެ ޢަމަލުތަކާ ގުޅޭ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން" ކަމަށް ބަޔާންކުރާއިރު، މިއީ ކޮން ހެކިތަކެއްކަމއ ބަޔާންކޮށްފައިނުވާތީ، ހަވާލާދެވޭ ހެކިތަކަކީ ކޮބައިކަމެއް އެނގެންނެތކަމަށ ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވް އެވެ.

28މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި، ވަކި މުދަލަކީ ކުށްކޮށްގެން ހޯދާފައިވާ މުދަލެއްކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޝައްކުކުރެވޭ ޙާލަތެއްގައި އެ މުދަލެއް ހޯދުންނުވަތަ އަތުގައި ބެހެއްޓުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭއިރު، މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކިށެއް ހިންގައިފިކަން ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ކުށެއް ކޮށްގެން ހޯދި މުދަލެއްކަން ދެނެގަތުމުގެ ނިސްބަތުން ކޮރަޕްޝަންގެ ޢަމަލާ ގުޅުން ހުރި ހެކި ވަޒަންކުރަންޖެހޭކަމާއި، އެކަން އެގޮތަށް ކުރުން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚާލިފުވ އަސާސެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ބުނެނުދެވޭކަމާއި، ވީމާ، މިއީވެސް އިސްތިއުނާފީ އޮޅި ގިރާކުރެވޭ ފަދައަކުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާއެއްކަމަށް ދައުލަތުން ނުދެކޭކަމަށްދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމްކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާއާ ހަވާލާދީ ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

29މ ނުކުތާގައި ޤާނޫނި އެއްވެސް ބަހުސެއް ހުށަހެޅިފައިނުވާކަމާއި، ފަނޑިޔާރު ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާ ތްޠުބީޤަ ކުރުމުގައި ހަދާފައިވާ ގޯހެއްވެސް ބަޔާންކޮށްދީފައިވާތީ ނުފެންނަކަމާއި، މިއީވެސް އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރެވޭ ނުކުތާއެއް ނޫންކަމަށް ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

30އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ އަމުރުގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ،3،4 5 އަދި 6 ވަނަ ނަންބަރަށް ރިޢާޔަތަކޮށްފައިވާކަން އެނގޭކަމާއި، ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ހުށަހަޅާ ފޯމަށް ބެލާއިރުވެސް، ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުން މީން ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ބޭނުންވާ ސަބަބުގައި ޝަރީޢަތްކުރުމާ ބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގައިވާ ކަންކަމަށާއި، )ނ( ގައިވާ ކަންކަމަށް ހަވާލާދީފައވާކަން އެނގޭކަމާއި، އެހެންކަމުން، އެ ނުކާތާތަކަސް ހަވާލާދީ ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހްޙެ ލަތް ވަޒަންކުރުމަށްޓަކައި އެ މާއްދާތައް ބޭނުން ނުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށާއި، މި ސަބަބުތައް ވަޒަންކުރުމަށްފަހު، މި ދިޙޭލަތުގެ ތެރެއިން މީނާ ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހް ޙަލަތުކަމަށ ފަނޑިޔާރަށް ބުރަވެވެނީ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަސް ނުރައްކާވުންކަމަށް ބެލެވޭނެނަމ އެ ގޮތަށް ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރެއްކަމަށްވެސ ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

31ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނީ މާއްދާގަ )ހ( އަށްދަށުކޯޓުގެ ޤާޟީ ބޮޑަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަމަށ އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވީނަމަވެސް، 13 ވަން މާއްދާގަ )ނ( ގެ ދަށުން ހަތަރު ނަންބަރަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާއިރު، ތަފްސީލްދެއްވުމުގައި، އިތުރު ބަޔާނުގެ ދަށުނ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ ދަށުން ހުރި އަކުރުތަކ ގުޅިގެނާ ޤާޟީ ތޭރަ ފޮޅުވަތް ލިޔެފައިވކަމާއި، 13 ވަނަ މާއްދާގަ )ހ(ދަށުނ ހުރް އަކުރުތަކާ ގުޅިގެން ލިޔެފައިވަނީ ހަ ފޮޅުވަތްކަމާއި، އެހެންކަމުން މި އަމުރާ ގުޅިގެން ގޮތް ނިންމުމުގައި ޤާޟީ ވަރްށ ބޮޑަށް 13 ވަން މާއްދާގަ )ނ( އަށް ވުރެ ބޮޑަށް )ހ( އަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަމަށް ބުނުމަކީ ރަނގަޅު ވާހަކައެއް ނޫންކަމަށް ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

32އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ހަތަރުވަނަ ނުކުތާގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމާ ގުޅިގެނ ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ޝަރީޢަތަށް މި ނުކުތާއާ ގުޅިގެން ރިޢާޔަތްކުރެވޭނީ ދިފާޢުން ފާހަގަކުރި މައްސަލައިގެ ވާޤިއާތަކާއި އެ މައްސަލައިގެ އެ މައްސަލައިގެ ޙާލަތާއި ތުހުމެތުކުރެވޭ މީހާގެ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހުކަމަށާއި، އެއް ތުހުމަތެއް ކުރެވޭ އެންމެންނަކީ އެއްގޮތަކަށް އެއް ޙާލަތެއްގައި ތިބެދާނ ބައެއްކަމުގައި ނުވެދާނެތީ، އެ މައްސަލައިގެ އަދި އެ މުއްތަހަމުންނަކީ އެއްގޮތަކަށް އެއް ޙާލަތެއްގައި ތިބެދާނ ބައެއްކަމުގައި ނުފެންނާތީ، އެ މުއްތަހަމުންގެ ޙާލަތު ރަނގަޅަސް ނުއެނގޭ މިއި ތަފާތުކުރުމެއްކަމުގައ ބެލެވިދާނެކަމަށް ނުދެކޭކަމަށް ކަމުގައި ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

33ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ވާޤިއާތަކާއި، މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތާއި، މައްސަލައިގާޙެލަތު ތަފާތުވާ ހިނދު މިއީ އެއްޙްލަތެއްގައ ތިބި ބައެއްކަން ޝަރީޢަތަށް ކަނޑައެޅޭނެ ގޮތެއް ނެތްކަމާއި އެ ކުށްތަކަކަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ އެންމެންނަކީ އެއާޙްލަތެއްގައި ތިބޭނެ ބައެއް ނޫންކަމާއި، އިސްތިއުނާފީ ފޯމުގައި ހަވާލާދީފައިވާ މައްސަލަތަކުގައި ކުށްކުރި މީހުން ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގި ގޮތާއި، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ކުށްކުރި ގޮތްވެސް ތަފާތިކަމާއ އަދި މި މައްސަލަތަކުގެ ވަކި ވަކި ވާޤިއާތަކަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބަޔާންކުރާ ގޮތަށް ޢާންމުކޮށް ފެންނަން ހުންނަ މަޢުލޫމާތުތަކެއ ނޫންކަމަށް ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

34މީގެ އިތުރުން، ފަނޑިޔާރުންނަށް ނިންމުމެއް ނިންމޭނީ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހަޅާ ހެކި ޤަރީނާއާއި، އެފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމްތަކަށްކަމާއި، މިފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ފަނޑިޔާރުންގެ ކުރިމައްޗަސ ހުށަހަޅާއިރު ހުސްއަތާ ގޮސް ހުރެ ބުނާބުނުމެއްގެ މ އްޗަށް ފަނޑިޔާރުންނަށް ގޮތެއް ނުނިންމޭނެކަނ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދެﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ޤަޟިއްޔާގެ 90 ވަނަ ނުކުތާއިން ފެށިގެނި ހުރް ނުކުތާތަތަކުން އެނގޭކަމަށާއި، އެހެންކަމުން، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލުކުރާނޭ ތަނެއް އޮތްކަމުގައި ނުފެންނަ ކަމަށް ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުނ އެދޭގޮތް:

35އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރތުނ ހުށަހަޅާފައިވް ނުކުތާތަކަކީ އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރެވޭ ފަދާފަދަ ނުކުތާތަކެއް ނންކަމަށ ކަނޑައަޅައް ދިނުމަށް އަދި، އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކާ މެދު މަޢް ޟޫއު ގޮތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭކަމަށް ނިންމާނަމަ، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށ ދައުލަތުން އެދިފައިވެއެވެ.

36މ ކޯޓަށި އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ކޯޓުއަމުރަކީ، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު 15 )ފަނަރަ( ދުވަހުގެ މުއްދަތަށ ބަންދުކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ކޮށްފައިވް އަމުރކަން އެނގެއެވެ. އެ އަމުރު،މި ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކޮށ މުޙައްމަދް ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނިކުތާތަކަށް ބަލާއިރު، މ މައްސަލައޭގައުއޭނާގެ ފަރާތުން އުފައްދަން އުޅޭ ސުވާލަކީ، ފުލުހުން ބަންދު އަމުރަށް އެދުނުއިރު، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ މައްޗަށްކޯރަޕްޝަންގ ތުހުމަތު އޮތްތޯ، އޮތްސުވާލެއްނޫނެވެ.މި މައްސަލައެގައޭއޭނާގ ފަރާތުން އުފައްދަން އުޅޭ ސުވާލަކީ، ފުލުހުން ބަންދު އަމުރަށް އެދުނުއިރު، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ މައްޗަށ މަން ލޯންޑަރިންގެ ތުހުމަތު އޮތތް، އޮތްސުވާލެއްނޫނެވެ. މި މައްސަލައިގައޭއޭނާގެ ފަރާތުނ އުފައްދަން އުޅޭ ސުވާލަކީ، މި މައްސަލައަކީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފަދައިން ގުޅިގެން ތަޙްޤީޤު ހިންގަންޖެހޭ މައްސަލައެއްތޯ، އޮތް ސުވާލެއްވެސްނޫނެވެ. އަދި މި މައްސަލައޭގައ އޭނާގެ ފަރާތުން އުފައްދަން އުޅޭ ސުވާލަކީ، އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ، އޮތް ސުވާލެއްވެސްނޫނެވެ.

37އެއާ ޚިލާފަށް، މި މައްސަލައިގައި އޭނާގެ ފަރާތުން އުފައްދަން އުޅޭ ފުރަތަމަ ސުވާލަކީ، ބަންދު އަމުރެ،ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ އުފައްދަން އުޅޭ ސުވާލެކެވެ. މި މައްސަލައިގައި އޭނާގެ ފަރާތުން އުފައްދަން އުޅޭ ދެވަނަ ސުވާލަކީ، ދަށުކޯޓުން ނިންމި އިޖުރާއީ ނިންމުމާ ޚިލާފަށް އެ ކޯޓުނ ހެކިވަޒަންކުރިކަމަށ ބުން އުފައްދަން އުޅަސުވާލެކެވެ. މި މައްސަލައިގައި އޭނާގެ ފަރާތުން އުފައްދަން އުޅޭ ތިންވަނަ ސުވާލަކީ، މުޖްތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރިވުމުގެ ޙާލަތު އޮތްކާ މަށް ބެލުމުގައި، ޝަރީޢަތްކުރުމބެހ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤަވާއިދުގެ 13 ވަން މާއްދާގަ )ހ( އަށްދަށުކޯޓުނ ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަމަށ ބުން އުފައްދަން އުޅޭ ސުވާލެކެވެ. އަދި މި މައްސަލައިގައި އޭނާގެ ފަރާތުން އުފައްދަނީ އުޅޭ ހަތަރުވަނަ ސުވާލަކީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާއާއި 20 ވަނަ މާއްދާއާ ހަވާލާދީ ދަށުކޯޓުގައި އޭނާގެ ފަރާތުނ ފާހަގަކުރި ނުކުތާއާމެދު ދަށުކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 145 ވަނަ މާއްދާގެ )ޅ( އާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ އުފައްދަން އުޅޭ ސުވާލެކެވެ. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 )މީގެފަހުން، "ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ މި ޤާނޫނަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ( ބަންދު އަމުރު، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނާ ބުނުން

38މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު 15 )ފަނަރަ( ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ބަންދުކުރުމަށް ކުރި އަމުރު އިސްތިއުނާފުކުރުމަށ އެދް ހުށަހަޅަމުން،އިސްތިއުނާފ ފުރަތަމަ ނުކުތާގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުނ ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، ދަށުކޯޓުން ނެރެފައިވާ ބަންދު އަމުރަކީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާއިން ލާޒިމްކޮށްފައިވާ، ތަޙްޤީޤީ ދެ އިދާރާގެ އިޚްތިޞާޞް ހިނގާ މައްސަލަތަކުގައި ޚާއްޞަ އިޚްތިޞާޞް އޮތ އިދާރާއަށ ތަޙްވީލުކުރުން ނުވަތް ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަނެއް ހިންގުމުގެ އްޞްލާ ޚިލާފު އަމުރެއކަމަށ ބުނެ ފާހަގަކުރާ ނުކުތާއެކެވެ.

39އެނުކުތާގައ އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ފާހަގަކުރާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޢަބްދުލް މުހައިމިން އަދި އިތުރު 7 ފަރާތް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާއާއި އެ ޤަޟިއްޔާއަށް ތާއީދުކޮށް ނިންމާފައިވާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމްކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުލްމުޙައިމުން އަދި އިތުރު 7 ފަރާތެއްޤަޟިއްޔު އަކާ މި ކޯޓުގެ ކުރިމަތީގައި އޮތް މައްސަލައާ ތަފާތު މަރުޙަލާއެއްގައި އޮތް ތަފާތު ޤަޟިއްޔާއެއްކަން އަހުރެންނަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އެ ޤަޟިއްޔާއަކީ، ބަންދު އަމުރާ ގުޅުން އޮތް ޤަޟިއްޔާއެއްނޫނެވެ. ނަމަވެސް،މި ޤަޟިއްޔާއަކީ ސީދާ ބަންދު އަމުރުގެ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. އެ ޤަޟިއްޔާއަކާ، އެ ޤަޟިއްޔާގައިއޮތް މައްސަލައިގެ ތޙަ ޤީޤު ނިމިފައި އޮތް ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. ނަމަވެސް، މި ޤަޟިއްޔާއަކީ، މި ޤަޟިއްޔާގައި އޮތް ތުހުމަތުގެ ތަޙްޤީޤު ނިމިފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެއް ނޫނެވެ. މި ޤަޟިއްޔާއަކީ، މުޅި މައްސަލައިގެ ތަޙޤީޤުގ އެންމެ ފުރަތަމަކޮޅު ނެރެފައިވާ ބަންދު އަމުރެއްގެ އިސްތިއުނާފީ ޤަޟިއްޔާއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގ ހައިކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔު ނަންބަރ 2022/HC-B12/84,85,86,87,88,89,90,91 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު 2022/SC-A/77

40ޕްރިސިޑެންސް 1ޕްރިސިޑެންސް 2އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާގެ ތަފުސީލުގައި، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން،ބަޔާންކޮށްފައިވާކަންކަމަށް ބަލާއިރު، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ގޮތެއް، ޤާނޫނީ ނައްސުތަކާ ޙަވާލާދީ، ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އުފެދޭ މިންވަރަށް ބުނެދެވިފައިވާކަނ އެނގެން ނެތްކަން އަހުރެންނަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މިގޮތުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ގުޅިގެން ތަޙްޤީޤު ހިންގުމުގެ އިޞުލ ޚިލާފަށާ ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ނިންމި ނިންމުމަކީ ކޮބައިކަން ބުނެދެވި، އެކަމުގައި އޮތް ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން ބުންދެވިފައ ނެތްކަން އަހުރެންނަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ.ކުށުގެތުހުމަތަކ ގުޅިގެނާ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް އޮވެގެން ބަންދު އަމުރަށް އެދއިރ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާފަދައިނ ގުޅިގެން ހިންގާ ތަޙްޤީޤެއް އެހިނދްފެށިފައި އޮންނަންވާނެކަމަށް ބުނެ އެ މަގަށް ވަކާލާތުކުރާނަމަ، އެކަމަށް ބާރުދޭ ޤާނޫނީ ނައްޞުތަކާއި ޙުއްޖަތްތަކާއެކު ހުށަހަޅައިގެން ނޫނީ އެފަދަ ބަހުސެއް ބަލައިގަން،އެ ބަހުސާ މެދު ގޮތް ކަނޑައެޅިދާނެކަމަކަށް އަހުރެނެނުދެކވެ.މ

41ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ: " 76. )ހ( ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އެއް އިދާރާއިން ތަޙްޤީޤުކުރަމުންދާ ކުށަކީ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އެހެން އިދާރާއަކުން ތަޙްޤީޤުކުރުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ކުށެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެ ކުށުގެ ތަޙްޤީޤު ހިންގަންވާނީ މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ . )ށ( ފުލުހުން ތަޙްޤީޤުކުރަމުންދާ ޖިނާއީ މައްސަލައެއްގައި ވަކި ޚާއްޞަ ބާވަތެއްގެ ޖިނާއީ ތަޙްޤީޤު ހިންގުމުގެ ބާރު ޤާނޫނަކުން ލިބިދީފައިވާ އިދާރާއެއްގެ އިޚްތިޞާޞް ހިނގާނަމަ، އަންނަނިވި ދެގޮތުންކުރެ ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ . )1( އެ ކުށުގއެ ބައިގެ ތަޙްޤީޤު އެ އިދާރާއަކުން ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށްޓަކައި އެ އިދާރާއަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުން؛ ނުވަތަ (2)މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަނެއް ހިންގިދާނެއެވެ ."

42ދަށުކޯޓުން ޚިލާފުވިކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނާ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގެ ޞަރީޙަ ނައްސައް ބަލާއިރު، އެ މާއްދާގައި ތަޙްޤީޤު ހިންގުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ގުޅިގެން ހިންގާ ތަޙްޤީޤެއް ފަށާނެ ވަކި ވަގުތެއް އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިނެތްކަނ އަހުރެންނަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ.އޭގެ އިތުރުން، މި މައްސަލައިގައި ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށްތަކުގެ ތަޙްޤީޤަށްވުރެ ކުރިން މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށުގެ ތަޙްޤީޤު ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނިނަމަވެސް، އ ބުނުމަށް ބާރުދޭ ޤާނޫނީ އެއްވެސް އަސާސެއްމ ކޯޓަށި ހުށަހަޅާފައިވާކަން އަހުރެންނަކަށް ފާހަގައެއްނުކުރެވެއެވެ.ކަނިމިހެން އޮތްއިރު، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި، ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އުފެދޭ މިންވަރަށްތަފުސީލ ބުނެދެވިފައިވާކަނ އެނގެން ނެތްކަން އަހުރެންނަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އިޖުރާއީ ނިންމުމާ ޚިލާފަށް ހެކިވަޒަންކުރިކަމަށ ބުން ބުނުން

43އިސްތިއުނާފީ ދެވަނަ ނުކުތާގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، ދަށުކޯޓުން ހެކި ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ، ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށްތައްވެސް ހިމަނައިގެންކަމަށާއި އެހެންކަމުން، އެ ނިންމުން، ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށް ތަޙްޤީޤުކުރުމަށް އޭސީސީއަށް ފޮނުވިދާނެކަމަށް ދަށުކްޓުން ކަނޑައެޅި އިޖުރާއީ ނިންމުމާ ޚިލާފުކަމަށ ބުން ފާހަގަކުރާ ނުކުތާއެކެވެ. މި ނުކުތާގެ ތަފުސީލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ބަލާއިރުވެސް މ ނުކުތާގައި އޮތި ޤާނޫން ބަހުސަކެކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ބުނެދެވިފައިވާކަމަކަށ އަހުރެންނަކަށް ނުފެނެއެވެ.

44އަދ މި ނުކުތާގައި އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނާ ފަދައިން ކީރަޕްޝަންގެ ކ ށުގެ ތުހުމަތު އެކއެކަށ ދަށުކޯޓުން އެއްފަރާތްކުރުމަށް އެ އިޖުރާއީ ނިންމުމުގައި ނިންމާފައިވާކަން އެނގެންނެތްކަންވެސް އަހުރެންނަށ ފާހަގަކުރެވެއެވެ.އެކަނ އެގޮތަށް އަހުރެންނަށް ފާހަގަވަނީ، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކުރި 2 އިޖުރާއީ ނުކުތާއާމެދުދަށުކޯޓުނ ނިންމާފައިވާގޮތް އެ ކޯޓުއަމުރުގެ "އިތުރުބަޔާން" މި ސުރުހީގެ ދަށުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ 2 ވަނަ ނަންބަރުގެ އެންމެ ފަހު ޖުމްލައިން ސާފުކޮށް އެނގޭތީއެވެ. އެ ޖުމްލައިގައި އޮތީ "ދިފާއުނ ހުށަހެޅް 2 ނުކުތާވެސް ބަލައި ނުގަތުމަށް ނިންމަމެވެ." މިފަދައިންނެވެ.އޭގެ އިތުރުން، މަނީ ލޯންޑްރިންގ ކުށުގެ ތުހުމަތު ވަޒަންކުރިއިރު، އެ ތުހުމަތާ ގުޅުންހުރި ވާޤިޢާތަކަށް ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔްރ ބެލިބެލުނ ޤާނޫން ޚިލާފުވަނީ ކިހިނެތްކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ބުނެދެވިފައިވާކަމުގައި އަހުރެންނަކަށ ފާހަގައެއްނުވެއެވެ. އެހެން ޢިބާރާތަކުން ބުނާނަމަ،ކަޅުފައިސާ ދޮވުމުގ ކުށުގެ ތުހުމަތިގއ، އެ ފައިސއަކާ "ކަޅު" ފައިސާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭވާޤިޢާ ބަޔާންކޮށްދފައިވީ ގޮތުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްނުކުރެވޭނ ޤާނޫނެ އަސާސެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބަޔާންކޮށްދީފައިވާކަން އަހުރެންނަކަށް ފާހަގައެއްނުވެއެވެ. އެހެން ކަމުން، މި ނުކުތާއަކީވެސް އިސްތިއުނާފީ އޮޅި ގިރާކުރާ ނުކުތާއެއް ނޫންކަން އަހުރެނެނށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މުޖްތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރިވުމުގެ ޙާލަތު އޮތްކަމަށް ބެލުމުގައި، ޝަރީޢަތްކުރުމބެހާ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަމަށް ބުނާ ބުނުން

45ޕްރިސިޑެންސް 3އިސްތިއުނާފީ ތިންވަންނުކުތާގައ އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، އިސްތިއުނެފުކުރާ ފަރާތާ ބަންދުގައި ބިހެއާ ޓުޙުލަތަކީ މުޖަތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރިވުމުގެ ޙާލަތުކަމަށްވާއިރު، އެ ޙާލަތު އޮތްކެމަށް ބެލުމުގައި، ޝަރީޢަތްކުރުމބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤަވާއިދުގެ 13 ވާނަ މާއްދާގަ )ހ( އަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަމަށް ބުނެ ފާހަގަކުރެނުކުތާއެކެވެ. ޝަރީޢަތްކުރުމބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤަވއިދުގާ 13 ވާނަ މާއްދާގަ )ހ( ގައި ބަޔާންކުރަނީ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާފާނެކަމަށް ބެލިދާނެ ކަންތައްތައްކަމުގައިވެއިރު، އެ ޤަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވަނީ ގޯސްކޮށްކަމަށް ބުނެ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހެޅި މި ނުކުތާއަށް ބަލާއިރު، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ހަވާލާދޭ ހަމައީކަނި މާއްދާއަކީ ޝަރީޢަތްކުރުމބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤަވާއިދުގެ 13 ވެނ މާއްދާގަ )ހ( އެކަނި ނޫންކަން އަހުރެންނަށް ފާހަގަކުރެވި އެވެ. ބަންދުގައި ބަހައްޓަން އަމުރުކުރި ސަބަބުކަމުގައިވާ މުޖާތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވުމާގުޅުންހުރި މާ އްދާކަމުގައިވ ޝަރީޢަތްކުރުމބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ ( ގ 3، 4، 5 އަދި 6 ވަނަ ނަންބަރަށ ދަށުކޯޓުން ޙަވާލާދީ، ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހަ ޙްލަތު އޮތްކަމަށް ދެކޭ ސަބްބު ބަޔާންކޮށްފައިވާކަނ އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި ނުކުތާއަކީ އިސްތިއުނާފީ އޮޅި ގިރާކުރާ ނުކުތާއެއްކަމުގައި އަހުރެންނަކަށ ނުބެލެވެއެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާއާއި 20 ވަނަ މާއްދާއާ ހަވާލާދީ ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކުރި ނުކުތާއާމެދު ދަށުކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނގު 145 ވަނަ މާއްދާގެ )ޅ( އާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނާ ބުނުން

46އިސްތިއުނާފީ ހަތަރުވަނަ ނުކުތާގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، އެ ފަރާތުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާއާއި 20 ވަނަ މާއްދާއާ ހަވާލާދީ ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކުރި ނުކުތާއާމެދު ދަށުކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 145 ވަނަ މާއްދާގެ )ޅ( އާ ޚިލާފުކަމަށެވެ.

47ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 145 ވަނަ މާއްދާގެ )ޅ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ: "145. )ޅ( ވަކި ކަމެއް އޮތީ ވަކި ގޮތަކަށްކަން ޢާންމުކޮށް އެނގޭ ކަމެއްގައި، އެނޫން ގޮތަކަށްއެކަމެއ ކުރި ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލި މީހަކު އެކަން ކުރީ ނުވަތަ ދޫކޮށްލީ ކޮން މަޤްޞަދެއްގައިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ އެމީހެއްގެ ޒިންމާއެކެވެ."

48ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާއާއި 20 ވަނަ މާއްދާއާ ހަވާލާދީ މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތުން ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކުރި ނުކުތާއާ މެދު ދަށުކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ އެ ނުކުތާ ބަލައި ނުގަތުމަށެވެ. އެގޮތުން އެކަން ނިންމި ނިންމުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ: ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 )މީގެފަހުން، "ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ މި ޤާނޫނަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ( ...."ތަފާތު ނުކުރުމާއި ހަމަހަމަ ނުކްރާކަމަށ ބުން ދިފާޢުން ފާހަގަކުރާ ނުކުތާތަކަށް ޝަރީޢަތަށް ރިޢާޔަތްކުރެވޭނީ، ދިފާޢުން ފާހަގަކުރެމައްސަލާގެ ވާޤިއާތަކާއި އެ މައްސަލާގެ ހާލަތާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ހާލަތަށް ރިއާޔަތް ކުރުމަށްފަހު ކަމަށް ދެކެމެވެ. އެއެ ތުހުމަތެއް ތުހުމަތުކުރެވޭ އެންމެންނަކީ އެއްގޮތަކަށް އެއް ހާލަތެއްގައި ތިބުދާނެ ބައެއްކަމުގައި ނުވެދާނެތީ، އެ މައްސަލާގެ އަދި އެ ތުހުމަތުކުރެވުނު މީހާގެ ހާލަތު ރަނގަޅަށް ނުއެގި، މިއީ ތަފާތު ކުރުމެއްކަމުގައި ބެލެވިދާނެކަމަށް ނުދެކެމެވެ. އެހެންކަމުނ ދިފާއުން ހުށަހެޅ 2 ނުކުތާވެސް ބަލައި ނުގަތުމަށް ނިންމަމެވެ."

49ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 145 ވަނަ މާއްދާގެ )ޅ( އީ ހަވާލާދީ މި ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރާ ކަމަކް،ތަފާތުނުކުރުމާއި ހަމަހަމަކަމާ ބެހޭގޮތުން އެ ފަރާތުން ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅިހުށަހެޅުމ ގުޅިގެނާ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ދައުލަތުގެ މައްޗަށް ފުރޮޅިފައިވާކަމަށ ބަލަންޖެހޭކަމަށް ބުން ފާހަގަކުރާ ނުކުތާއެއްކަން އަހުރެންނަށް ދޭހަވެއެވެ. މި ނުކުތާގެ ރައްދުގައި ދައުލަތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ގޯހެއް ނެތްކަމަށެވެ. އަދި އެކަމުގެ ތަފުސީލު ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

50ޕްރިސިޑެންސް 5މ މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު،ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި މިހާރު ހިނގަމުންދާ ހައިޕްރޮފައިލް ބައެއް މީހުންގެ މަނީ ލޯންޑަރިންގ މައްސަލަތަކުގެ ނަންތަކާއި ތްޙްޤީޤކުރަމުންދ މަނާ ލޯންޑަރިންގެ ބައެއް މައްސަލަތަކުގެ ނަންތައ ފާހަގަކޮށް ބަންދު މުއްދަތު މަޖިލީހުގައި އެކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އޭގެ އެއްވެސް ރެކޯޑެއް ނުވަތަ ލިޔެކިޔުމެއް ހުށަހަޅާފައިނުވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

51އެހެންކަމުން، އެފަދަ އެއްވެސް ރެކޯޑެއް ނުވަތަ ލިޔެކިޔުމެއް ހުށަހަޅައިފައިނެތީސް، އެ މައްސަލަތަކުގެ ވާޤިޢާތަކާއި އެ މައްސަލަތަކުގެ ޙާލަތާއި މި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގު މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާތަކާއި ޙާލަތު އެއްގޮތްކަމަށް ބަލައި ތަފާތުކުރުމެއް އޮތްކަމަށް ބެލިދާނެކަމަށް ނުދެކޭކަމަށް ދަށުކޯޓުން ސަބަބު ބަޔާންކޮށް އެ ނުކުތާއާމެދު ގޮތް ނިންމާފައިވާކަން އަހުރެންނަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

52ދެން އޮތީ، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 145 ވަނަ މާއްދާގެ )ޅ(އާޚިލާފުކަމަށ ބުން ބުނުމެވެ. އެ މާއްދާގައި ބުނަނީ، "ވަކި ކަމެއް އޮތީ ވަކި ގޮތަކަށްކަން ޢާންމުކޮށް އެނގޭ ކަމެއްގައި، އެނޫން ގޮތަކަށް އެކަމެއް ކުރި ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލި މީހަކު އެކަން ކުރީ ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލީ ކޮން މަޤްޞަދެއްގައިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ އެމީހެއްގެ ޒިންމާއެކެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

53ޕްރިސިޑެންސް 4މި މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ "ޢާންމުކޮށް އެނގޭ ކަންކަން" އެއީ ޔަޤީންކުރެވޭ ހެކިތަކުން އެނގެން ހުންނަ ކަންކަންކަމުގައި އަހުރެންނަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ. އެއީ އެނގޭނެކަމަށް ހަމައެކަނި ކުރެވޭ ތަސައްވުރެއްގެ މައްޗަށ ބިނާވާކަންކަނ ކަމުގައް އަހުރެންނަކަށް ނުބެލެވެއެވެ. އަދި އެއީ ހީވާ ހީވުމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވާކަންކަން ކަމުގައވެސުއަހުރެންނަކަށްނުބެލެވެއެވެ. އަދި މި މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާގޮތަށް ބަލާއިރު، ތުހުމަތު ކުރެވެނީ ކީރަޕްޝަނާއި މަނީ ލޯންޑަރިންގެ މައްސަލައަކަށްވީތ ބަންދުނުކުރުމަކީ ޢަމަލުކުރަމުން އަންނަ ގޮތްކަން ދައްކުވައިދޭ އެއްވެސް ހެއްކެއް ދަށުކޯޓަށް މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާކަނ އެނގެން ނެތްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

54އޭގެއިތުރުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ ޙާލަތެއްވުޖޫދުގައި އޮތްތޯ ނެތްތޯ ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ވަކިވަކިން ވަޒަންކޮށް ބެލެވޭއިރު، ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 145 ވަނަ މާއްދާގެ )ޅ( އަކީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ އެ މާއްދާގެ މައްޗަށް އިސްވާނެމާއްދާއެއްކަމަކަށ އަހުރެންނަކަށް އެއްބަހެއްނުވވެއެވެ. އަދ ފުލުހުން ކުރިން ވަކިގޮތަކަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވުމަކީ، އެގޮތަކަށްޝަރުޢީ ކޯޓުތަކުނ ޢަމަލުކުރަން ލާޒިމްކުރެވޭކަމެއްކަމަކަށްވެސ އަހުރެންނަކަށް ނުބެލވއެވެ.

55އެހެންކަމުން، ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 145 ވަނަ މާއްދާގެ )ޅ( އާ ހަވާލާދީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރުތުން ބުނާ ފަދައިން ތަފާތުނުކުރިމާއި ހަމަހަމަކަން ގެއްލޭގޮތަށް ޢަމަލުކޮށްފައިނުވާކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ފުލުހުންގެ މައްޗަށް ފުރޮޅިފައިވާކަމުގައ ބަލަންޖެހޭކަމަށް ބަހުސްކުރެވޭނެ ފަދައަކުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ބަހުސް އޮތްކަމަކަށް އަހުރެންނަކަށް ފާހަގައެއްނުވެއެވެ.

56އުވެނި މައްސަލައަކީވެސް މަނީ ލޯންޑަރިންގެ މައްސަލައަކަށްވެފައި، މިއީވެސް މަނީ ލޯންޑަރިންގެ މައްސަލައަކަށްވެފައި، އެ މައްސަލައިގައި ބަންދު އަމުރަކަށް އެދިފައިނުވާއިރު، މި މައްސަލައިގައި ބަންދު އަމުރަކަށް އެދިފައިވާއިރު، މި މައްސަލައިގައި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައި އޮތްކަން އެނގޭއިރް،އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނާ ފަދައިންސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ފުލުހުންގެ މައްޗަށ ފުރޮޅިފުއިވާކަމަށް ބަލައި، ތަފާތުނުކުރުމާއި ހަމަހަމަކަމުގެ ނަމުގައި މި ބަންދްއަމުރު ބާޠިލުކުރެވިދާނެ ހަމައެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ދެއްކިފައިވާކަނ އަހުރެންނަކަށް ފާހަގައެއްނުކުރެވެއެވެ.

57އެހެންކަމުން، ދައުލަތުން ފާހަގަކުރާ ފަދައިން މި ނުކުތް އަކީ، މިހާރު ހުށަހެޅިފައި އޮތް ހުށަހެޅުމަށް ބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރެވޭ ނުކުތާއެއެނޫންކަމުގައި އަހުރެންނަށް އެއްބަސްވވއެވެ.

58ބަޔާންވެދިޔަ ސަބަބުތައް އެ ގޮތުގެ މަތިން ހުރުމުން، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 145-J/MA/2025/559 ކޯޓު އަމުރް،ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށ ބިނާކޮށް، ބާތިލުކުރާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ނިންމަން ފެނެއެވެ.

59އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ނުކުތާގެ އަސާސް ބިނާވަނީ، މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު )"ޝަމްޢާން"( ހައްޔަރު ކުރުމުގެ އިޖުރާއަތާއި އަދި އޭނާގެ ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ އޭނާގެ މައްޗަށ ކުރެވުން ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށްތަކެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާއިރު، އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ ބައިވެރިވުމެއ ނެތްކަމަށް ބުން ބުނުމުގެ މައްޗަށެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ޤަބޫލުކުރަނީ އެއީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ކޮށްފައި އޮތް ކަމެއް ކަމަށެވެ.

60އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން މިހެން ބުނާ ސަބަބަކީ، ޝަމްޢާންގެ މައްޗަށް ދެ ތުހުމަތެއް ކުރެވިފައިވާއިރު، ކޮރަޕްޝަނުގެ ކުށުގެ ތުހަމަތާއ ގުޅިގެނި ތަޙްޤީޤް ކުރުމުގު އިޚްތިޞާޞް އެންޓި-ކޮރަޕްޝަނަށް އަދި މަނީ ލޯންޑްރިންގ ގެ ތުމަތާއ ގުޅިގެނި ތަޙްޤީޤް ކުރުމުގު އިޚްތިޞާޞް ފުލުހުންނަށް ލިބިދީފައި އޮތް އޮތުމެވެ. މިޙާލަތުގައި، ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭ ގޮތެއް ކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނަނީ، އެކުށުގެތުހުމަތާއި ގުޅޭ ޚާއްޞަ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ތަޙްޤީޤު އިދާރާއަކުން އެކުށެއް ތަޙްޤީޤު ކުރުން ނޫނީ އެ ދެ އިދާރާ އެކުވެގެނ ތަޙްޤީޤު ކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތް ކަމަށެވެ.

61ޕްރިސިޑެންސް 6އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އުފައްދާ ސުވާލަކީ ޤާނޫނީ ސުވާލެކެވެ. މިސުވާލަށް ބަލާއިރު، މަނީ ލޯންޑްރިންގ ގެ ކުށަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން އޭގެ ޒާތުގައި ވަކި (distinct) ކުށެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށަކީ މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށާ ގުޅިފައިވާ ކުށް )(predicate offence ތަކެއްގެމައްޗަށް ބިނާވެގެންވާ އަދި އެދެކުށް ވަކިކޮށްނުލެވޭ ގޮތަށް (inseparable) ގުޅިފައިވެސ އޮންން ކުށެކެވެ. މާނައަކީ، މަނީ ލޯންޑްރިންގ ކުށް ބިނާވަނީ އަބަދުވެސް ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާ މުދާ ނުވަތަ ފައިސާގެ މައްޗަށެވެ.ވީމާ މަނާ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށަކީ ޢާންމު އެހެން ކުށްތަކާއި ތަފާތު ގޮތަކަށް އެކަށައެޅިފައިވާ ކުށެވެ. މިސާލަކަށް އެ މުދަލަކީ ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާފައިވާ މުދަލެއް ކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޝައްކުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި، އެމުދަލެއް ގެންދެވޭތަނެއް އޮޅުވާލައިފިނަމަ،އެއީ މަނީ ލޯންޑްރިންގ ކުށުގެ ޢަމަލްކެވެ. ވަކިން ދަޢުވާ އުފުލިދާނެ ވަކެ ކުށެކެވެ. މިޙާލަތުގައި، މަނީލޯންޑްރިންގގެ ކުށާ ގުޅިފައިވާ ކުށް ކުރި ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވެނީ ކޮންމެވެސް މިސުވާލު މިމޭމުރުމުން، ޢަބްދް ﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް )2021( އެސްސީ.އޭ 30، ޤަޟިއްޔާގައި ސުޕްރީމް ކޯޓާ ކުރިމަތި ކޮށްފައިވެއެވެ. އެޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ 78 ވަނަ ނުކުތާ އާއި 82 ވަނަ ނުކުތާ )ޞޞ:52، 54.( ނަމަވެސް މިސުވާލަށް ސްޕްރީމް ކޯޓުން ސާފު ޖަވާބެއް ދީފައި އޮތްތަނެއް ނުފެނެއެވެ. 188 ވަނަ ނުކުތާ )ޞ.104( އެހެން މީހެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. އަދި އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ އެ އެހެން ކުށް ސާބިތު ނުވެވެސް ހިނގައިދާނެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށާ ގުޅިފައިވާ ކުށް ކުރީ މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށުގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހާގެ މައްޗަށް ކަމަށިވެސް ވެދާނެއެވު. މިދެޙާލަތުން ކުރެ، ފަހުން މިބަޔާންކުރ ޙާލަތުގައި މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށާއި އެކު މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށާ ގުޅިފައިވާ ކުށް ތަޙްޤީޤު ކުރުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވާނެއެވެ.ސަބަބަކީ، މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށް އަބަދުވެސް ބިނާވަނީ މަނީ ލޯންޑި ރިންގގް ކުށ ގުޅިފައިވާ ކުށެއްގެ މައްޗަށް ނުވަތަ ޣައިރު ޤާނޫނީ ޢަމަލެއްގެ މައްޗަށް ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނެއްގައި ކުށެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައި ކުށެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށްވެފައި، މިދެބައި ވަކިކޮށް ނުލެވޭނެތީ އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގ ސޕްރީމު ކޯޓުން ބަޔާން ކޮށްފައިވަނީ "...މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ މައްސަލަތަކަކީ ހުރިހާ ހާލަތެއްގައި އެންމެ ކުށެއް ތަޙްޤީޤު ކޮށްގެން ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަ ކުރެވިދާނެ މައްސަލައެއް ނޫން..." ކަމަށެވެ.

62ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައިގައި، މަނީ ލޯންޑްރިންގ އެމައްޗަށް ބިނާކޮށް ގުޅުވާ ކުށަކީ ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށެވެ. ޝަމްޢާންގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރަނީ، ކޮރަޕްޝަންގެ ޢަމަލަކުން ހޯދި މުދައު ނުވަތަ ފައިސާ ލޯންޑަރ ކުރިކަމަށެވެ. ވީމާ، މިމައްސަލައިގައި، މަނީ ލޯންޑްރިންގ ކިށާއި ލޯންޑަރ ކުރުމަށް އެފައިސާ ހޯދުމަށް ހިންގާ ކޮރަޕްޝަނުގ ކުށުގެ ތުހުމަތުވެސ އޮތް ޝަމްޢާންގެ މައްޗަށެވެ. ވީމާ، ލޯންޑަރ ކުރުމަށް ބޭނުންކުރި ފައިސާއަކީ ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށުން ހޯދި ފައިސާތޯ ތަޙްޤީޤުގެ ތެރެއިން ފުލުހުންނަށް ބެލޭނެއެވެ. އެކަން ކުރެވޭނެ ހަމައެކނި އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނަށް ނޫން އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނާއި ފުލުހުން ގުޅިގެން ކަމަށް މާނަކޮށްފިނަމަ، މިޙާލަތުގައި،މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށް ތަޙްޤީޤު ކުރުމަށް ފުލުހުންނަށް ލިބިދީފައިވާ ޤާނޫނީ ބާރަށް ހުރަސް އެޅިގެނ ދާނެއެވެ. އޭރުން މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށް ތަޙްޤީޤު ކުރުން ބިނާވެގެންދާނީ ކޮންމެވެސް އެހެން އިދާރާއަކުން ކޮށްދޭ ކަމެއް ނުވަތަ އެއިދާރާއަކުން އެއްބާރުލުންދޭ ގޮތެއްގެ މައްޗަށެވެ. މިޙާލަތުގައި، ޢަބްދްﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް )2021( އެސްސީ.އޭ 30، ޤަޟިއްޔ ނިމުނު ގޮތުގެ 81 ވަނަ ނުކުތާ )ޞ54( ފުލުހުންނަށ ތަޙްޤީޤް ކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށް ކަމަށް މާނަކޮށް،މަނީލޯންޑްރިންގގ ކުށާއި ގުޅިފައިވާ ކޮރަޕްޝަންގެ ޢަމަލު ތަޙްޤީޤު ކުރެވޭނީ އެންޓި-ކޮރަޕްޝަނ ކޮމިޝަނަށް ނޫން ފުލުހުންނާއި އެންޓި-ކޮރަޕްޝަނާ ކޮމިޝަން ގުޅިގެން ކަމަށް މާނަކޮށްފިނަމަ، ނިކުމެދާނެ ނަތީޖާއަކީ ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަ ނުވުމެވެ. އެއީ ފުލުހުންގެ ތަޙްޤީޤު އެހެން އިދާރާއެއްގެ މައްޗަށް ބަރޯސެކުރަންޖެހޭތީއެވެ. ނަތީޖާއަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ބަޔާންކުރާ ގޮތުން "...މުޅި މައްސަލައަށް ބަލައި އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ތަޙްޤީޤު ނުކުރެވުމުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވެގެންދާނީ، ދަޢުވާ ކުރުމަށް ހުރަސްއެޅުމާއި، އަދި ދަޢުވާކުރާ ޙާލަތުގައި އެ ދަޢުވާ ސާބިތު ނުވުން ނުވަތަ ސާބިތު ނުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ބޮޑުވެގެން ދިއުމެވެ." އެހެންކަމުން، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވެނީ ހަމައެކަނި ކޮރަޕްޝަންގެ ޢަމަލެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާ ޙާލަތުގައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އިޖުރާއަތާއި އެއްގޮތަށް ޢަމަލު ކުރަންޖެހުނަސް، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވެނީ ކޮރަޕްޝަންގެ ޢަމަލެއް ކުޅައުމާއެކު އެ ކުށްކޮށްގެން ހޯދި މުދާ ނުވަތަ ފައިސާ ލޯންޑަރ ކުރުމުގެ ކުށެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާ ޙާލަތުގައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގައި އޮތް އިޖުރާއަތަށް ފުލުހުން ޢަމަލު ނުކުރުމަކީ ޤާނޫނީ ގޯހެއް ނޫނެވެ.

63ވީމާ، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ފުރަތަމަ ނުކުތާގައި އުފައްދާ ސުވާލުގެ ޤާނޫނީ ޖަވާބަކީ މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ތުހުމަތާއި ގުޅިގެން، އެ މަނީލޯންޑްރިންގ ކުށާ ގުޅިފައިވާ ކުށް ކަމަށްވާ ކޮރަޕްޝަންގެ ޢަމަލު އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނާއި ނުބައްސާ ހަމައެކަނި ފުލުހުންނަށް މުޅި ތަޙްޤީޤު ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެއެވެ. އެކަމުގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ފުށުއެރުމެއްނެތެވެ.

64ޕްރިސިޑެންސް 7ދެވަނަ ނުކުތާގައި ބަޔާންކުރަނީ، ފުލުހުންނަށް މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށުގެ ތަޙްޤީޤު ކުރުމުގެ އިޚްތިޞާޞް އޮތްކަމަށް ބަލައިގެން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނުވާކަމަށް ނިންމާ ޙާލަތުގައި، ޢަބްދްﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް )2021( އެސްސީ.އޭ 30، ޤަޟިއްޔ ނިމުނު ގޮތުގެ 188 ވަނަ ނުކުތާ )ޞ.104( ޝަމްޢާންގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތުތަކާއ ގުޅި ހެކިތައް އެއް ފަރާތް ކުރެވެން ޖެހޭނެކަމަށް ބުނެ ދެއްކި ވާހަކަތަކެވެ.ކުރިން ބަޔާން ކުރިހެން، މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ކުށާއި މަނީ ލޯންޑްރިންގ ކުށާ ގުޅިފައިވާ ކުށްތަކަކީ ވަކިނުކުރެވޭނެ ކުށްތަކެއް ކަމަށްވެފައި، އެ ދެތުހުމަތ އޮތު ފަރާތަކީ އެއްފަރާތަކަށްވ ޙާލަތުގައި، މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ތުހުމަތާއި ގުޅިގެން ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހާގެ ބަންދާއިމެދު ގޮތެއް ނިންމާއިރު، އެކުށާއި ގުޅިފައިވާ ކުށާއި ގުޅޭގޮތުން ތުހުމަތު ކުރެވޭ ފަރާތާއި ދެކޮޅަށް ލިބިފައިވާ ހެކި ޤަރީނާތކަށ ބެލޭނެއެވެ.

65ތިންވަނަ ނުކުތާއާއި ގުޅިގެން ރިޔާސަތުން ނިންމި ނިންމުމަށް ތާއީދު ކުރަމެވެ.

66ހަތަރުވަނަ ނުކުތާގައި ބަޔާންކުރަނީ ދުސްތޫރީ މައްސަލައެއްގެ ވާހަކައެވެ. ޝަމްޢާން ބަންދު ކުރުމަށް ނިންމިއިރު، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ތަފާތު ނުކުރުމާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 20 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ހަމަހަމަކަން ގެއްލޭ ގޮތަށް މިމައްސަލައިގއަ ޢަމަލުކޮށްފައި އޮތި އޮތުމުގެ ވާހަކައެވެ.

67މިނުކުތާގައި ޝަމްޢާންގެ ފަރާތުން ފާހަގަ ކުރާން މަސައްކަތްކުރާ ނާކުތާއަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއިން ލިބުފައިވ ޙައްޤުތަކެއް އޭނާގެ ކިބައިން ނިގުޅައި ގަނެވިފައިވާ ވާހަކައެކެވެ. އެއީ ރަނގަޅު ވާހަކައަކަށްވެސ ނުވަތް ޤާނޫނީ ގޮތުން ޤަބޫލުކުރެވެނީ ނެތް ވާހަކައަކަށްވެސް ވެދާނެއެވެ.

68ޕްރިސިޑެންސް 8ޤާނޫނުތަކާއި ޤަވާޢިދުތައް ތަރުޖަމާ ކުރެވެންޖެހެނީ ފުޅާ މާނައިގައި ދުސްތޫރީ ޙައްޤުތަކަށް ހަނިކަމެއް ނާންނަ ގޮތަކަށެވެ. އޭގޭ މާނައަކީ ހެކި ހުށަހަޅައިގެން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭ ކަންކަމުގައީއެފަދައިނ ހެކް ހުށަހަޅާފައި ނެތީސް ދުސްތޫރީ ޙައްޤެއް އޮތްނެތް ގޮތުގެ މައްޗަށް ކޯޓަށް ގޮތް ކަނޑައެޅޭނެއެކޭ ނޫނެއެވެ. އަދި ދުސްތޫރީ ޙައްޤެއް ގެއްލިއްޖެކަމަށްބުނެ އުފައްދީ ޚުޞޫމާތެއް ބެލުމަށް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބަލައި ފައިޞަލާ ކުރުމަށް، ބަންދާ މެދު ގޮތެއް ނިންމާ މަޖިލިހެއް ދުސްތޫރީ މައްސަލައެއް ބަލާ މަޖިލީހަކަށް ބަދަލު ކޮށްލެވޭނެއެކޭ ނޫނެވެ. މިއް ހެކި ހުށަހަޅައިގެން ކުރިއަށް ގެންދަންޖެހޭހުށަހެޅުމެއްކަނ ޢަބްދް ﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް )2021( އެސްސީ.އޭ 30، ޤަޟިއްޔާ ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓްގެ 90 ވަނަ ނުކުތާ )ޞ.56( އިން އެނގެއެވެ. މުއްދަތު މަޖިލިސްތަކުގެ ތެރެއިން ހެކި ހުށަހަޅައިގެން ބަލަންޖެހޭ ފަދަ ދުސްތޫރީ މައްސަލަތައް ބެލުމަކީ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމް ހިންގޭނެ ގޮތެއް ނޫނެވެ. އެކަންވާންޖެހޭނީ ތަފާތު ވަކި މައްސަލައަކަށެވެ.

69ހެކި ހުށަނޭޅުމުގެ ގޮތުން،މިނުކުތާގެ ދަށުން، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ޙވާލާދިނ ޤާނޫން ނަންބަރު:2022/11 )ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 45 ވާނަ މާއްދާގަ )ޅ( އަށްބަލާއިރު، އެ އަކުރީޙަވާލާދީފައވަނ ރަނގަޅަކަށް ނޫނެވެ. އެހެނީ،އެ އަކުރުގައި،ޢާންމުކޮށް އެނގޭ ކަންކަމުގެގޮތުގައިބަޔާންކުރާ ކަންކަމަކާހެކ ހުށަހެޅުމަކާނުލއަ ކޯޓަށި ސާބިތުވެގެންވެކަންކަނ ކަމަށް ހަމަ އެޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ. އެކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނިގެންވާ ކަމަށް ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު ބަޔާންކުރަނީ، ވަކެބާވަތެއްގެ ވަކި ޠަބީޢަތެއްގެ ކަންކަމެވެ. އެކަން ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 144 ވެނ މާއްދާގަ )ށ( އަށް ބެލުމުން އެނގެން އވޮ އެވެ.ވީމާ، ރަށްގޮވާއަޑުނެދެނެގަނެވިދާނެކަމަށް ބުނާ ކަންކަމަކީ، ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 45 ވެނ މާއްދާގަ )ޅ( ގެ ދަށުން، ހެކް ހުށަހެޅުމަކާއި ނުލައި ސާބިތުކުރެވޭނީ ކަންކަން ކަމަށް ބަލައިގެން ޝަރީޢަތް ކުރުމަކީ އެކަން ކުރެވެން އޮންނާނެ ގޮތެއް ނޫނެވެ.

70ބަޔާންވެ ކަންކަމަށް ބަލައި، ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢުގެ ނިންމުމަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.

71ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ. އަދި އިސްތިއުނާފީ ތިން ވަނަ ނުކުތާއާ ގުޅިގެން ރިޔާސަތުން ފާހަގަކުރައްވާފައިވާ ރައުޔަށް ވެސް ތާއީދުކުރަމެވެ.