ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2017/HC-A/312
މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ވ. އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު، 2017/HC-A/312
Ministry of Housing and Infrastructure v. Ismail Shuja 2017/HC-A/312 (2017/HC-A/312, High Court of the Maldives, 28 October 2020)
މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ވ. އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން، ހުސްކުރަން އެންގި އެންގުމާއި އެހެން ފަރާތަކާ ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށް، ކުރީގެ އެއްބަސްވުން ދެމިއޮތްކަމަށާއި ޙައްޤުތައް 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ބަދަލުކޮށްދިނުމަށް ދައުލަތަށް އަންގައި ޙުކުމްކުރިއެވެ.
ކުރީގެ މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލުން ކުއްޔަށް ދީފައިވާ ކާނިވާ ސަރަޙައްދުގެ ސްޓޯލެއްގެ ޙައްޤުތައް ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ބަދަލުކުރުމަށް ކައުންސިލަށް ހުށަހަޅައި އިޤުރާރެއް ވެފައިވަނިކޮށް، ބިންތައް ހައުސިންގ މިނިސްޓްރީއަށް ބަދަލުވުމުން މިނިސްޓްރީން ސްޓޯލް ހުސްކުރަން އަންގައި އެހެން ކުންފުންޏަކަށް ވަގުތީ ގޮތުން ކުއްޔަށް ދިނެވެ.
ދައުލަތުން ބުނީ ޕްރިވިޓީ އޮފް ކޮންޓްރެކްޓްގެ ދަށުން ރައްދުވާ ފަރާތަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤެއް ނެތްކަމަށާއި، އިޢުލާނަށް ޖަވާބު ނުދީ މުޢާމަލާތް ހުށަނާޅާތީ ދަށުކޯޓު ނިންމުން ނުބައިކަމަށާއި، bona fide purchaser ގެ އުޞޫލާ ޚިލާފުކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުޠާއި އިޤުރާރާއި ކައުންސިލް ނިންމުމުން ޙައްޤު ލިބިފައިވާކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ކުއްޔަށް ދީފައިވާ ބިމެއްގެ އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިއަކަށް ނުވާ ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް، އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތަށް ލިބިފައިވާ ޙައްޤުތައް ބަދަލުކުރުމާއި ދައުލަތުގެ އެންގުން ބާޠިލުކުރުމަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ޙައިސިއްޔަތު (Locus standi) ލިބިގެންވޭތޯ؛ އަދި ހަމައެކަނި ޙައްޤުތައް ބަދަލުކުރުމަށް އެދުމަކާއި އިޤުރާރަކުން ޕްރިވިޓީ އޮފް ކޮންޓްރެކްޓްގެ އުޞޫލުން އިސްތިސްނާވޭތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު
ޙައްޤުތައް ބަދަލުކުރުމަށް ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ކައުންސިލާއި ރައްދުވާ ފަރާތާ ދެމެދު ނުވާތީ، ބަދަލުކުރުމަށް އެދުމަކާއި އިޤުރާރަކުން ޙައްޤުތައް ނަޤުލުނުވާތީ، ރައްދުވާ ފަރާތަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައިސިއްޔަތު ނެތެވެ. އެހެންކަމުން ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން އިޖުރާއީ ގޮތުން ސައްޙަނޫނެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޕްރިވިޓީ އޮފް ކޮންޓްރެކްޓްގެ ޢާއްމު މަބްދައުގެ ދަށުން، އެއްބަސްވުމަކާ ގުޅިގެން އުފަންވާ އެންމެހައި ޙައްޤުތަކާއި އިލްތިޒާމްތައް ލިބިގެންވާނީ އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންނަށް ކަމާއި، ބައިވެރިއަކަށް ނުވާ ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބިފައިވާ މަޞްލަޙަތެއް ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ޙައްޤެއް ޢާއްމު އުޞޫލަކުން އުފަންނުވާނެއެވެ؛ މި މަފްހޫމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުން ބަލައިގެންފައިވާ މަފްހޫމެކެވެ.
- ޕްރިވިޓީ އޮފް ކޮންޓްރެކްޓްގެ މަބްދައުން އިސްތިސްނާވާ ޚާއްޞަ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި އެޖެންސީގެ ޙާލަތާއި، ކޮލެޓްރަލް އެއްބަސްވުމުގެ ޙާލަތާއި، އިކުއިޓީގެ ދަށުން އަމާނާތެއްގެ ގޮތުގައި މުދާ ބަލަހައްޓާ ޙާލަތާއި، އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޝަރުޠެއްގެ ސަބަބުން ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ޒިންމާވާ ޙާލަތާއި، ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ޒިންމާވާ ޙާލަތާއި، ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙާލަތް ހިމެނެއެވެ.
- އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޝަރުޠެއްގެ ސަބަބުން ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް އެއްބަސްވުމުގައި ބުނާ ޙައްޤުތައް ލިބިގެންދާނީ، އެއްބަސްވުމުގައި ސަރީޙަ ޢިބާރާތުން އެފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، ނުވަތަ ޙައްޤުތައް ބަދަލުކުރުމުގެ އައު ސައްޙަ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އެ ޙައްޤުތައް ތިންވަނަ ފަރާތަށް ނަޤުލުކޮށްފައިވާނަމައެވެ.
- އެއްބަސްވުމެއްގެ ޙައްޤުތަކާއި ޒިންމާތައް ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ބަދަލުކުރުމުގައި (ޙަވާލަތުލް ޙައްޤު / Novation ގެ އުޞޫލުން) ޝަރުޠުތަކެއް ފުރިހަމަވާންޖެހެއެވެ: ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ނަޤުލުކުރުން ހުއްދަވުމާއި، ކުރިން އެއްބަސްވި ފަރާތް ޙައްޤުތަކާއި އިލްތިޒާމްތައް ދޫކޮށްލާކަން ސަރީޙަ ޢިބާރާތުން ބަޔާންކުރުމާއި، ތިންވަނަ ފަރާތް އެކަމަށް އެއްބަސްވާކަން ސަރީޙަ ޢިބާރާތުން ހާމަކުރުމާއި، ހުރިހާ ބައިވެރިން ބަދަލުކުރުމަށް އެއްބަސްވުމެވެ.
- ޤާނޫނެއްގައި ވަކި ބާވަތެއްގެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ވަކި ގޮތަކަށް ހެދިފައި އޮންނަންޖެހޭކަމަށް ބުނެފައިވާނަމަ އެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ސައްޙަވާނީ އެ ގޮތަށް ވެފައިވާނަމައެވެ؛ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީތަކާ ޙަވާލުކުރެވޭ ބިން ދޫކުރަންވާނީ ލިޔުމުން ކުރެވޭ އެގްރީމެންޓެއްގެ ދަށުން ކަމުން، އެފަދަ ބިމެއްގެ ޙައްޤުތައް ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ބަދަލުކުރުން ސައްޙަވާނީ ލިޔުމުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކުންނެވެ.
- އެއްބަސްވުމުގައި ކުއްޔަށް ހިފާ ފަރާތަށް ޙައްޤުތައް ބަދަލުކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ދީފައިވުމަކީ، ކުއްޔަށްދޭ ފަރާތް އެއްބަސްވުމުން މެނުވީ ބަދަލުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ޙައްޤުތައް ބަދަލުކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމަކީ އެއްބަސްވުން އޭގެ ޒާތުގައި ބަދަލުވުމެއް ނޫނެވެ. އަދި ކައުންސިލްގެ ބައްދަލުވުމެއްގެ ޔައުމިއްޔާއަކުން، ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ނެތި، ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
- އިޤުރާރަކީ ހަމައެކަނި އިޤުރާރުވާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް އޮންނަ ޙުއްޖަތެކެވެ؛ އިޤުރާރެއްގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެ އިޤުރާރުގައި ނުހިމެނޭ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ކަމެއް ލާޒިމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
- އިދާރީ ނިންމުމެއް ބާޠިލުކުރަން ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކުގައި، ބާޠިލުކުރަން އެދޭ ނިންމުމަކީ ކޮބައިކަން (ނަންބަރާއި ތާރީޚު ފަދަ) ތަފްޞީލުތަކާއެކު ދަޢުވާގެ ޞީޣާއިން އެނގެން އޮތުން މުހިއްމެވެ.
- ދަޢުވާކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ޙައިސިއްޔަތު ނުލިބޭ ފަރާތަކުން ހުށަހެޅި މައްސަލައެއް ބަލައި ކަނޑައެޅުމަކީ އިޖުރާއީ ގޮތުން ސައްޙަނޫން ކަމެއް ކަމާއި، ބާޠިލު އިޖުރާއާތެއްގެ މައްޗަށް ތަރައްތުބުވާ ކަމެއްވެސް ބާޠިލުވާނެއެވެ؛ އެހެންކަމުން މައުޟޫޢީ ނުކުތާތަކަށް ޖަވާބުދިނުމުގެ އަހައްމިއްޔަތެއް ނެތެވެ.
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) (މާއްދާތަކުގެ ނަންބަރުތައް PDF ގައި ބަދަލުވެފައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) - މިނިސްޓްރީތަކާ ޙަވާލުކުރެވޭ ބިން ލިޔުމުން އެގްރީމެންޓެއްގެ ދަށުން ދޫކުރުމާބެހޭ މާއްދާ
- ކީރިތި ރަސޫލާގެ ޙަދީޘް: مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ، وَإِذَا أُتْبِعَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيءٍ فَلْيَتْبَعْ (حوالة الحق ގެ އަޞްލު)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2017/HC-A/45 ޤަޟިއްޔާ
- ބެންޗު
- ޢަލީ ސަމީރު، ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް