ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/43
މުޙައްމަދު އަޙްމަދު ދީދީ ވ. ނިޒާރު އަޙްމަދު، 2018/HC-A/43
Mohamed Ahmed Didi v. Nizar Ahmed 2018/HC-A/43 (2018/HC-A/43, High Court of the Maldives, 22 November 2020)
މުޙައްމަދު އަޙްމަދު ދީދީ ވ. ނިޒާރު އަޙްމަދު
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން ކަނޑައެޅީ ދަޢުވާކުރި ފައިސާއަކީ ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުން ދޭންޖެހޭ ފައިސާއެއްކަން ލިޔުންތަކުން ސާބިތުނުވާތީ ފައިސާ ނަގައިދެވޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތްކަމަށެވެ؛ އޮޑިޓް ރިޕޯޓަކީ ކާފީ ހެއްކެއް ނޫންކަމަށާއި ކުންފުނީގެ ނަމުގައި ފަރުދީ ޙައިޘިއްޔަތުން ދަޢުވާ ނުކުރެވޭނެކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ނަމުގައި ހިންގާ ފިހާރައެއްގެ މެނޭޖަރު، ވެރިފަރާތުގެ ހުއްދައަކާނުލައި ފިހާރައާއި ގުޅުންހުރި ކުންފުނީގެ ފައިސާ އަމިއްލަ ބޭނުމަށް ބޭނުންކުރިކަމަށް ބައިނަލްއަޤްވާމީ އޮޑިޓް ފާމެއް ކުރި އޮޑިޓަކުން ދެއްކުމުން، އެ ފައިސާއާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލާއި ވަކީލުގެ ފީ ހޯދުމަށް ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް ބުނީ އޮޑިޓް ރިޕޯޓާއި ޕޭމަންޓް ވައުޗަރުތަކަށާއި ފިހާރަ ހިންގުމުގެ ގޮތަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ނިންމީ ކަމަށެވެ. ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތް ބުނީ ދަޢުވާ ބިނާވެފައިވަނީ އެންމެ އަހަރެއްގެ އޮޑިޓަކަށް ކަމަށާއި، އޭނާއަކީ 25% ފައިދާ ލިބޭ ޙިއްޞާދާރެއްކަމަށާއި ޚަރަދުތައް ކުރީ ވެރިފަރާތަށް އެނގިގެން ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ފިހާރައެއްގެ މެނޭޖަރު ވެރިފަރާތުގެ ހުއްދައަކާނުލައި ފައިސާ ބޭނުންކުރިކަން ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ބައިނަލްއަޤްވާމީ އޮޑިޓް ފާމެއްގެ އޮޑިޓް ރިޕޯޓަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ހެއްކެއްތޯ؛ އަދި ކުންފުންޏަކަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ޙިއްޞާދާރަކަށް/ޑިރެކްޓަރަކަށް އަމިއްލަ ނަމުގައި ދަޢުވާކޮށް ހޯދޭތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ ދަޢުވާ އަލުން ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައި
އޮޑިޓް ރިޕޯޓާއި ސަޕޯޓިންގ ޑޮކިއުމެންޓްތަކަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ހެކިކަމަށާއި މުޢާމަލާތްތައް ހިނގާފައިވާކަމަށް ބުރަވެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިފައިވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް ކުންފުނީގެ އެކައުންޓުތަކުން ހިނގި މުޢާމަލާތްތައް މި ދަޢުވާގައި ނުބެލޭތީއާއި، ބައެއް ވައުޗަރުތަކަށް އެހެން ޤަޟިއްޔާއަކުން ފައިސާ ނަގައިދީފައިވާތީ، ފަރުދީ ފިހާރައިގެ މުޢާމަލާތްތައް ވަކިކޮށް ތަކުރާރުނުވާގޮތަށް ދަށުކޯޓަށް އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދެވުނެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- އޮޑިޓް ރިޕޯޓެއް ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތުމަށް އެއީ ތަޙްޤީޤީ އިދާރާއަކުން ކުރި ތަޙްޤީޤެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ތައްޔާރުކުރި ރިޕޯޓަކަށް ވާކަށް ހުރިހާ ޙާލަތެއްގައި ނުޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 15)
- ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހޭ މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހަކު އޮޑިޓަށް މަޢުލޫމާތު ދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބުނުއިރު އެ ފުރުޞަތުގެ ބޭނުން ނުކޮށް، ދެން އޮޑިޓް ބިނާވީ ހަމައެކަނި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަޢުލޫމާތަށް ކަމަށް ބުނެ ދިފާޢު ނެގުމަށް ފުރުޞަތެއް ނުދެވޭނެއެވެ؛ ޢާންމު އުޞޫލަކީ ހަނުހުންނަ މީހަކަށް ބަހެއް ރައްދުނުކުރުން ނަމަވެސް، ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހޭ މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހާ ހަނުހުރުމަކީ އޭނާގެ ބަޔާން ކަމުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ (މަޖައްލަތުލްއަޙްކާމިލްޢަދުލިއްޔާގެ 67 ވަނަ މާއްދާ). (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 15)
- އޮޑިޓް ރިޕޯޓަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ކިތާބީ ހެއްކެއްތޯ ކަނޑައަޅާނީ އެހެން ހެކި ބަލައިގަތުމުގައި ޢަމަލުކުރާ އުޞޫލުންނެވެ؛ އޮޑިޓިންގ އެވިޑެންސްގެ އެކަށީގެންވުމާއި، އިތުބާރުކުރެވުމާއި، މަސްދަރާއި، ތަބީޢަތާއި، ގުޅުމަށް ބަލައި ކޯޓުން ގޮތް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. ވަކި ތަނަކުން އޮޑިޓް ހެދުމަކީ ރިޕޯޓު ޒާތުގައި ޞައްޙަ ހެއްކަކަށް ބަލައިގަންނަންޖެހޭ މުޠްލަޤު ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް ފަންނީ ފަރާތެއް ކުރި އޮޑިޓަކީ އިތުބާރު ދިނުމުގައި ބުރަދަން ދެވޭނެ ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 16)
- ސަޕޯޓިންގ ޑޮކިއުމެންޓް (ޕޭމަންޓް ވައުޗަރު، ބިލް، ކޯޓޭޝަން ފަދަ) އާއެކު ހުށަހަޅާ އޮޑިޓް ރިޕޯޓަކީ އޮޑިޓަރަށް ފެންނަ ގޮތެއް އެކަނި ނޫން ކަމުން، އެ ލިޔެކިޔުންތަކަށް ބަލަންޖެހޭ މިންވަރަށް ނުބަލައި އޮޑިޓް ރިޕޯޓަކީ ކާފީ ހެއްކެއް ނޫންކަމަށް ނިންމުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 17، 20)
- ކުންފުންޏަކީ މެންބަރުންނާ ވަކިން އުފެދިފައިވާ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއް ކަމުން، ކުންފުންޏަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ދަޢުވާ ކުރާނީ ކުންފުނިންނެވެ؛ ޙިއްޞާދާރަކަށް ނުވަތަ ޑިރެކްޓަރަކަށް އަމިއްލަ ނަމުގައި އެ ދަޢުވާ ނުކުރެވޭނެއެވެ. އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއްގައި derivative action އެއް ނެގިދާނެ ނަމަވެސް މި މައްސަލައިގައި އެފަދަ ޙާލަތެއް ނެތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 18-19، 23، 30)
- މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ބައްޔިނާ ހުށަހަޅައި ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ؛ ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގަނޑަކީ ބެލެންސް އޮފް ޕްރޮބަބިލިޓީއެވެ. އެ މިންވަރަށް ބައްޔިނާ ހުށަހެޅުމުން ދިފާޢުގައި ހެކި ދައްކަންޖެހޭނީ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުންނެވެ؛ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތް މުޢާމަލާތްތައް ކުރީ ވެރިފަރާތުގެ އެންގުމުގައި ކަމަށް ބުނުމަކީ ނުސީދާ ގޮތެއްގައި މުޢާމަލާތްތަކަށް އިޢުތިރާފުވުމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 21-22)
- އެއް ޑޮކިއުމެންޓްތަކެއް (ޕޭމަންޓް ވައުޗަރު) ބޭނުންކޮށްގެން ތަފާތު ދަޢުވާތަކުގައި ތަކުރާރުކޮށް ފައިސާ ނަގައިދެވިގެން ނުވާނެއެވެ؛ އެހެން ޤަޟިއްޔާއަކުން ނަގައިދީފައިވާ ފައިސާ ނުހިމެނޭގޮތަށް ދަޢުވާ އަލުން ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 30-31)
- މަޖައްލަތުލްއަޙްކާމިލްޢަދުލިއްޔާގެ 67 ވަނަ މާއްދާ
- ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/44
- ސިވިލް ކޯޓުގެ 2019/Cv-C/3234
- ބެންޗު
- ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް، ފަނޑިޔާރު ޢަލީ ސަމީރު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް