ކްރައުން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ނެތް

1މިއީޓެކްސ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލގް ނަންބަރ TAT-RG-R/2023/001 )08 މާރިޗް 2023( "ރަޖިސްޓްރަރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް"ނިންމާފައިވަން ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށްކަމަށް ބުން އެ ނިންމުންއިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދިކްރައުން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް )ކުންފުނީގެ ރަޖިސްޓްރީ ނަންބަރ C-15/1983( )މީގެ ފަހުން "އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް" ނުވަތަ "ކްރައުން ކޮމްޕެނީ"( ގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެވެ.

2އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ ނިންމުމަކު،ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ބެލެން ނެތް މައްސަލައެއްކަން ނަންބަރ 223/PRIV/2023/13 )22ފެބުރުވަރީ 2023( ލިޔުމުންރަޖިސްޓްރާރ އެންގުމުން، އ ޓްރައިބިއުނަލަށ ހުށަހެޅުން މައްސަލު ބަލައިނުގަތުމަށް ރަޖިސްޓްރާރ ނިންމާފައިވާ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމަށް އެދި ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅ ހިނދު،ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން ރަނގަޅުކަމަށ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުނުނިންމ ނަންބަރ TAT-RG-R/2023/001 )08 މާރިޗް 2023 ( ނިންމުންކަމުގައިވާތީ،ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ބަލަމުނާދާ މި އިސްތިއުނާފ ޤަޟިއްޔ ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާގޮތަށް exparte ކޮށް، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ނުހިމެނޭގޮތަށެވެ.

3މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ )މީގެ ފަހުން "މީރާ"( އިން 01 ޖަނަވަރީ 2018 އިން 31 ޑިސެންބަރު 2018 އަށްވާ މުއްދަތަށް ނިސްބަތްވާ ކްރައުން ކޮމްޕެނގީއޮޑިޓެއްކޮށް، މީރާގެ ނަންބަރ AR-LTAS/BPT/2022/31 )20 ޖުލައި 2022( “Business Profit Tax Report” ކްރައުން ކޮމްޕެނީއާ ހިއްސާކޮށްފައިވެއެވެ. މިއާއެކު، 20 ޖުލައި 2022 ގައި މީރާގެ ނަންބަރު “Notice of Tax Assessment” 1000028/NOTA-BPT/LTAS/2022/04 )ދައްކަންޖެހޭ ޓެކުހުގެ މިންވަރު އަންގާ އެންގުން ( މީރާއިން ފޮނުވިއެވެ.

4މ ނޯޓިސްއާއި ގުޅިގެން، ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން "އިއުތިރާޒުކުރާކަމުގެ އެންގުން" 16 އޮގަސްޓް 2022 ގައި މީރާއަށް ފޮނުވިއެވެ. މި އިއުތިރާޒާއިގުޅިގެން، މީރާގެ ނަންބަރު 220-019/OA/2022 "އިއުތިރާޒުކުރާ މައްސަލި ނިމުނަ ގޮތުގު ރިޕޯޓު" އިން 10 ނޮވެންބަރު 2022 ގައި މީރާއިންނިންމުމެއް ނިންމާފައިވެއެވެ. މި ނިންމުމުގައިވަނީ އޮޑިޓުކުރި މުއްދަތަށ ދައްކަންޖެހޭކަމަށް މީރާއިން ކަނޑައަޅާފައިވް އަދަދާ ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ޓެކުހުގެ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންކަމަށާއި، އިއުތިރާޒުކުރުން ނިސްބަތްވާ މީރާގެ ނިންމުމަށް ބދަލެއ ގެންނަންޖެހޭ ތަނެއް ނެތް ކަމުގައެވެ.

5މި ނިންމުން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް 29 ޖަނަވަރީ 2023 ގައި ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅިއެވެ.

6މި މައްސަލަ ބެލެން ނެތްކަމުގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ރަޖިސްޓްރާރ 22 ފެބރުވަރު 2023 ގައި ނަންބަރ 223/PRIV/2023/13 "ޓްރައިބިއުނަލުން ބެލެން ނެތް މައްސަލައެއްކަން އަންގާ ލިޔުން" އިން ނިންމާފައިވެއެވެ. މައްސަލަ ޓްރައިބިއުނަލުން ބެލެން ނެތް ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިނ 29 ޖަނަވަރީ 2023 ގައި ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައަކީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2020/27 )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2000/3 )ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނު( އަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު( )މީގެ ފަހުން "ޓްކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނ" ( ގެ 44 ވާނަ މާއްދާގަ )ހ( ގެ ދަށުން މީރާއިން ނިންމި ނިންމުމއި ގުޅިގެނަހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައެއް ކަމަށްވާއިރު، މި މައްސަލައިގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި ޢމަލުކުރަންޖެހޭނީ ގަވާއިދު ނަންބަރ 2022/R-147 )ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021/R-75 )ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021( އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ގަވާއިދު( )މީގެ ފަހުން "ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލޙާގެނައުމުގެ ގަވާއިދު(ގ 99-1 ވަނަ މައްދާގެ )ހ( ގެ ދަށުން ކަމަށާއި،އެހެންނަމަވެސް މި މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައިވަނީ މީރާއިން ނިންމުން ނިންމިތާ 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަސް ފާއިތުވިފަހުންކަމަށްވާތީ،ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނުގެ 44 ވަނި މާއްދާގަ )ހ( ގެ ދަށުން ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަނުވާތީ މި މައްސަލަ ޓްރައބިއުނަލަށ ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމީކަމުގައެވެ.

7ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމަށް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް 27 ފެބުރުވަރީ 2023 ގައި ހުށަހެޅިއެވެ. މި ހުށަހެޅުން ބިނާކޮށްފައިވަނީ އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ މައްޗަށެވެ.

7.1. ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލޙާގެނައުމުގެ ގަވާއިދު ގެޒެޓުކުރުމާއެކު، އާންމުކޮށްފައިވަނ 29 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ދިވެހި ވެބްސައިޓްގައިކަމަށާއި، މި ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅުމާއި ހަމައަށްވެސް ޓެކްސް އެޕީލުޓްރައިބިއުނަލްގެ އިނގިރޭސި ވެބްސައިޓްގައި މި އިޞްލޙ އާންމުކޮށްފައިނުވާކަމުގައެވެ.

7.2. ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު، 16 ޑިސެންބަރު 2020 ގައި ގެނައުމާއި ގުޅިގެން، އެ ޤާނޫނުގެ 44 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ ދަށުން، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެ މާއްދާގައިވާ ގޮތަށް،މައްސަލަ ހުށަހަޅަންޖެހޭކަ މަށާއެ،އެހެން ނަމަވެސް، މުއްދަތު ގުނާނެ ގޮތެއް ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވާކަމުގައެވ.

7.3. އެގޮތުން، ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021/R-72 )ގަވާއިދު ނަންބަރު 2013/R-45 )ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ގަވާއިދު( އަށް 6 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ގަވާއިދު( )މީގެ ފަހުން "ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ގަވާއިދު އަށް 6 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ގަވާއިދު"( އިން މުއްދަތު ގުނާނެ ގޮތް އިޞްލާޙުކޮށްފައިވާކަމަށާއި، އެގޮތުން އެ ގަވާއިދުގެ 1-71 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ "ޤާނޫނުގައި ނުވަތި މި ގަވާއިދުގައި ކަނޑައެޅިގެން އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހައި ހިނދަކު، ޤާނޫނާއި މި ގަވާއިދުގައި ދުވަހުން ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތު ގުނާނ ރަސްމީ ބަންދީ ދުވަސްތަކާއި ސަރުކާރު ބަންދު ދުވަސްތައް ނުހިމަނައެވެ" މިފަދއިނ ކަމުގައެވެ.

7.4. ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު، އެ ގަވާއިދުގެ ދަށުން މީރާއިން މާނަކުރާގޮތަށ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން މާނަކުރޭތޯ އެ ޓްރައބިއުނަލްގައި، ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން އެހުމުން، 22 ޖޫން 2022 ގައި، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން އެކަން ލިޔުމުން ކަށަވަރުކޮށްފައިވާކަމުގައެވެ.

7.5. ޓެކްސްއާ ގުޅޭ މައްސަލަތައް ޓްރައިބިއުނަލަށާއ ކޯޓަށި ހުށަހެޅުމުގައި، މުއްދަތު ގުނާނެ ގޮތުގައި މައްސަލަތައް ދިމާވަމުންދާކަމށާއި،މުއްދަތު ގުނާނެ ގޮތަށް ބަދަލެއް އާދޭތޯ މީރާއާއި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ވެބްސައިޓުން ބެލެވޭކަމށާއި،ނަމަވެސް، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިނގިރޭސި ވެބްސައިޓްގައި، ގަވާއިދު ނަންބަރ 2021/R-75 )ޓެކްސ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021( އާންމުކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ރަޖިސްޓްރާރ ހަވާލާދޭ އ ގަވާއިދުގެ 1 ވަނަ އިޞްލާޙު އާންމުކޮށްފައަ ނެތުމުން، އެފަދަ އިޞްލާޙެއް އައިސްފައި ވާކަން އެނގިފައނުވާކަމުގައެވެ.

7.6. އެހެންކަމުން، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙާ ގެނައުމުގެ ގަވާއިދަކީ ވުޖޫދުގައިވާ އެއްޗެއްކަން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ޢަމަލުން ސާފުވާން ނެތްއިރު، އަދި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގައިވާ 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަސް މާނަކުރަން މީރާއިން މާނަކުރާ ގޮތަށް ކަމަށް ލިޔުމުން ބަޔާންކޮށްފައިވަނިކޮށް، އެކަމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ، އެ މުއްދަތުގައި އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހަޅާފައިވުމުން، އެ އިސްތިއުނާފު ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ބަލައިގަތުމަކީ އަދުލުވެރިގތ ކަމަށް ދެކޭ ކަމުގައެވެ.

7.7. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން ވ. މުޞްޢަބް ޢަބްދުﷲ މައްސަލައިގައިވެސް، ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނުން މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައިވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރ 2021/32 ) މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނ( )މީގެ ފަހުން "މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު"( ގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ބަޔާންކުރާ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި ދިޔަ ފަހުން ކަމުގައި މުޞްޢަބް ޢަބްދގެﷲ ފަރާތުން ފާހަގަކުރިނަމަވެސް،ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެއިރު ޢަމަލުކުރަމުން ދިޔަ ގޮތަކީ ބަންދު ދުވަސްތައް ނުހިމަނައި މުއްދަތު ގުނުން ކަމުގައިވާތީ، އެކަމަށް ބަރޯސާވެ ހުށަހެޅި މައްސަލަ ބަލައިގަތުމަކީ އެންމެ އަދުލުވެރިގޮތ ކަމުގައް އެ ކޯޓުން ނިންމިކަމުގައެވެ.

7.8. މި މައްސަލައިގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ 02 )ދޭއް( ވެބްސައިޓުން 01 )އެކެއް( ވްބް ސައިޓުއަޕްޑޭޓްނުވުމުގެ ސަބަބުން، އަޕްޑޭޓްނުކުރާ ވެބްސައިޓަށް ބަރޯސާވި ފަރާތަށް އިންސާފު ލިބުމުން މަރުހޫމްވުމަކީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގައެކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އަދުލުވެރިކަމާއެކު ޝަރީޢަތްކުރެވުމާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާގައި ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އަދުލުވެރިކަމާއެކު އިދާރީ ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ޙައްޤާ ތަޢާރޟުވާކަމެއް ކަމުގައެވެ.

7.9. ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021/R-75 )ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021( ގެ 25 ވަނ މާއްދާގަ )ނ( އަށް ރިޢާޔަތްކުރުމުން، މަޤުބޫލްސަބަބަކާހެދި މުއްދަތު ފަހަނައަޅައިދާ ފަހުން ހުށަހަޅް މައްސަލަތައް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ލިބިދީފައިވާކަން އެނގޭއިރު،ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގައި ބުނެފައިވާ 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަސް ގުނާނީ މީރާއިން އާންމުކޮށްފައިވާ ގަވާއިދާއި އެއްގޮތަށްކަމަށް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ބުނާ ބުނުމާއް،ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިން ބންދަ ދުވަސްތައް ހިމެނޭހެން 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މީރާގެ ނިންމުން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަނޭޅުމުގައ އެ ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިހުމާލެއް އޮތުމުންނާއި، އެކަންކަމުގެ މައްޗަށް ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިނ ބަރޯސާވެވި (legitimate expectation) ބަންދު ދުވަސްތައް ނުހިމެނޭހެން 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައިވާތީ، މި މައްސަލައަކީ ބަލައިގަންނަންވާނ މައްސަލައެއްކަމުގައި ދެކޭކަމުގައެވެ.

7.10. އެމެރިކާގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ Brunswick v Co Services Investment Pioneer (1992) 395 380, U.S. 507 Partnership Ltd. Associates, ޤަޟިއްޔާއަށް ބަލާއިރު، މުއްދަތު ފަހަނައަޅާދާ ފަހުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތައް ބަލައިގަތުމުގައި ޓެސްޓެއް ކަނޑައަޅާފައިވާކަމަށާއި،އެ ޓެސްޓަށް ބަލާއިރު، މި މައްސަލަ ބަލައިގަތުމުގައި މީރާގެ ޙައްޤަށް އުނިކަމެއް ނާންނާނެކަމަށާއި، މައްސަލަ ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހެޅުމުގައި ލަސްކަމެއް ނެތްކަމަށާއި، މިކަން ކޮށްފައިވަނީ ހެޔޮ ނިޔަތުގައިކަން އެނގެނީ ގަވާއިދަށް ބަދަލެއް އައިސްފައިވާކަން އެނގިފައިނުވަނ ޓެކްސީ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިނގިރޭސި ވެބްސައިޓް އަޕްޑޭޓްކޮށްފައ ނެތުމުންކަމށާއި،އަދި ދައުލަތުގެ އިދާރާއަކުން އާންމުރައްޔިތުންނަށް ނުވަތެޓެކްސް ޕޭޔަރުންނަށ ގެއްލުންދޭނެ ގޮތަކަށް ނުވަތަ އޮޅޭނެ ގޮތަކަށް ވަކި ކަމެއްކޮށ ނުވަތް ވަކިކަމެއް ނުކޮށްދޫކޮށްލާނ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވިފައިނެތު މުން ކަމުގައެވެ.

7.11. ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގައިވާ 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަސް ގުނާނީ މީރްއިނ އާންމުކޮށްފައިވާ ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ގަވާއިދު އަށް 6 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ގަވާއިދާއި އެއްގޮތަށްކަމަށް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ބަޔާންކޮށްފައިވުމާއި، ކްރައުން ކޮމްޕެނީއަށް ބަންދު ދުވަސް ހިމެނޭހެން 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މީރާގެ ނިންމުން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަނޭޅުމުގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިހުމާލެއް )އިނގިރޭސި ވެބްސައިޓްގައި ގަވާއިދުގެ އިޞްލާޙު އންމުނުކުރުން( އޮތުމުންނާއި، އެކަމުގެ މއްޗަށަ ބަރޯސާވެވުމއި،ދައުލަތުގެ އިދާރާއަކުން ކޮށްފައިވާ ކަމަކަށް ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލި ކަމަކަށް ބަރޯސާވާ ފަރާތަށް އަދަބު ދިނުމަކީ އަނިޔާއެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތީއާއި، އަދި އެއީ އެކްސެސް ޓީ ޖަސްޓިސް ޑިނައިކުރުނ ކަމަށް ބެލެވޭތީ، މިކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިންބަންދު ދުވަސް ނުހިމެނޭހެނ 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅިފައި ނެތްނަމަވެސް، ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިން ބަރޯސާވި ކަންކަމުގެ މައްޗަށ ބިނާކޮށް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން ވ. މުޞްޢަބު ޢަބްދުﷲ މައްސަލައިގައި އެ ކޯޓުން ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން، އ ދުލުވެރި ގޮތަކީ، މި މައްސަލަ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ބަލައިގަތުނކަމަށް ދެކޭ ކަމުގައެވެ.

8ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ މި ހުށަހެޅުމާއި ގުޅިގެން،ޓެކްސް އެޕީލް ޓު ރައިބިއުނަލްގް ނަންބަރ TAT-RG-R/2023/001 )08 މާރިޗް 2023( ނިންމުމުންނިންމިފައިވަނާ އިސްތިއުނާފީ ބަލައގަނެވެނުނެތްކަމަށް ނިންމާފައިވާ ނަންބަރ 223/PRIV/2023/13 )22 ފެބްރުއަރީ 2023( ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން ރަނގަޅުކަމުގައެވެ. މި ނިންމުން ބިނާކޮށްފައިވަނީ އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ މައްޗަށެވެ.

8.1. ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގެ 44 ވެނ މާއްދާގަ )ހ( ގެ ނައްސަށް ބަލާއިރު، އ ޤާނޫނުގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިއުތިރާޒު ކުރުމަށްފަހު އެ އިއުތިރާޒާއިމެދު މީރާއިން ނިންމާ ނިންމުން

60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހެޅިދާނެކަން އެނގޭކަމަށާއި، ނަމަވެސް، އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތު ގުނާނެ ގޮތެއް ނެތްކަމުގައެވެ.

8.2. ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 ވަނަ 1 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ޓްރައިބިއުނަލަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގައި މުއްދަތު ގުނާނެ ގޮތް ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމށާއި، އެގޮތުން އެ ގަވާއިދުގެ 1-99 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ބެލިދާނެކަމަށ ކަނޑައަޅާފައިވް މައްސަލަތައް ހުށަހެޅުމަށް މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަ، އެ މުއްދަތު ގުނާނީ ސަރުކާރު ބަންދު ދުވަސްތަކައި ރަސްމީ ބަންދު ދުވަސްތައް ހިމަނައިގެންކަމުގައ ބަޔާންކުރާކަމުގައެވެ.

8.3. މުރާޖަޢާކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވް މައްސަލައިގައި ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުނ 16 އޮގަސްޓް 2022 ގައި މީރާއަށް އިއުތިރާޒުކުރާކަމުގެ އެންގުމެއް ފޮނުވިކަމަށާއި، އަދި އެ އިއުތިރާޒު ބެލުމަށްފަހު 10 ނޮވެންބަރު 2022 ގައަ މީރާއިން އެ ފަރާތަށް އިއުތިރާޒުކުރާ މައްސަލި ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ފޮނުވިކަމށާއި،މީރާގެ މި ނިންމުން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ 29 ޖަނަވަރީ 2023 ގައި ކަމެވެ.

8.4. މިކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގެ 44 ވަން މާއްދާގަ ދަށުންޓެކްސ އެޕީލިޓްރައިބިއުނަލަށ މައްސަލް ހުށަހެޅުމުގއްފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠެއްގެ ގޮތުގައި މީރާގެ ނިންމުން ނިންމި ތާރީޚުން ފެށިގެން 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހުށަހަޅަންޖެހޭކަނ އެނގޭކަމަށާއި، އަދި އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި ބަންދު ދުވަސްތައް ހިމެނޭކަންވެސް އިސްވ ބަޔާންކުރެ ކަންކަމުން އެނގޭތީ، ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިން އިސްތިއުނާފު ހުށަހަޅާފައިވަނީ، ޤާނޫނަގައާކަނޑައަޅާފައިވ މުއްދަތާ ފާއިތުވިފަހުންކަން މައްސަލައިގައ ހުށަހަޅާފައިވި ލިޔެކިޔުންތަކުން އެނގޭކަމުގައެވެ.

9ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުގެ ނަންބަރު TAT-RG-R/2023/001 )08 މާރިޗް 2023( "ރަޖިސްޓްރަރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް" ނިންމާފައިވަނީޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނ ހަމަތަކާއެއްގޮތް ނުވާކަމުގައި ބުނެ އ ނިންމުނިއިސްތިއުނާފުކުރުމަށ އެދް ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވަނީ އަންނަނިވ 02 )ދޭއް( ނުކުތާއެވެ. އެގޮތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަކީ؛

9.1. ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނަންބަރު 223/PRIV/2023/13 )22 ފެބުރުވަރީ 2023( ރަޖިސްޓްރުރގާ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށްދިނުމަށް ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިނ ހުށަހެޅް ހުށަހެޅުމާއި ގުޅިގެން، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުންގެ ނަންބަރ TAT-RG-R/2023/001 )08 މާރިޗު 2023( ރަޖިސްޓްރެރގާ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް ނިންމާފައިވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަނުޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވެ ގޮތާ ޚިލާފަށާ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ދިނުމެއް ނެތިކަމަށްވުމާއި، އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގ އަޙްމަދު ޝަމީމު ވ. މުޙައްމަދު ވަޙީދްޤަޟިއްޔާގައ ކަނޑައަޅާފައިވި ގޮތަށާ ހުށަހެޅް ދަޢުވާގެ ސީޣާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ހުށަހެޅިފައިވާ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ގޮތެއް ނިންމުން ކަމަށްވީނަމަވެސް، އެ އުޞޫލުން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ޢަމަލުކޮށްފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭކަމަށ ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާ އާއި،

9.2. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ރީތިރަށ ރިސޯޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މައުރޫފް ޒާކިރު ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅުމަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަނޭޅުނު ސަބަބަކީ، އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރާފަދަ ނުވަތަ ހީނުކުރެވޭފަދަ ކުއްލި ހާދިސާއެއް ނުވަތަ އިނޫންވެސް މަޤުބޫލު އުޒުރެއް މެދުވެރިވުމުގެ ސަބަބުން ކަމަށްވާނަމަ، އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅުމަށް ކަނޑައެޅުފައިވ މުއްދަތާ ފާއިތުވާފަހުންވެސ އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިދާނެކަން އެނގެން އޮންނައިރު، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނަންބަރ TAT-RG-R/2023/001 )08 މާރިޗު 2023( ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް ނިންމާފައިވަނީ، އެ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންކަމަށް ނުފެންނަކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/HC-A/47 ޤަޟިއްޔާ .

10ފުރަތަމަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަފްޞީލުކުރަމުން ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުންބުނެފައިވަނީޓެކްސ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނެވި، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް، ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގެ ދަށުން މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ

60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަސް ގުނާނެ ގޮތް ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން ހުށަހެޅިއިރު ބަޔާންކޮށްފައިވާނެކަމުގައެވެ. އެގޮތުން،

10.1. ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ގަވާއިދު ގެޒެޓްކުރުމާއެކު، އާންމުކޮށްފައިވަނ 29 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައަ އެ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ދިވެހި ވެބްސައިޓްގައިކަމށާއި،

10.2. މި އިޞްލާޙު އިނގިރޭސި ވެބްސައިޓްގައި އާންމުކޮށްފައިނުވާކަމަ ށާއި، އެހެންކަމުން އެފަދަ އިޞްލާޙެއް ގެނެސްފައިވާކަން ސަމާލުކަމަށް އައިސްފައިނުވާކަމަ ށާއި،

10.3. ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު، ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ގަވާއިދުގެ ދަށުން މީރާއިން މާނަކުރާ ގޮތަށް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން މާނަކުރޭތޯ، އ ޓްރައިބިއުނަލްގައި އެހުމުން، 22 ޖޫން 2022 ގައް އެކަނި އެ ޓްރައިބިއުނަލުން ލިޔުމަނު ކަށަވަރިކޮށްދީފައިވާކަމށާއި،މިގޮތުގެ މަތިން އެ މުއްދަތުގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހަޅާފައިވާކަމށާއި،

10.4. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން ވ. މުޞްޢަބް ޢަބްދުﷲ ޤަޟިއްޔާގައިވެސް އިސްތިއުނާފީ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި ދިޔުމަށްފަހުގައި ހުށަހެޅުމުން، އެ ކޯޓުން ޢަމަލުކުރިގޮތަށް ބަލައި، އެކަމަށް ބަރޯސާވެ މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައިވާތީ، އެ މައްސަލަ ބަލައިގަތުން އަދުލުވެރިކަމަށް އެ ކޯޓުން ނިންމިކަމަށާއި،

10.5. ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިންވެސ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިނގިރޭސި ވެބްސައިޓަށް ބަރޯސާވެ މައްސަލަ ހުށަހެޅިކަމަށާއި، އަދި އެ ވެބްސައިޓަށް ބަރޯސާވި ފަރާތަށް އެކަމުގެ ގެއްލުން ލިބެންވާނެކަމަށް ނުފެންނަކަމެވެ.

11އެހެނަސް، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ރަޖިސްޓްރުރގާ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރިއިރު، ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ އެއްވެސް ސަބަބަކާ ގުޅިގެން އެއްޗެއް ބުނެފައިނުވާކަމށާއި،އަދި މުއްދަތު ގުނުމުގައި އޮޅުން އެރުމުގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިހުމާލެއް އޮތްކަން ނުވަތަ ނެތްކަމާމެދުވެސ އެއްޗެއް ބުނެފައިނުވާކަމުގައެވ.

12ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަނުޤަޟިއްޔާއަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، ފަނޑިޔާރު ނިންމާ ނިންމުމަކީ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ބިނާކޮށް އިންސާފުވެރިކަމާއެކ ކުރި ޙުކުމެއްކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ހަމައެކަނި ގޮތަކީ ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކަކީ ކޮބައިކަމާއި، އެ ހެކިތައް ވަޒަންކުރި ގޮތާއި، އެ ޙުކުމަށް ފަނު ޑިޔާރު ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ލިޔެ ބަޔާންކުރުމުންކަމަށ ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމގައެވެ.

13ޓަކްސ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމަށް ހުށަހެޅި ކަންކަން ވަޒަންކޮށް، އެކަމާ ގުޅިގެން އެ ޓްރައިބިއުނަލަށް ފެންނަ ގޮތްތައް ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެކަމަށް ދެކޭކަމަށާއި، އަދި ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމި ނަމަވެސް އެކަން ބަޔާންކުރަންޖެހޭކަމށާއި، އެފަދައިން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ޢަމަލުކޮށްފައިނުވާކަމުގައެވެ.

14ދިވެހިރާއްޖޭގު ހައިކޯޓުގެ އަޙްމަދު ޝަމީމް ވ. މުޙައްމަދު ވަޙީދެޤަޟިއްޔާގައ ކަނޑައަޅާފައިވި ގޮތުގެ މަތިން، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމަށް ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/HC-A/47 ޤަޟިއްޔާ . ފަރާތުން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމުގައިވާ ކަންކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން އެ ޓްރައިބިއުނަލުން ގޮތެއް ނިންމާފައިނުވާކަމުގައެވެ.

15އެހެންކަމުން، ބަޔާންކުރަނިވި ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކާއި އެއްގޮތަށް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ޢަމަލުކޮށްފައިވާކަމަށް ނުދެކޭކަމަށާއި، އެއީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވުނ މާއްދާގަ )ރ( ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތަށް މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކގ ނިންމުންތަކަށް އެއަށްވުރެ ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމުކަމަށް އޮތް އޮތުމާއި ޚިލާފު ކަމެއް ކަމަށް ދެކޭ ކަމުގައެވެ.

16ދެވަނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަފްޞީލުކުރަމުނ ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގް ރީތިރަށ ރިސޯޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑު ވ. މ ޢ ރޫފް ޒާކިރުޤަޟިއްޔާއިން އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅުމަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގައި ހުށަހެޅިފައިނުވަނީ އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރާފަދަ ހާދިސާއެއް މެދުވެރިވެގެންނަމަ،ނުވަތަ އެނޫންވެސް މަޤުބޫލު އުޒުރެއް މެދުވެރިވުމުގެ ސަބަބުންކަމަށްވާނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު ފަހަނައަޅާދާފަހުން އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިދާނެކަން އެނގޭކަމުގައެވެ. އަދި މިކަން އިތުރަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާގައިވެސް ކަނޑައަޅާފައިވާކަމުގައެވެ.

17ހަމައެއާއެކު ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021ގެ 25 ވަން މާއްދާގަ )ނ( ގައިވެސް، އ މާއްދާގެ )ހ( ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު، ހުށަހެޅިފައިނުވާ ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ހުށަހެޅުމުން، އެ ސަބަބަކީ މަޤުބޫލު ސަބަބެއްކަމަށް ޓްރައިބިއުނަލަށް ފެންނަނަމަ، އެކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެ މައްސަލަ ބަލައިގަތުމުގެ އިޚްތިޔާރު ލިބިގެންވާކަމުގައި ބަޔާންކުރާކަމުގައެވެ.

18މިގޮތުން، ބަންދު ދުވަސްތައް ހިމެނޭހެން 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މީރާގެ ނިންމުން ޓެކްސް އެޕީލ ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަނޭޅުމުގައ ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިހުމާލެއް އޮތްކަމަށް ބަޔާންކުރިކަމށާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/11-10/SC20 ޤަޟިއްޔާ . އެކަންކަމުގެ މައްޗަށް ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިން ބަރޯސާވެވި (legitimate expectation) މައްސަލަ ހުށަހެޅިފައިވާތީ، މި މައްސަލަ ބަލައިގަންނަންޖެހޭ ކަމަށް ދެކޭ ކަމުގައެވެ.

19އެމެރިކާގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ Brunswick v Co Services Investment Pioneer Associates, Ltd. Partnership 507 U.S. 380, 395 (1992) ޤަޟިއްޔާއަށް ބަލާއިރު، މުއްދަތު ފަހަނައަޅާދާ ފަހުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތައް ބަލައިގަތުމުގައި ޓެސްޓެއް ކަނޑައަޅާފައިވާކަމށާއި، އެ ޓެސްޓާ ފުރިހަމަވާގޮތް ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖިޢަ ކުރުމަށް ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމށާއި،އެހެންކަމުން، މި ނުކުތާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތަކަށާއި، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، މި މައްސަލަ ހުށަހެޅުނު ލަސްވުމުގައ މަޤުބޫލު ސަބަބެއް އޮތްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭކަމށާއި،އެ ސަބަބަށް ރިޢާޔަތްކޮށް މި މައްސަލައަކީ ޓެކްސީ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށް، މައުޟޢޫ ގޮތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައްސަލައެއް ކަމުގައި ދެކޭ ކަމުގައެވެ.

20އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނަންބަރު TAT-RG-R/2023/001 )08 މާރިޗު 2023( ރްޖިސްޓްރރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތާ ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށާއި، 10 ނޮވެންބަރު 2022 ގައި މީރާއިން ނިންމާފައިވާ އެ އޮތޯރިޓީގެ ނަންބަރ 220-019/OA/2022 )10 ނޮވެންބަރު 2022( "އިއުތިރާޒުކުރާ މައްސަލި ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު" އޫގުޅިގެނ ކްރައުން ކޮމްޕެނީން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހެޅް މައްސަލަ، އ ޓްރައިބިއުނަލްގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށް، މައުޟޢޫ ގޮތުން އެ މައްސަލައަށް ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް އަންގައި އަމުރުކޮށްދިނުމަށެވެ.

21ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ މި އިސްތިއުނާފަށް ބަލާއިރު، ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހެނީ މައިގަނޑު 02 )ދޭއް( ކަމަކާ ގުޅިގެންނެވެ. އެއީ،

21.1. ޓެކްސީ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ރަޖިސްޓްރްރގާ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމި ނިންމުމަކީ ސަބަބު ބަޔާންކުރުމެއްނެތި، އަދި ދަޢުވާގެ ސީޣާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ހުށަހެޅި ކަންކަމުގެ މައްޗަށ ގޮތެއް ނިންމުމުގެ އުޞޫލާއި ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއްތޯއާއި،

21.2. އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅުމަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަނޭޅުނު ސަބަބަކީ އަމިއްލ ބާރުނުފޯރާފަދަ ނުވަތަ އެނޫންވެސް މަޤުބޫލްސަބަބއެ އޮވެގެންކަމަށްވާނަމަ، އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހުވެސް އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅިދާނެކަން އެނގެން އޮންނައިރު، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ރަޖިސްޓްރްރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމާފައިވަނީ، މިކަމަށް ރިޢާޔަތކޮށްގެނ ކަމަށް ނުފެންނަކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނާ ބުނުމުގެ މައްޗަށެވެ. މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ސަބަބު ބަޔާންކުރުމެއްނެތި އަދި ހުށަހެޅި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ގޮތެއް ނިންމުމުގެ އުޞޫލާއި ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނާ ބުނުން

22މ ނުކުތާގައި ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމަށާ ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމުގައި އެ ޓްރައިބިއުނަލަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަސް ގުނާނެ ގޮތް އޮޅުނު ގޮތް ކްރައުން ކޮމްޕެނީން ބުނެދީފައިވާނެކަމަށާއި، އެހެނަސް، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ރަޖިސްޓްރީރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރިއިރު، ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިނ ހުށަހަޅާފައިވާ އެއްވެސް ސަބަބަކާގުޅޭ ގޮތުން އެއްޗެއް ބުނެފައިނުވާކަމުގައެވެ. އެހެންކަމުން، މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލާއި ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއްކަމުގައެވެ.

23މީގެ އިތުރުން، މި ކޯޓުގެ އަޙްމަދު ޝަމީމް ވ. މުޙައްމަދު ވަޙީދިޤަޟިއްޔާއާ ޙަވާލާދީ ބުނެފައިވަނީ، އާންމު އުޞޫލުން ޝަރުޢީ ކޯޓުތަކަށް ހުށަހެޅޭ މަދަނީ ދަޢުވާތައް ފައިސަލާކުރުމުގައާޢޯމަލުކުރަމުންދ ގޮތަކީ، ހުށަހެޅޭ ދަޢުވާގެ ސީޣާއަށް ބެލުމަށްފަހު، އެ ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާއެއް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ކަނޑައެޅުމާއެކު، ދަޢުވާގައި އެދިފައިވާ ކަންތައްތަކަކީ ކޯޓަށް ސާބިތުވާ ކަންތައްތައް ކަމުގައިވާނަމަ، އެގޮތުގެ މަތިން، ޙުކުމް ކުރުން ކްމާއި، އަދި ސާބިތުނުވާނަމަ، އގޮތަށ ޙުކުމްކުރުން ކަމުގައެވެ.

24މ ދެ ޤަޟިއްޔާއާ ޙަވާލާދީ ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން އުފައްދާ ބަހުސަކީ، ޓެކްސް އެޕީލް ޓިރައިބިއުނަލްގެ ރަޖިސްޓްރްރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމަށްޓަކައި، ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅ ހުށަހެޅުމުގައިވާ ކަންކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން އެ ޓްރައިބިއުނަލުން ގޮތެއް ނިންމާފައިވާކަން އެނގެން ނެތްކަމުގައެވެ.

25ދިވެހިރައްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/HC-A/47 ޤަޟިއްޔާ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/100 ޤަޟިއްޔާގެ 33 ވަނަ ނުކުތާއިން ފެށިގެން 36 ވަނަ ނުކުތާގައި މިކަންކަން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. މި ޤަޟިއްޔާއިން ޤާއިމުކުރެވިފައިވާ މި އުޞޫލަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ގިނަ ޤަޟިއްޔާތަކުގައުޙަވާލާދީ، ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2022/SC-A/13 )މައިނަރ އިންޓަރނޭޝަނަލް )ލަބުއާން( ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ( ޤަޟިއްޔާއާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/107 )މުޙައްމަދ ޝަރީފު ވ. ފަރުޙަތު ޢަލީ( ޤަޟިއްޔާއާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/SC-A/04 )ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އއމ( ޤަޟިއްޔ އަދިދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2021/SC-A/91 )އެލައިޑ އިންޝުއަރަންސް ކޮމްޕެނީ އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޢަބްދުއްރަޙްމާން ޔޫސުފް( ޤަޟިއްޔ ހިމެނެއެވެ.

25.1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނި މާއްދާގަ )ހ( އިން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އެއް ޙައްޤަކީ ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށް އުފުލޭ ޖިނާއީ ދަޢުވާތަކާއި މަދަނީ ޙައްޤުތަކާއި ވާޖިބުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ މައްސަލަތަކުގައި އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތެއް ކުރެވުމުގެ ޙައްޤުކަމާއި، މި ޙައްޤު ލިބުނުކަން ކްށަވަރުކުރެވޭނ އިނީސްފުވެރި ޝަރީޢަތެއް ކުރެވިގެންކަނ.

25.2. ޝަރީޢަތަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅޭ ދަޢުވާއެއްގައި ޚަޞްމުން ހުށަހަޅާ ހެކިތައް ވަޒަންކޮށް އެ ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ފަނޑިޔާރު ބަލައެވްސްނުމަށްފަހު ބުރަވެވޭ ގޮތަކަށް އ ދަޢުވާއާމެދު ގޮތް ނިންމުންކަން.

25.3. ފނޑިޔާރަ ނިންމު ނިންމުމަކާ ހެއްކާ ޤީރީނާއަށ ބިނާކޮށް އިންސާފުވެރިކަމާއެކު ކުރި ޙުކުމެއްކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ހަމައެކަނި ގޮތަކީ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކަކީ ކޮބައިކަމާއި، އެ ހެކިތައް ވަޒަންކުރި ގޮތާއި، އެ ޙުކުމަށް ފަނޑިޔާރު ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ލިޔެ ބަޔާންކުރުމުންކަނ.

25.4. ޙުކުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ބަޔާންކުރުން ފަނޑިޔާރުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާ ސަބަބަކީ، އެ މައްސަލައެއް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް އެ ފަނޑިޔާރު ބަލައިފިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ވަސީލަތަކީ އެއީ ކަމުގައިވާތީކަން.

25.5. ޙުކުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާނަމަ، އެ މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ޚަޞްމަށް އޭނާ ތަޢުނުކުރަން ބޭނުންވާ ނުކުތާތައް ފާހަގަކުރެވެން ނޯންނާނެކަމަށާއި، މިއީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާއިން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އިސްތިއުނެފުކުރުމާ ގްޙައްޤަށްވެސް އުނިކަން ލިބޭނެކަމެއްކަނ.

25.6. ފަނޑިޔާރު ޙުކުމަށް ވާސިލުވިސަބަބުތައް ލިޔެ ބަޔާންކޮށްފައި ނެތްނަމަ، އެ ޝަރީޢަތަކީ ޞައްޙަ ޝަރީޢަތެއްކަމަށް ނުބެލެވޭނެކަން.

26ޕްރިސިޑެންސް 2މި ނުކުތާގައި ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ޙަވާލާދޭ 02 )ދޭއް( ނިންމުމަކީވެސް މައުޟޢޫ މައްސަލައެއްގައި ނިންމާފައިވާ 02 )ދޭއް( ނިންމުމެވެ. އެއާ ޚިލާފަށް މިހާރު ހުށަހެޅިފައިވާ މި އިސްތިއުނާފުގއްހިމެނެނީ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން މައްސަލަ ބަލައިނުގަތުމާއި ގުޅޭ ގޮތުން ނިންމާފައިވާ އިޖުރާއީ ނިންމުމެކެވެ. މިފަދައިން މި ބަޔާންކުރަނީ، މ ނިންމުމަކީޝަރީޢަތްނުކޮށް އިދާރީ މިންގަނޑަކުން ބަލައެ،ނިންމުމަށް ވާސިލުވެފައިވާ އިޖުރާއީ ނިންމުމަކަށްވާތީއެވ.

27އުފެދޭ ސުވާލަކީ، މައުޟޢޫ މައްސަލަތަކުގައި ނިންމުމަށް ވާސިލުވާގޮތް ބަޔާންކުރާ ބީދައިން އަދި އެ ހަމައިން، އިޖުރާއީ ނިންމުންތަކުގައިވެސް ބަޔާންކުރަންޖެހޭތޯއެވެ. އަދި ރޭޝިއޯ ތަޠުބީޤުވާނެތޯއެވެ.

28ޕްރިސިޑެންސް 1މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓަކުން ނިންމާ ނިންމުންތަކަށް ދަށު ކޯޓުތަކުން ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމުވެގެން އޮންނަ އޮތުމަކީ އެއްވެސް ޙާލެއްގައި އިސްތިސްނާއެއް ނެތި އޮންނަ ކަމެއްނޫނެވެ. މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓަކުން ނިންމާ ކޮންމެ ނިންމުމެއްގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ހުރިހާ ކަންކަމަކި މުޠުލަޤުކޮށް ދަށު ކޯޓުތަކުން ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމު ކަންކަމެއްނޫނެވެ. މިގޮތުން މައްސަލައިގެ ރޭޝިއޯ ޑެސިޑެންޑައި (ratio decidendi) އާއި އޮބިޓަރ ޑިކްޓަމް (obiter dictum) ފުރަޤކުރަންޖެހޭނެއެވެ.

29ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ . އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާގައިވެސް ratio decidendi އަދި obiter dictum ގެ ފަރަގު ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން، މައްސަލައެއްގެ ރޭޝިއޯ ޑެސިޑެންޑައިއަކީ މައްސަލައެއްގެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތަކެވެ. އެއީ ޚިލާފަށަ އޮބިޓަރ ޑިކްޓަމްކަމަށް ބަލާނީ އެ މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢުގެ ތެރެއިން ދެކެވޭ އެހެނިހެން ވާހަކަތަކށާއި،މައްސަލައިގެ ވާސިލުވި ނަތީޖާއާއި ސީދާ ގުޅުމެއްނެތް އެ މައްސަލައިގެ ތެރޭގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ އެހެނިހެން ކަންކަމެވެ. މައްސަލައެއްގެ ރޭޝިއްޑެސިޑެންޑައއަކި އެކަމުގެ މައްޗަށ އިޚްތޞާޞި ނެތްކަމަށް ބުން ކޯޓުން ބަލައިނުގަންނަ ނިންމުންތަކަކީ މިއާ އެއްފަދަ ނިންމުންތަކެވެ. މިފަދަ ނިންމުންތަކާއި ގުޅޭ ގޮތުން، ދިވެހިރާއްޖޭގު ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2019/SC-A/15 )އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް( ޤަޟިއްޔާގެ 88 ވަނަ ނުކުތާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ މިފަދަ ނިންމުންތަކަކީ އިޖުރާއީ ނިންމުންތަކެއްކަމށާއި، އެހެނީ އެ ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަމަށް ބުނެ އެ ކޯޓުން ބަލައިނުގަންނ މައްސަލައެއްގައި ޝަރީޢަތެއް ނުކުރާނެކަމަށާއި،އެހެންކަމުން، އެފަދަ ނިންމުންތައްވާނީ ކޯޓުގެ އިޖުރާއީ ނިންމުންތަކަށްކަމުގައެވެ. ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމުކަމެކެވެ. އެހެނަސް، އޮބިޓަރްޑިކްޓަމް ގެ ނުކުތާތަކަކީ އެ މައްޗަށް ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމުނުވާ، އެހެނަސް، އެއާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ބާރުއަޅާ authority) (persuasive ކަންކަމެވެ. ރޭޝިއޯ ޑެސިޑެންޑައި ދެނެގަންނާނެ ސާފު ފޯމިއުލާއެއް ނެތްއިރު، މިކޯޓުގ އަޙްމަދ އިބްރާހީމް، އަޙްމަދު އަޒާން މަރުޒޫޤު އަދި ޝިފްޒާނު އަޙްމަދވު . ދިވެހި ދައުލަތް )އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް( ޤަޟިއްޔާގައި އަހަރެން ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން، ރޭޝިއޯ ޑެސިޑެންޑައި ދެނެގަތުމަށް ތަފާތު ޓެސްޓުތައް ބޭނުންކުރެއެވެ. މިގޮތުން ރޭޝިއޯ ޑެސިޑެންޑައި ދެނެގަނެ، ތަޠުބީޤުކުރުމުގެ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށްވެސް ނަޒަރުކުރެއެވެ.

1. އެ ކަނޑައެޅުމަކީ މައްސަލަ ނިންމުމަށް ބޭނުންތެރި ނުކުތާއަކާ ގުޅިގެން ކަނޑައެޅުނު ކަމަކަށްވުން

2. އެ ކަނޑައެޅުން މައްސަލައިގެ ދަފްޢުއާއި )އިޝޫއާއި( ސީދާގޮތުން ގުޅިފައިވުން

3. އެ ކަނޑައެޅުން ބިނާވެފައިވަނީ ޤާނޫނީ ގޮތުން އުފެދިފައިވާ ޚުޞޫމަތެއްގެ މައްޗަށްކަމަށްވުން )މައްސަލައިގެ ވާޤިއާގެ މައްޗަށް އޮތް ޚުޞޫމަތަކަށްނުވުން(

4. އެކަމާ ގުޅިގެން ބަހުސްކުރެވިފައިވާ ނިންމުމަށްވުން

5. ކަނޑައަޅާފައިވް ކަނޑައެޅުން ބިނާކޮށްފައިވާ ވާޤީއާތަކާއި، އަދި ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައިގެ ވާޤިއާތަކާއި އެއްގޮތްވުން (shape the level of generality)

6. އެއްގޮތްކަމ ގުޅާ ގޮތުން މައްސަލަ ބަލަމުންދާ ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުން

7. އ ނިންމުން ބިނާކޮށްފައިވަނީ ގިނަ ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށްނަމަ، އެ އެންމެހާ ސަބަބުތައްވެސ ރޭޝިއޯގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެ، އެއަށް ތަބާވުން

8. ކޮމަން ލޯ އުޞޫލަކުން ނުވަތަ ޤާނޫނެއް މާނަކުރުމުގެ ތެރެއިންވެސް ރޭޝިއޯއެއް އަތުވެދާނެކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-DM/03 ޤަޟިއްޔާ.

9. މައްސަލައިގައް ގޮތެއްކަނޑައަޅާފައިވަނ އެއީ ފަނޑިޔާރަށްވުރެ ގިނަ ފަނޑިޔާރުން އެކުލެވިގެންވާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަކުންނަމަ، ރޭޝިއޯ ދެނެގަންނަންވާނީ އަޣުލަބިއްޔަތު ރައުޔުންކަނ

10. މައްސަލައިން ރޭޝިއޯ ދެނެނުގަނެވޭ ޙާލަތުގައި، އެއަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ލާޒިމުނުވާނެކަން

11. ހީވާ ހީވުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ކަންކަމީ ރޭޝިއޯނޫންކަން

30ޤާނޫނުއަސާސީގެ 145 ވަނަ މާއްދާއާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އާއި، އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ރޭޝިއޯ ޑެސިޑެންޑައިގެ ހަމަތަކާއި އުޞޫލުތައް އެކުއެކީގައި ކިޔުމުން، މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން "ނިންމާ ނިންމުން" ތަކުގެ ދޭހައަކީ ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއްގައި، ޝަރީޢަތުން އެ މައްސަލައެއް ބެލުމަށްފަހު، ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތަކާއިއެކު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ މައްސަލަތައްކަމުގައި ދެކެމެވެ.

31މިހާރު މި ބަހުސްކުރެވޭ ނިންމުމަކީ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް އެ މައްސަލަ ހުށަހެޅިފައިވަނީ މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށް އޮތ މުއްދަތާ ފާއިތުވިފަހުން ކަމުގައިވާތީ، އެ ސަބަބަށް ބިނާކޮށް، އެމައްސަލ ބަލައިނުގަތުމަށް ރަޖިސްޓްރާރ ނިންމި ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުން، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމާފައިވާ އިޖުރާއީ ނިންމުމެކެވެ.މިފަދަ ނިންމުންތަކަކީ އިޖުރާއީ ނިންމުންތަކެއް Dr. Pallavi Gupta & Dr. N. K. Bahl, “How to find out Ratio Decidendi and Obiter Dictum of a Case?” (2021) Amity International Journal of Juridical Sciences 9, page 13 ޤާނޫނުއަސާސީގެ 145 )ހ( ސުޕްރީމްކޯޓު އެކުލެވިގެންވާނީ އުއްތަމަފަނޑިޔާރާއ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާ ޢަދަދެއްގެ ފަނޑިޔާރުންގެ މައްޗަށެވެ. ސުޕްރީމްކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޖުމްލަ ޢަދަދު ވާންވާނީ އޮނަހިރި ޢަދަދަކަށެވެ. )ށ( ސުޕްރީމްކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލައި ނިންމާންވާނީ އޮނަހިރި ޢަދަދެއްގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަކުންނެވެ. )ނ( ޤާނޫނުއަސާސީއާއިޤާނޫނު މާނަކުރުމުގައި، އަދި ޝަރީޢަތުން ބަލާ އެނޫންވެސް މައްސަލަތަކުގައި ސުޕްރީމްކޯޓުން ނިންމާ ނިންމުމަކީ އެންމެ ފަހުގެ ނިންމުމެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 )ހ( ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ޤާނޫނެއް ނުވަތަ ޤާނޫނަކުން ބައެއްވިޔަސް ޤާނޫނުއަސާސީއާ ޚިލާފުވޭތޯ ބެލުމާއި، އެފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވަނީ ހައިކޯޓަށާއި ސުޕްރީމްކޯޓަށެވެ. )ށ( ކޮންމެ ކޯޓެއްގައިވިޔަސް، ބަލަމުންދާ މައްސަލައެއްގައި ޤާނޫނުއަސާސީ މާނަކުރާން ޖެހިއްޖެނަމަ އެ މައްސަލައަކާ ގުޅޭގޮތުން އެ ކޯޓަކުން ޤާނޫނުއަސާސީ މާނަކުރުމަކީ މި މާއްދާގެ )ހ( އާ ތަޢާރުޟްވާކަމެއް ނޫނެވެ. )ނ( ކޮންމެ ކޯޓަކަށްމ އެ ކޯޓެއް ހިމެނޭ މަރުޙަލާއަށްވުރެ ދަށު މަރުޙަލާއެއްގެ ކޯޓަކުން ނިންމާ ނިންމުން ބަދަލުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވެއެވެ. )ރ( މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ނިންމި ނިންމުންތަކަށް އެއަށްވުރެ ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތަބާވާންވާނެއެވެ. ކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެސުޕްރީމ ކޯޓުގް އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާގައިވެސް ސިފަކޮށްފައިވެއެވެ.މިފަދަ ނިންމުންތަކަކީ،މައްސަލައިގެ ޚަޞްމުން ޙާޟިރުކޮށް އަޑުއެހުމެއް ބާއްވާ، ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ، މައްސަލައިގެ ވާޤީޢާތަކުގެ މައްޗަށް ޤާނޫނ ތަޠުބީޤުކޮށ ގޮތް ކަނޑައަޅް ނިންމުންތަކެއްނޫނެވެ. މިފަދަ ނިންމުންތަކުގައި، އަދި ޚާއްޞަކޮށް އ ނިންމުމަކީ ކޯޓަކަށް ނުވަތަ ޓްރައިބިއީނަލަށ މައްސަލް ބަލައިގަނެވެން ނެތްކަމަށް ބަޔާންކޮށް ނިންމި ނިންމުމެއްނަމަ، އެ ނިންމުން ޚާއްޞަވާނީ އެ މައްސަލަ ބަލައިގަނެވެން ނެތްކަން ނިންމި ޤާނޫނ ސަބަބުގެ މައްޗަށެވެ.

32އިޖުރާއީގޮތުނ ނިންމް ނިންމުންތަކާއި ޚިލާފަށް މައުޟޫޢީ ގޮތުން މައްސަލަ ބަލައި ފައިސަލާކުރާނީ، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެންމެހާ ފަރާތްތަކުގެ ވާހަކަތައް އަޑުއަހައި،އެ ފަރާތްތައް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކާއި، ނަގާ ދަފްޢުތަކާއި، އިޢުތިރާޟުތަކުގެ މައްޗަށް ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުގެ އަލީގައި ބަލައި، ޤާނޫނއާ ގަވާއިދާއި އަދި މައްސަލައިގެ މުހިންމު ވާޤިއާތަކާއި އެއްގޮތްވ މައްސަލަތަކާ ގުޅިގެނާ މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތައް ތަޠުބީޤުކޮށެވެ. އަދި ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބު ސާފު ހުއްޖަތްތަކާއިއެކު ބަޔާންކުރުމަކީ މިފަދަ މައުޟޢޫމައްސަލަތައް ފައިސަލާކުރުމުގައި ލާޒިމުކަމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤުވާނީ މިފަދަ ނިންމުންތަކުގެ މައްޗަށެވެ.

33އިޖުރާއީ ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި، އެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެ ކަމާމެދު އަހަރެން ދެބަހެއްނުވަމެވެ. އެހެނަސް، ސުވާލަކީ، މިފަދަ ނިންމުންތަކުގައެސަބަބު ބަޔާންކުރާނީ ކިހާ މިންވަރަކަށްތޯއެވ. މި ސުވާލުގެ ޖަވާބު މި ކޯޓުގެ ނިކޮލަސް ބޯމެންޑިލް އަދި މެލިސާ ސެބެސްޝަން ވ . ވަންޑަރލަސްޓް ހޮލިޑޭސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އަދި އިތުރު 3 ފަރާތް ޤަޟިއްޔާއިން ލިބިދެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-A/439 ޤަޟިއްޔާގެ 42 ވަނަ ޕެރެގްރާފް. މި ޤަޟިއްޔާ ގައި ވަނެފަނޑިޔާރ ގޮތު ނިންމް ކަމެއްގެ ބާވަތުން، ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރާ އުޞޫލުގައި ބަޔާންކުރާ ފުންމިނަށް އެކަންކަން ބަޔާންނުކުރެވޭނެ ޙާލަތެއްވެސް އޮވެދާނެކަމާއި، ސަބަބަކީ، އެ ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލަކީ މައުޟޫޢީ ގޮތުން މައްސަލަ ބެލުމަށްފަހު މައްސަލައެއް ފައިސަލާކުރަނިވި ޙުކުމަކުން ނިންމާ ޙާލަތުގެ މައްޗަށް ޚާއްޞަވާ އުޞޫލަކަށް ވާތީކަމުގައެވެ. އެހެންކަމުން، މައްސަލައެއް ފެށުމާއިއެކު ނުވަތަ މައްސަލައެއްގެ ދޭތެރެ މެދުން ނެރެންޖެހޭ ވަގްތ އަމުރަކާއ ނުވަތި އެނޫންވެސް ނިންމުންތަކުގެ މައްޗަށުދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގް އަޙްމަދ އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަނުޤަޟިއްޔާގައ ބަޔާންކުރި ފުންމިނާއި ފުޅާ މިނުގައި ތަޠުބީޤުކުރުމަކީ މުސްތަޙީލކަމެއ ކަމުގައް މި ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ.

34ހަމަ އެހެންމެ، މިކަމަށް އިތުރަށް ބާރުދެނީ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ނިންމާ ނިންމުންތަކަށް ވާސިލުވުމުގައި ސަބަބް ބަޔާންކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މިންގަނޑެވެ. މި މިންގަނޑަކީ އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި އެސަބަބުތައ ބަޔާންކުރުން ކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ ޝަހީބް އިބްރާހީމވް . ޕްރިސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާއާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ . ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަނޑައެޅުމެވެ.

35ޓިކްސ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ރަޖިސްޓްރެރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާއާ ގުޅިގެން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމުގެ މައްޗަށް އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި މިންގަނޑު ތަޠުބީޤުކުރާއިރު، އ ޓްރައިބިއުނަލަށް އެ މައްސަލަ ބަލައިގަނެވެން ނެތް ޤާނޫނީ ސަބަބު ޤާނޫނީ ނައްސުތަކުގެ އަލީގައި ބަޔާންކޮށްދީފައިވާކަމުގައި ދެކެމެވެ.

36އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ސަބަބުތައް އެގޮތުގެ މަތިން ހުރުމުން،ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ރަޖިސްޓރް ރުގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަނުޤަޟިއްޔާއާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ އަޙްމަދު ޝަމީމް ވ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލާއި ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއް ކަމުގައި ނުދެކެމެވެ. ރަޖިސްޓްރު ރުގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ އަމިއްލަ ބާރުނުފޯރާފަދަ ނުވަތަ އެނޫންވެސާ މަޤުބޫލު ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެންކަމަށ ބުން ބުނުން

37މ ނުކުތާގެ ދަށުން ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން އުފައްދާ ބަހުސަކީ، އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި މައްސަލަ ހުށަނޭޅުނު ސަބަބަކީ އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރާފަދަ ނުވަތަ ހީނުކުރެވޭ ކުއްލި ހާސިދާއެއ ނުވަތް އެނޫންވެސް މަޤުބޫލު އުޒްރެއް މެދުވެރިވުމުގެ ސަބަބުނ ކަމަށްވާނަމަ، އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށް ފަހުވެސ އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިދާނެކަން ރީތިރަށ ރިސޯޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މަޢުރޫފް ޒާކިރ ޤަޟިއްޔާއިން އެނގެން އޮތްއިރު މިކަމަށް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނަންބަރު R/2023/001-RG-TAT )08 މާރިޗު 2023 ( "ރަޖިސްޓްރަރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް" ގައި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު ހުށަހަޅާފައިވާކަމުގައ ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނަންބަރު R/2023/001-RG-TAT )08 މާރިޗު 2023( "ރަޖިސްޓްރަރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް" ގައި ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގެ 44 ވުނ މާއްދާގަ )ހ( އާއި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ގަވާއިދުގެ 1-99 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އަށް ޙަވާލާދީފައިވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/HC-A/47 ޤަޟިއްޔާ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންވަރު 2010/SC-A/11 ޤަޟިއްޔާ ބުނާ ބުނުމެވެ. އަދި މި މައްސަލަ ހުށަހެޅުން ލަސްވުމުގައި މަޤުބޫލު ސަބަބެއް އޮތްކަމަށް ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ޤަބޫލުކުރާކަމުގައެވެ.

38މި ސުރުހީގެ ދަށުން ފުރަތަމަ ނަޒަރުކުރާނީ މީރާގެ ނިންމުންތައް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުގައި މަގުކޮށައިދީފައިވާ ގޮތެވެ.

39މާމައްސަލައިގައ ކަނި ހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، މީރްއަށޭދައްކަނާޖެހް ޓެކުހުގެ މިންވަރު އަންގާ އެންގުމަށް ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން އިއުތިރާޒުކޮށް، އިއުތިރާޒުކުރާ ކަމުގެ އެންގުން 16 އޮގަސްޓް 2022 ގައި މީރާއަށް ފޮނުވިއެވެ. އަދި މި އިއުތިރާޒާއ ގުޅިގެނި މީރާއިން 10 ނޮވެންބަރު 2022 ގައީ ނިންމި ނިންމުން، ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް އިސްތިއުނާފުކުރ 29 ޖަނަވަރީ 2023 ގައެވެ.ކަމާގުޅޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުތަކުގައި މުއްދަތު ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތަށް ބެލި ބެލުންތައް ޚާއްޞަކޮށފައިވާނީ މ ނުކުތާގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތުތައް ރަމްޒުވާ ގޮތަށެވެ.

40ޕްރިސިޑެންސް 3ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނަށް 3 ވަނީ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު ގެޒެޓުކުރެވުނ 16 ޑިސެންބަރު 2020 ގައެވެ. އަދި ޢަމަލުކުރަން ފެށުނީވެސް މި ތާރީޚުގައެވެ. މި ޤާނޫނުގެ 44 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގައިވަނީ މީރާއިން ނިންމާ ނިންމުންތައް، އެ ނިންމުން ނިންމާތާ 60 )ފަސްދޮޅަސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެ މައްސަލައެއް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހެޅިދާނެކަމުގައެވެ.މ ޤާނޫނުގައި މުއްދަތު ގުނާނެ ގޮތް ބަޔާންކޮށްފައިނެތްނަމަވެސް، ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ގަވާއިދަށް 6 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ގަވާއިދުން، 27 ޑިސެންބަރު 2021 ގައި މި ގަވާއިދަށް 1-71 ވަނަ މާއްދާ އިތުރުކުރެވި، އެ މާއްދާގެ )ހ( އިން"ޤާނޫނުގައި ނުވަތި ގަވާއިދުގައި ކަނޑައެޅިގެން އެހެނ ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހައި ހިނދަކު، ޤާނޫނއާ މި ގަވާއިދުގައި ދުވަހުން ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާ . މުއްދަތުތައް ގުނާނީ، ރަސްމީ ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ސަރުކާރު ބަންދު ދުވަސްތައް ނުހިމަނައެވެ." މިފަދައިން ކަނޑައެޅުނެވެ.

41ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ، ގަވާއިދު ނަންބަރ 2021/R-75 )ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021( )މީގެ ފަހުން "ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021(" ވުޖޫދުވީ 26މޭ 2021 ގައެވެ. މި ގަވާއިދަކީ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލް ހިނގާ ގޮތާއި، ޓްރައިބިއުނަލްގެ މަސައްކަތް ބެލުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތާއި، އަދ މިނޫންވެސް ޓްރައިބިއުނަލާބެހޭ އެހެނިހެން ކަންތައްތައް ކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދެވެ.

42މި ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށިއިރު،މީރާގެ ނިންމުންތައް އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނުގައި އޮތް މުއްދަތު ގުނާނެ ގޮތެއް ބަޔާންކޮށްފައިނުވިނަމަވެސް، އެ ޤާނޫނުގެ 44 ވަނި މާއްދާގަ )ކ( ގެ ދަށުން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލަތައް ނިންމުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ 180 )ސަތޭކަ އަށްޑިހަ( ދުވަސް ގުނުމުގައި ރަސްމީ ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ސަރުކާރުގެ ބަންދު ދުވަސްތައް ނުހިމެނޭކަމުގައ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 ގެ 99 ވަނަ މާއްދާގއަ ބަޔާންކުރިއެވެ.

43ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 29 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައި އިޞްލާހެއ ގެނެވުނެވެ. ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ގަވާއިދުން އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021ގެ 99 ވަނަ މާއްދާ އުވައިލާ، 1-99 ވަނީ މާއްދާގަ ގޮތުގައެ މާއްދާއެއް އިތުރުކުރެވުނެވެ. އެ މާއްދާގައިވަން،އެހެން ގަވާއިދެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތްނަމަވެސް، ޓެކްސް ޤާނޫނެއް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ބެލާ ދާނެކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މައްސަލަތައް ހުށަހެޅުމަށ މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަ، އެ މުއްދަތު ގުނނ ސަރުކާރު ބަންދު ދުވަސްތަކާއި ރަސްމީ ގަވާއިދުގެ 2 ވަނަ މާއްދާ . ބަންދު ދުވަސްތައް ހިމަނައިގެން ކަމުގައެވެ. މި ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާފައިވަނީ މި ގަވާއިދު ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރެވުނު 29 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައެވެ.

44މި މައްސަލައިގް ޙަޤީޤަތްތަކަށް ބަލާއިރު،ދައްކަނޖެހްޓެކުހުގެ މިންވަރު އަންގާ އެންގުމަށް ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުނ ހުށަހެޅި އިއުތިރާޒާއި ގުޅިގެން، މީރާގެ ނިންމުން 10 ނޮވެންބަރު 2022 ގައި ނިންމިއިރު މި ގަވާއިދު، އެހެނީ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލޙ ގެނައުމުގެ ގަވާއދަށ ވަން ޢަމަލުކުރަނީ ފަށައި، 01 )އެކެއް( މަހާއި 12 )ބާރަ( ދުވަސް ފާއިތުވެފައެވެ. އަދި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙެގެނައުމުގެ ގަވާއިދުގެ 99-1 ވަނަ މާއްދާއިން އެ މާއްދާގެ މަޤްޞަދަކީ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ހުށަހެޅުމުގައި މުއްދަތު ގުނާނެ ގޮތް ކަނޑައެޅުމުގައި، އެހެން ގަވާއިދުތަކުގެ ކަމާގުޅޭ މާއްދާތައް ނަފީކޮށް ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލޙެގެނައުމުގެ ގަވާއިދުގެ 1-99 ވަނަ މާއްދާ އިސްކުރުންކަންވެސް އެނގެއެވެ.

45ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މޯލްޑިވްސް ބޭ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ޤަޟިއްޔާގައިކަނޑައަޅާފައިވަނ އިސްތިއުނާފީ މުއްދަތުތައް ގުނުމުގައި ތަބާވާންޖެހޭނީ އ އިސްތިއުނާފެއް ކުރެވޭ ކޯޓަކުން ނުވަތަ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ގަވާއިދެއް ހަދާފައިވާނަމަ، އ ތަނެއްގެ ގަވާއިދަށް ކަމުގައެވެ.މި ޙަޤީޤަތްތައް މިގޮތުގެ މަތިން އޮތަތީ،މީރާގެ ނިންމުން ޓެކްސް އެޕީލ ޓްރައިބިއުނަލަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގައި، އެ އިސްތިއުނާފީ މުއްދަތުތައް ގުނުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނ ޓެކްސީ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދުގައި އެކަން ކަނޑައްޅާފައިވިގޮތުގެ މަތިން ކަމާމެދު އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތެވެ. އަދ ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުނ ހުށަހެޅި އިއުތިރާޒާއި ގުޅިގެން، 10 ނޮވެންބަރު 2022 ގައި މީރާއިން ނިންމި ނިންމުންޓެކްސ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުނ 29 ޖަނަވަރީ 2023 ގައިއިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވަނީ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ޓެކްސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/SC-A/09,10 ޤަޟިއްޔާ. އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙިގެނައުމުގެ ގަވާއިދާގައު ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު ފާއިތވިފަހުނ ކަމާމެދު ދެބަސްވުމެއްނެތެވެ.

46މ ނުކުތާގައި ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ މައިގަނޑު ބަހުސަކީ، އަދި އެ ފަރާތުން ބަރޯސާވަނީމައްސަލ ހުށަހެޅުން ލަސްވުމުގައި މަޤުބޫލު ސަބަބެއް އޮތ ކަމުގެ މައްޗަށެވެ.

47ޕްރިސިޑެންސް 4ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021ގެ 25 ވަނީ މާއްދާގައި ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުން ޓެކްސް އެޕީލަޓްރައިބިއުނަލްގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނެކަމަށ ބަޔާންކޮށްފައިވް މައްސަލަތައް، އެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަހަޅަންވާނެކަމށާއި،މި މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު، އެ މުއްދަތުގައި ހުށަހެޅިފައިނުވާ ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ހުށަހެޅުމުން، އެ ސަބަބަކުމަޤބޫލ ސަބަބެއްކަމަށް ޓްރައިބިއުނަލަށް ފެންނަނަމަ، އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެ މައްސަލައެއް ބަލައިގަތުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޓްރައިބިއުނަލަށް ލިބިގެންވާކަމުގައި ބަޔާންކުރެއެވެ.

48މަޤުބޫލު ސަބަބަކީ ކޮބައިކަން ޤާނޫނެއްގައިވެސް އަދި ގަވާއިދެއްގައިވެސް ކަނޑައަޅާފައެއްނުވެއެވެ. މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު ހުށަހެޅު މައްސަލަތަކުގައި، މަޤްބޫލު ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ މުނާސަބު އުޒުރެއްގ ގޮތުގައެ ބަލައި ވަޒަންކުރުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެ ބައެއް ސަބަބުތައުކަނޑައަޅާފައިވަނީ މަތީ މަރްޙާ ލާގެ ކޯޓުތަކުން މި މައުޟޫޢުގައި ނިންމާފައިވާ ކަމާގުޅޭ ނިންމުންތަކުގައެވެ.

49އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަނޭޅުނު ސަބަބަކީ އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރާފަދިމަޤުބޫލު ސަބަބެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ބަލައި ވަޒަންކުރުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެ ސަބަބުތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ގިނަ މައްސަލަތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. މި ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/11 ) ރީތިރަށ ރިސޯޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މަޢުރޫފް ޒާކިރު( ޤަޟިއްޔާއާއި، އެ ކޯޓުގ ނަންބަރ 2018/SC-A/46 )ދީބާޖާ އިންވެސްޓްމަންޓާ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް )މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް( ޤަޟިއްޔާއާއި، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2018/SC-A/21 )ފާޠިމަތު ޙުސައިން ވ. އާމިނަތު ޙުސައިން( ޤަޟިއްޔާއާއި، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2019/SC-A/07 )ދައުލަތް )މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ( ވ. މަޢުރޫފާ އަބޫބަކުރު( ޤަޟިއްޔާއާއި، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2020/SC-A/100 )އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން( ޤަޟިއްޔާއާއި، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2020/SC-A/73 )މޫސާ ޤާސިމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް(

49.1. ފުރަތަމަ މަރުޙްލާގެ ޙުކުމް ބިނާވެގެންވަނީ ޚަޞްމަކު ހެދި މަކަރާއި ޚީލަތެއްގެ މައްޗަށ ކަމުގައިވުން.

49.2. ޚަޞްމެއްގެ ޙައްޤު ގެއްލޭފަދަ ޖައުހަރީ ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށް ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ޙުކުމް ބިނާވެފައިވުނ.

49.3. ޠަބީޢީ ކާރިސާތަކާއި ހަނގުރާމައިގެ ޙާލަތާއި، މަދަނީހަމަނުޖެހުންތަކާއި، އާންމުވެގެންވ ރޯގާ ބަލިމަޑުކަމުގެ ޙާލަތު.

49.4. އިސްތިއުނާފްކުރާ ފަރާތަށް ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމިކަން ޤާނޫނީ ގޮތުން އެނގިފައިނުވުނު ނުވަތަ ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓު ލިބުން ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިނެތުނ.

49.5. އިސްތިއުނާފުކުރް ފަރާތުގާ ބަލި ޙާލަތުގެ ސަބަބުން އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބުނު.

49.6. ފުރަތަމް މަރުޙަލާގެ ކޯޓުގެ ޙުކުމް ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުން ބިނާވެގެންވަނީ ވަރަށް ފާޅުކަން ބޮޑް ގޮތެއްގައި އަދުލު އިންސާފަށް ހުރަސްއެޅޭ ގޮތަށް ކަމަށްވުން.

50ބަޔާންކުރަނިވި ޙާލަތްތަކަކީ ނުވަތަ ސަބަބުތަކަކީ، އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކުގައި އެ މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަހެޅިފައިނުވ ސަބަބަކާ އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރާފަދަ މަޤުބޫލު ސބަބެއްކަނ ނުވަތް ނޫންކަން ބަލައި ވަޒަންކުރުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެ ސަބަބުތަކާއި ޙާލަތްތަކެވެ.

51ޕްރިސިޑެންސް 5މިގޮތުން މި މައްސަލައިގައި ހިނގާފައިވާ ކަންކަމަށް އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި މިންގަނޑު ތަޠުބީޤުކުރުމަށް ބަލާއިރު، ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްއިން ފޮނުވާފައިވާ އީމެއިލްއަކަށ ޤަޟިއްޔާއަދި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2019/SC-A/59 )ޔޫމެޓް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިން އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ )ދައުލަތް(( ޤަޟިއްޔާ ފަދަ ޤަޟިއްޔާތައް ހިމެނެއެވެ. ޙަވާލާދެއެވެ. އަދި ޙަވާލާދިނުމުގައ ބުނެފައިވަނި ޓެކްސީ ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު، ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ގަވާއިދުގެ ދަށުން މީރާއިން މާނަކުރާގޮތަށ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން މާނަކުރޭތޯ، އެ ޓްރައިބިއުނަލްގައި ކްރައުން ކޮމިޕެނީގެ ފަރާތުން ތަމްސީލުކުރާ ލ ފަރމްގެ ފަރާތުން އެހުމުން، އެކަން ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާކަމުގައެވެ. އަދ އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތުގައި ހުށަހެޅިފައިނުވަނީ މި އީމެއިލްއަށް ބަރޯސާވެ އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ގުނާފައިވާތީކަމުގައެވެ.

52މިކަން މިފަދައިން ވެފައިވީނަމަވެސް، ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިން ޙަވާލާދެނީ 22 ޖޫން 2022 ގ އީމެއިލްއަކަށެވެ. އެއީ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ގަވާއިދު ވުޖޫދުއަށް އައުމުގެ ކުރީގެއީމެއިލްއެކެވެ.އެހެންކަމުން، މި ގަވާއިދު ވުޖޫދުވެ ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ދެ ފަރާތް ދެމެދު ކުރެވިފައިވާ މުޢާމަލާތަށް ބަރޯސާވެފައިވާކަމަށ ބުނާ ބުނުމަކީ، އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި މިންގަނޑުން "އަމިއްލަ ބާރަ ނުފޯރާފަދަ މަޤުބޫލު ސަބަބެއް" ކަމުގައި ބެލެވޭނެ ޖާއިޒު ސަބަބެއްކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ. އެއީ ޑިއު ޑިލިޖެންސް ހެދުމުގެ ޒިންމާ ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ މައްޗަށް ޤާއިމުވެ އޮތްކަމަށް ދެކޭތީއެވެ.

53މ ނުކުތާގައި ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުންބަހުސެއް އުފައދ އަނެއް ކަމަކީ،ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލގް ދިވެހެ ވެބްސައިޓްގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލޙާގެނައުމުގ ގަވާއިދެ އާންމުކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އެ ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިނގިރޭސި ވެބްސައިޓްގައ މި އިޞްލޙީއާންމުކޮށްފައިނުވްކަމުގެ މައްޗަށެވެ. އެ ފަރާތުން ދެކެނާމިކަމުގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިހުމާލެއް އޮތްކަމާއި، އަދި އެކަމުގެ މައްޗަށް ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިން ބަރޯސާވެވި (legitimate expectation) )މުއްދަތު ފަހަނައަޅާ ދިޔަފަހުން( އެސްތިއުނާފަހުށަހަޅާފައިވާތީ، އ މައްސްލައަކީ ޓެކސ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުން ބަލައިގަންނަންވާނެ މައްސަލައެއް ކަމުގައެވެ.

54ޕްރިސިޑެންސް 6އުންމީދުކޮށްގެން ތިބުމުގެ މަހައްލެއ ވުޖޫދުވުން ނުވަތަ expectation legitimate އަކީ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓިވް ލޯގައި ޤާއިމުވެފައިވާ އުޞޫލެކެވާ.މިއީ ވަކިވަކި ފަރުދުންގެ، ޚާއްޞަކޮށް، އެ ފަރާތެއްގެ ޙައްޤަށް ނުވަތަ މަޞްލަޙަތަށް އަސަރުކުރުވަނިވި ފަދަ ގޮތަކަށް އިދާރާތަކުން ނިންމި ނިންމުންތަކުން ރައްކާތެރިކޮށްދޭ މަފްހޫމެކެވެ. މި މަފްހޫމް ތަޠުބީޤުކުރެވިގެންދާނީ، އެފަދަ އިދާރާތަކުން ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތީގެ މައްޗަށް، ނުވަތަ ވެފައިވާ ވައުދެއްގެ މައްޗަށް ނުވަތަ ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލެއްގެ މައްޗަށް، އެކަށގެންވ އުންމީދެއްކޮށް ބަރޯސާވެފައިވާ ނަމައެވެ. މިއީ ތަބއީ އިންސާފު )natural justice( ގ އަސާސީ އޞު ލއްގ ގޮތުގައެ ބަލައިގަނެފައިވާ އުޞޫލެކެވެ.

55އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ކޯޓުތަކުން މި އުޞޫލުބަލައިގަނެފައިވަނީ، އާންމު އިދާރާއަކުން )އެކަމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން( ކޮށްފައިވާ ސާފު އަދި އޮޅެމެއްނެތް ވައުދަކަށ ނުވަތް ހުށަހެޅުމަކަށް ނުވަތަ ޢަމަލަކަށް ބަރޯސާވެ، އެކަމުގެ މައްޗަށް އުންމީދެއްކޮށް، އެ އުންމީދަށް ބަރޯސާވުމުގެ ނުވަތަ އިތުރުބާރުކޮށްގެން ކުޅެ ޢަމަލެއްގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ގެއްލުމެއްވެފައިވާނަމައެވެ.

56މާ އުޞޫލު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި އިސްތިސްނާތަކެއްވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، އެ އުންމީދު އެއްފަރާތްކުރުމަކީ އިންމު މަޞްލަހަތުކަމުގައިވުމާއި، ސިޔާސަތަށ ބަދަލް އައުމާއި، އުންމީދަކ ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތެއް ނެތް އުންމީދަކަށްވުމާއި އަދުކަމާގުޅޭ ޤާނޫނެއް ވުޖޫދުވުމާއި އަދްޤާނޫނަށް ގެނެވޭ ބަދަލތައ، ހިމެނެއެވެ.މިކަންކަމުގެ މައްޗަށް އޮތް އެއް ޙަޤީޤަތަކީ، ފާސްކުރެވޭ ޤާނޫނެއް މިފަދަ އުންމީދަކަށްވުރެ މަތިވާނެކަމާއ obligation) (statutory، އެ ޤާނޫނުން އެ އުންމީދު ނަފީވެގެންދާނެކަމެވެ. އަދ ހަމައެއާއެކ ޤާނޫނު ބާރުލިބިދީފައިވެއިދާރާއަކުން ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިން ނިންމާ ނިންމުންތައް އިސްކުރަންޖެހޭނެކަމެވެ. 38 th Amita Dhanda, MP Jain & SN Jain’s Principles of Administrative Law (2017), 7 edition, LexisNexis R v Inland Revenue Commissioners ex parte MFK Underwritings Agents Ltd [1990] 1 WLR 1545 Attorney General of Hong King v Ng Yuen Shin [1983] 2 AV 629 R v North and East Devon Health Authority, ex parte Coughlan [2001] QB 213 R (Bancoult) v Secretary of State for Foreign and Commonwelath Affairs (No 2) [2008] UKHL 61 – the doctrine cannot be invoked to invalidate primary legislation or prerogative powers exercised in accordance with the law.

57މިކަންކަމުގެ މައްޗަށް ނަޒަރުކުރާއިރު، legitimate expectation ގެ ބަހުސް ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން އުފައްދަނީ، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙާ ގެނައުމުގެ ގަވާއިދު ދިވެހި ވެބްސައިޓްގައި އާންމުކުރިނަމަވެސް، ކްރައުން ކޮމްޕެނީއިން ބަރޯސާވެފައިވަނީ އިނގިރޭސި ވެބްސައިޓަށްކަމަށްވެފައި، އެ ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިނގިރޭސި ވެބްސައިޓްގައި އެ އިޞްލާޙު އާންމުކޮށްފައިނުވާތީ، އެކަމުގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިހުމާލެއް އޮތްކަމަށް ދެކިއެވެ.

58ޤާނނުއަސާސީގޫ 61 ވެނ މާއްދާގަ )ހ( އަށް ބަލާއިރު،ޤާނޫނުތަކާއި، ގަވާއިދުތަކާއި، ރައްޔިތުން އ މައްޗަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ސަރުކާރުން އަންގާ އެންގުންތަކާއި، ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތައް އާންމުންނަށ ލިބުންހުންނާނޭ ގޮތަކަށްއިންތިޒާމްކޮށް އާންމކޮށ ޝާއިޢުކުރަންވާނެކަމަށް ބަޔާންކުރެއެވެ. އަދި ޤާނޫނެއް ނުވަތަ ޤާނޫނަކުން ބާރުލިބިގެން ހަދާ ގަވާއިދެއްގެ ދަށުން ވިޔަސް މީހަކަށް އަދަބެއް ދޭންވަނީ، އެ ޤާނޫނެއް ނުވަތަ ގަވާއިދަކީ އާންމުކޮށް ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ އެއްޗަކަށްވާނަމަ ކަމުގައި މި މާއްދާގެ )ށ( ގައި ބަޔާންކުރެއެވެ.

59މީގެއިތުރުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލހުނީފާސްކުރާ ބިލެއް ޤާނޫނަކަށްވަނީ އެ ބިލް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ތަސްދީޤުކުރ ދުވަހާ ސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރުމުންނެވެ. އަދި ބިލަށް ޢަމަލުކުރަންފަށާނީވެސ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރުމަށްފަހު، އެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ. ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/4 )މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު( ގެ 33 ވެނ މާއްދާގަ ނައްސުން ހާމަވަނީ ޤާނޫނެއް ނުވަތަ ގަވާއިދެއްގެ ގްޒޓުކުރެވިފައިވާ ކޮޕީއަކުން، އެ ޤާނޫނުގެ ނުވަތަ ގަވާއިދުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުވާނެކަމުގައެވެ.

60މި މާއެދާތައް އެކުއެކީގައި ކިޔުމުން ހާމަވާ ޙަޤީޤަތަކީ، ޤާނޫނުތަކާއި، ގަވާއިދުތަކާއި، ރައްޔިތުން އ މައްޗަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ސަރުކާރުން އަންގާ އެންގުންތައް އާންމުކުރަންވާނެކަމުގައެވެ. އަދި ޤާނޫނެއްގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 92 ވަނަ މާއްދާ ނުވަތަ ގަވާއިދެއްގެ ނުވަތަ އެންގުމެއްގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކުރެވޭ ގޮތަކީ، އެ ޤާނޫނެއް ނުވަތަ ގަވާއިދެއ ނުވަތް އެންގުމެއް ގޒޓުކުރެވިފައިވުންކަމުގައެވެ.

61ޤްނނެއ ނުވަތް ގަވާއިދެއްވެސ އާންމުކޮށް ޝާއިޢުކުރުމުގެ މަޤުޞަދަކީ އޭގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަނޫ އެ މައްޗަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ފަރާތްތަކަށް އެންގުމެވެ. އަދި އާންމުކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ އެއް ވަސީލަތަކީ ސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރުމެވެ. އަދި މިގޮތުގެ މަތިން ސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރުމުން، އެއީ އާންމުކޮށް ޝާއިޢުކުރެވިފައިވާ ޤާނޫނެއް ނުވަތަ ގަވާއިދެއްކަމުގައި ބަލަންޖެހޭނެއެވެ.

62ޓެކސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙާ ގެނައުމުގެ ގަވާއިދު 29 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައި ގެޒެޓުކުރެވިފައިވެއެވެ. އަދި މި ގަވާއިދު ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ދިވެހި ވެބްސައިޓްގައި ޝާއިޢުކުރެވިފައިވާކަނ ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ބަހުން އެނގެއެވެ. ހަމައެކަނި ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިނގިރޭސި ވެބްސައިޓްގައި މ އިޞްލާޙު އާންމުކުރެވިފައިނުވުމަކީ legitimate expectation ގ މަންފާ އެ ފަރާތަށް ލިބެންޖެހޭނެ ޞައްޙަ ޤާނޫނީ ސަބަބެއްނޫނެވެ. އެއީ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙުގެނައުމުގެ ގަވާއިދަކީ ސަރުކަގެރާ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކޮށްފައިވުމުން، އެކަން އާންމުކުރެވި، އެ މައްޗަށް ޢަމް ލުކުރުނ ލާޒިމް ގަވާއިދެއްކަމުގައި ބެލިގެންދާތީއެވެ. މި ޙާލަތުގައި، މި މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތަކަށް statutory obligation ގެ އިސްތިސްނާ ތަޠުބީޤުވެގެންދާނެއެވެ.

63ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ޙަވާލާދެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެސިވިލ ސަރވިސް ކޮމިޝަން ވ. މުސު ޢބ ޢަބްދުﷲ ޤަޟިއްޔާގައިކަން ހިނގާފައިވާގޮތުގެ މައްޗަށެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގެ އަޑުއެހުމުގައީސިވިލ ސަރވިސް ކޮމިޝަނުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށްއިސްތިއުނާފ ހުށަހެޅު މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ބުނެފައިވާ އިސްތިއުނާފީ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި ދިޔުމަށްފަހުކަމަށ މުސުޢ ބ ޢަބްދުﷲ ގެ ފަރާތުން ފާހަގަކުރިނަމަވެސް،ދިވެހިރާއްޖޭގ ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެއިރު ޢަމަލުކުރި ގޮތަކ ބަންދީ ދުވަސް ނުހިމަނައި މުއްދަތު ގުނުންކަމުގައިވާތީ، އެކަމަށް ބަރޯސާވެ ދިވެހިރާއްޖޭގު ސުޕްރީމު ކޯޓަށް ހުށަހެޅް މައްސަލި ބަލައިގަތުން ޢަދިލްވެރކަމަށ ނިންމެ ނަމަވެސް، މި އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލައިގައި ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، މި ނިންމުމުގެ 47 ވަނަ ނުކުތާއިން ފެށިގެން 62 ވަނަ ނުކުތާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަންއެގޮތުގެ މަތިން ހުރުމުން، ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން ވ. މުސްޢަބު ޢަބްދުﷲ ޤަޟިއްޔާއާޚިލާފަށް މި ޙާލަތުގައި އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި ޢަމަލުކުރާ ގޮތުގެ، އަދި އިސްކަން ދޭންޖެހޭ ގަވާއިދާއި ގުޅޭ ގޮތުން އެއްވެސް އޮޅުމެއް އޮތްކަމަކަށ ނުދެކެމެވެ. އެހެނީ، އިސްވެ ފާހަގަކޮށްފައިވާ ފަދައިން، ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުންހުށަހެޅި އިއުތިރާޒާއ ގުޅިގެނި 10 ނޮވެންބަރު 2022 ގައި މީރާއިން ނިންމުން ނިންމިއިރު، އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތާއި ގުޅޭ ކަންކަން ވަކި ހަމައަކުން ޤާއިމުކުރެވި، އެކަން ޢާންމުކުރެވި، ތަރުތީބުކުރެވިފައިވާކަމުގައ ދެކޭތީއެވެ.

64އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ކަންކަމަށް ބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތުގައި އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅިފައިނުވާ ސަބަބުގެ ގޮތުގައި ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ސަބަބުތަކަކީ، މަޤުބޫލު ސަބަބެއްކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.

65ޕްރިސިޑެންސް 7އްސްތިއުނާފުގެމުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު، އެ މުއްދަތުގައި ހުށަހެޅިފައިނުވާ ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ހުށަހެޅުމުން، އެ ސަބަބަކީ މަޤބޫލިސަބަބެއްކަމަށ ޓްރައިބިއުނަލަށް ފެންނަނަމަ، އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެ މައްސަލައެއް ބަލައިގަތުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޓްރައިބިއުނަލަށް ލިބިގެންވާކަމުގައުޓެކްސ އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 ގެ 25 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާއިރު، މި ނިންމުމަކީ ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ތެރެއިން ނިންމާ ނިންމުމެއްކަން މި ނައްސުން އެނގެއެވެ.ކޯޓަކުން )ނުވަތަ މި ޙާލަތުގައި ޓްރައިބިއުނަލުން( ވަކި ގޮތެއް އިޚްތިޔާރުކޮށް ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ކަމެއްގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ ބިނާވާނަމ، އެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރި ގޮތުގެ މައްޗަށް ވަނުމަކީ މަދު ހާލަތެއްގައި މެނުވީ އިސްތިއުނާފު ކޯޓުން ކުރާނެ ކަމެއްނޫންކަމާއި، އަދި އެފަދަ އިޚްތިޔާރެއްގެ މައްޗަށް ވަންނަންވާނީ މަދު އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއްގައިކަމަށ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމިޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މި މައްސަލައިގައ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްއިން މައްސަލް ބަލައިނުގތުމަށެބިނާކޮށްފައިވ ޤާނޫނާ ސަބަބުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ވަންނަންޖެހޭފަދ ޤާނޫނަ ބިނާއެއް ކްރައުން ކޮމްޕެނީގެ ފަރާތުނ ބުނެދެވިފައިވާކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ.

66ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނަންބަރު TAT-RG-R/2023/001 )08 މާރިޗު 2023( ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭފަދަ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅަންޖެހޭކަމުގައި ދެކެމެވެ.

67ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދގު ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.

68ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދު ގ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ. އެ ޙާލަތްތަކަކީ ؛ )ހ( ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ގޮތް ނިންމީ ރަނގަޅު ނޫން އުސޫލަކަށް ބިނާކޮށްގެންކަމަށްވުން، ނުވަތަ ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު އިޙްތިޔާރުކރ ގޮތި ނިންމމުގައު ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވުން. )ށ( ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު އިޙްތިޔާރުކުރ ގޮތި ނިންމުމުގައި ރިއާޔަތްކުރި ވާގިއާތަކުގެ ހަޤީޤަތް ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަށް އޮޅިފައި އޮތުން. )ނ( ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު އިޚްތިޔާރުކުރި ގޮތް ނިންމުމުގައި މައިގަނޑު ވާގިއާއަކަށ ނުވަތް ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނެތުން. )ރ( ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު އިޚްތިޔާރުކުރި ގޮތުގެ ސަބަބުން އެކަށީގެންނުވާ ކަމެއް ނުވަތަ ބޭއިންސާފެއް މެދުވެރިވެފައި އޮތުން.

69މި ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ޙުކުމްކުރުމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި މި ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު މައްސަލައިގެ ޚަސްމުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުނ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅޭނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމުން ނިންމާތާ 30 )ތިރީސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ.މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނަން ފަށާނީ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޙަވާލުކުރި ތާރީޚުން ފެށިގެންނެވެ. އެހެނަސް، ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ ޚުލާޞާއަށް ބިނާކޮށްވެސް އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. ކޯޓުން މައްސަލައިގެ ޙުކުމްކުރުމަށްފަހު، އެ ޙުކުމް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަމާއި،އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނެ ކޯޓާއި، އިސްތިއުނާފުކުރަންޖެހޭ ވަގުތު ޚަޞްމުންނަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނެކަމާއި، އަދި މިކަން ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮންނަންވާނެކަމުގައ މަދަނު އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނ ނަންބަރު 2021/32( ގެ 268 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މިކަމުގައި ދެވޭ އިސްތިސްނާ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32( ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32( ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32( ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32( ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ(