ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2014/HC-A/176
މުޙައްމަދު ރަޝީދު ވ. ޢާއިޝަތު ވަޙީދު، 2014/HC-A/176
Mohamed Rasheed v. Aishath Waheed 2014/HC-A/176 (2014/HC-A/176, High Court of the Maldives, 24 July 2016)
މުޙައްމަދު ރަޝީދު ވ. ޢާއިޝަތު ވަޙީދު
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން ތަދައްޚުލުވުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ، ތަރިކަ މުދާ ފަރާއިޟުގެ ހަމަތަކުގެ މަތިން ހަމައެކަނި ވާރިޘުގެ ތަރިކައިގައި ހިމެނޭކަމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.
ނިޔާވި މީހެއްގެ ހަމައެކަނި ވާރިޘަކީ ބައްޕަގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ބޭބެގެ ފިރިހެންދަރިއެވެ. އޭނާވެސް ތަރިކަ ބެހުމުގެ ކުރިން ނިޔާވުމުން، އޭނާގެ އަންހެންދަރި (އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް) ތަރިކަ ބަހައިދިނުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއެވެ. ކުރިން ހައިކޯޓުން (1999/HC-A/106) ބާޠިލުކުރި ވަޞިއްޔަތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް މައްސަލައަށް ތަދައްޚުލުވާން އެދުނެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ، މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ހައިސިއްޔަތެއް ނެތްކަމަށާއި، 1999/HC-A/106 ގެ ޙުކުމް ރަނގަޅަށް މާނަ ނުކުރެވިގެން ތަދައްޚުލުވުމުގެ ޙައްޤު ގެއްލުނުކަމަށާއި، ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގައި ޣަލަތުވެފައިވާކަމަށާއި، ތާރީޚްތައް ލިޔުމުގައި އޮޅުންތައް ހުރިކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ތަރިކަ ބަހައިދިނުމަށް ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ހައިސިއްޔަތު ލިބިގެންވޭތޯ، އަދި ކުރިން ހައިކޯޓުން ބާޠިލުކުރި ވަޞިއްޔަތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ތަރިކައިގެ މައްސަލައަށް ތަދައްޚުލުވުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދިނުމަކީ ޝަރުޢީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ހެކިބަހުން ވާރިޘުކަން ސާބިތުވެ، އެއަށް ޠަޢުނު ނުކުރެވޭތީ ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ހައިސިއްޔަތު ލިބޭކަމަށާއި، ވަޞިއްޔަތް ޝަރުޢީ ހަމަތަކާ ޚިލާފުވާތީ ހައިކޯޓުން ބާޠިލުކޮށްފައިވާކަމަށާއި، 60 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ވަޞިއްޔަތުގެ ދަޢުވާއެއް ހުށަހަޅާފައި ނުވާކަމަށާއި، ތާރީޚުގެ އޮޅުންތަކުން ނިންމުމަށް އަސަރެއް ނުކުރާކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ތަރިކަ ބަހާފައިނުވާ ވާރިޘެއްގެ ވާރިޘަކަށް، އެހައިސިއްޔަތުން ތަރިކައިގެ މައްސަލައަށް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ފަރުވާ ހޯދުމަށް ޝަރުޢީ ކޯޓުތަކަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތު ލިބިގެންވާކަމުގައި ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ށ))
- ވަޞިއްޔަތެއް ކުރިކަން ކޯޓެއްގެ ޙުކުމެއްގައި ފާހަގަ ކޮށްފައިއޮތުމަކީ، އެ ވަޞިއްޔަތް ޞައްޙަ ގޮތުގައި ވުޖޫދުގައި މައުޖޫދުވެ ދެމިއޮތުމުގެ ޙުއްޖަތެއްކަމުގައި ދަލާލަތުކޮށްދޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ނ))
- ޝަރުޢުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށް ކުރެވޭ ކޮންމެ މުޢާމަލާތަކީ ބާޠިލް މުޢާމަލާތެކެވެ. ބާޠިލްކަމެއްގެ މަތީގައި ބިނާވެފައިވާ ކޮންމެކަމެއް ވާނީ ބާޠިލްކަމަށްކަން (ما بني على الباطل فهو باطل) ފިޤުހީ ޤާޢިދާގައި ކަނޑައެޅިފައިވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ނ))
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 25/75 (ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން، މީހަކު މަރުވުމަށްފަހު އެ މީހަކާ މެދު ދަރަންޏެއް ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތެއް ފަދަ ކަމެއް އޮވެގެން ދަޢުވާކުރާ މީހަކު ހުރެއްޖެނަމަ، އެ މީހަކު މަރުވާ ދުވަހުން ފެށިގެން 60 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކަމާބެހޭ ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. ދަޢުވާއެއް އޮތްނަމަ އެ ޤާނޫނުގައި ހުށަހަޅަންޖެހޭކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުގައި ހުށަނާޅައިފިނަމަ، ދަޢުވާކުރާ މީހަކު ނެތްކަމުގައި ޤާނޫނީގޮތުން ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ނ))
- ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ތާރީޚްތައް ފާހަގަ ކުރުމުގައި އިމްލާ ކުށްތައް ހުރިނަމަވެސް، އަސްލު ތާރީޚްތަކަށް ބަލާއިރު މައްސަލައިގެ މަޢުޟޫޢަށް ފައިސަލާކުރުވަނިވި ޙުކުމެއް ކުރުމުގައި އޮޅުންތަކެއް އަރާފައިނުވާނަމަ، އެއީ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ރ))
- ވަޞިއްޔަތަކީ ޙައްޤެއްގެ ގޮތުގައި މާތްﷲ ޝަރުޢުގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ކަމެކެވެ. ވަޞިއްޔަތަކީ މީހަކު މަރުވުމަށްފަހު އޭނާގެ މުދަލުން އެއްޗެއް އެހެން ފަރާތަކަށް ބަދަލަކާނުލައި ދިނުމެވެ. ވަޞިއްޔަތުން ދެވޭނީ ގިނަވެގެން ތިމާގެ މިލްކުގައިވާ މުދަލުގެ 1/3 (ތިން ބައިކުޅަ އެއް ބައި) އެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ބ))
- ތިންބައިކުޅަ އެއްބަޔަށްވުރެ ގިނައިން ދިނުމަށް ކުރާ ވަޞިއްޔަތް ޞައްޙަވާނީ ހަމައެކަނި ވާރިޘުން އެކަމަށް އިޢުތިރާޒު ނުކުރާ ޙާލަތުގައެވެ. ޝަރުޢީ މި ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށް ކުރާ ވަޞިއްޔަތަކީ ޝަރުޢީ ގިއުގަނޑުގެ ތެރެއިން ބުރަދަނެއް ދެވިގެންވާ ވަޞިއްޔަތެއްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ބ))
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 25/75 (ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނު)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި)
- ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ވަޞިއްޔަތާބެހޭ އާޔަތް (ކުތިބަ ޢަލައިކުމް އިޛާ ޙަޟަރަ...)
- ޙަދީޘް: الثلث والثلث كثير
- ފިޤުހީ ޤާޢިދާ: ما بني على الباطل فهو باطل
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 1999/HC-A/106
- ކޯޓު ނަންބަރު 4 ގެ ނަންބަރު 428/JC/94
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/HC-A/182
- ބެންޗު
- ޢަބްދުﷲ ދީދީ، ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް