ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/68
އިބްރާހީމް ރަޝީދު ޙުސައިން ވ. ޢަބްދުއްޞަމަދު އަޙްމަދު، 2018/HC-A/68
Ibrahim Rasheed Hussain v. Abdhusamadhu Ahmed 2018/HC-A/68 (2018/HC-A/68, High Court of the Maldives, 20 March 2019)
އިބްރާހީމް ރަޝީދު ޙުސައިން ވ. ޢަބްދުއްޞަމަދު އަޙްމަދު
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން، 15 އަހަރު ދުވަހަށް ތަނުގެ މަދަނީ އަދި މާލީ މަންފާ ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުވެރިޔަކީ ދަޢުވާކުރި ފަރާތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ތަނުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުން ދައްކާ ކުލި އެފަރާތާ ޙަވާލުކުރުމަށް، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރި.
ގެއެއްގެ ފްލެޓެއްގެ ގްރައުންޑް ފްލޯ ކުއްޔަށް ދިނުމަށް 29 ޖޫން 2016 ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށް ތަނުގެ ވެރިފަރާތުން ތަން ޙަވާލުނުކުރުމުން، ތަން ހޯދުމަށާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ދަޢުވާކުރި.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ޙުކުމަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (1) އާ ޚިލާފު ޙުކުމެއް ކަމަށާއި، ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމަށް.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ދަޢުވާގެ ސީޣާއިން ބޭރުން ސިވިލް ކޯޓުން ޙުކުމްކުރުމަކީ ޞައްޙަ ކަމެއްތޯއާއި، ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ އިޖުރާއާތު ފުރިހަމަނުކޮށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގުމަކީ ޞައްޙަ ކަމެއްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށް، އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ފޮނުވި
ޙުކުމް ކުރެވިފައިވަނީ ދަޢުވާގެ ސީޣާއިން ބޭރުން ކަމަށާއި، އެއްބަސްވުމުގައި ކުލީގެ މަންފާ ކުއްޔަށް ހިފާ ފަރާތަށް ލިބޭނެ މާއްދާއެއް ނެތްކަމަށާއި، ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގާފައިވަނީ ޤަވާޢިދުގެ 28 (ހ) ގެ އިޖުރާއާތު ފުރިހަމަނުކޮށް ކަމަށް ހައިކޯޓުން ފާހަގަކުރި.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ޚުޞޫމާތު ފައިޞަލާކުރަންވާނީ ޚަޞްމުން ހުށަހަޅާ ވަޤާއިޢުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެފަރާތްތަކުން ފައިޞަލާކުރަން އެދޭ ކަންތަކަށް ކަމަށާއި، ޚަޞްމުން އެދިފައިނުވާ އަދި ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ބަލާފައިނުވާ ވަޤާއިޢުތަކަކަށް ފައިޞަލާކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. (ނުކުތާ 3 (ހ))
- ދަޢުވާގެ ސީޣާގައި ނުހިމެނޭ ކަމެއް ޙުކުމުގައި ހިމަނަން ޖެހޭކަމަށް ޝަރީޢަތަށް ފެނިއްޖެނަމަ އެކަން ކުރަންވާނީ އެގޮތަށް ކުރަން ޖެހުނު މަޞްލަޙަތެއް ނުވަތަ ސަބަބެއް ބަޔާންކުރުމަށްފަހުގައެވެ؛ ދަޢުވާގެ ސީޣާއާ ނުގުޅޭ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ޙުކުމްކުރުމަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ދިފާޢުވުމުގެ ފުރުޞަތު ގެއްލިދާނެ ސަބަބެކެވެ. (ނުކުތާ 3 (ހ)، (ށ))
- ތަން ޙަވާލުކޮށްދިނުމާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް ދަޢުވާކޮށްފައިވާއިރު، ތަނުގެ މަދަނީ އަދި މާލީ މަންފާތަކާއި ކުލި ފައިސާ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާ ޙަވާލުކުރުމަށް ޙުކުމްކުރުމަކީ ދަޢުވާގައި އެދިފައިވާ ގޮތާ ޚިލާފަށް ނިންމި ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، އެ ޙުކުމް ބިނާކުރި އަސާސް ރިޕޯޓުން ނޭނގޭނަމަ އެ ނިންމުމަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/44 އާއި ހައިކޯޓުގެ 2010/HC-A/47 ގައިވާ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތް ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ނުކުތާ 3 (ށ))
- ދެފަރާތެއް ޞައްޙަ އެއްބަސްވުމަކުން ބަނދެވިފައިވާނަމަ އެދެފަރާތުގެ ދެމެދު އުފެދޭ ޚުޞޫމާތުގައި ޙަކަމަކަށްވާނީ އެ އެއްބަސްވުމެވެ؛ ތަން ޙަވާލުނުކުރެވިއްޖެނަމަ ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންވެފައިވާއިރު، ތަނުގެ ކުލީގެ މަންފާ ކުއްޔަށް ހިފާ ފަރާތަށް ލިބޭނެ ކަމަށް އެއްބަސްވުމުގައި ނެތްނަމަ އެގޮތަށް ޙުކުމް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ނުކުތާ 3 (ނ))
- ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގަންވާނީ ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ އިޖުރާއާތު ފުރިހަމަކޮށް، ޙާޟިރުނުވެއްޖެނަމަ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގާނެކަން އެންގުމަށްފަހުގައެވެ؛ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ބޭސްފަރުވާގެ ސަބަބުން ޙާޟިރުނުވެވޭނެކަން ސިޓީއަކުން ކޯޓަށް އަންގާފައިވާއިރު، އެއީ މަޤުބޫލު ޢުޛުރެއްތޯ ބަލައި ނިންމާފައި ނުވާނަމަ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގުމަކީ އެ ޤަވާޢިދާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ނުކުތާ 3 (ރ))
- ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ދަޢުވާގެ ސީޣާއިން ބޭރުން ކުރެވިފައިވާ ހާލަތާއި ޣައިރު ޙާޟިރުގެ އިޖުރާއާތު ފުރިހަމަނުކުރާ ހާލަތުގައި، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން މައްސަލަ އަލުން ބެލުމަށް ދަށުކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރެވޭނެއެވެ. (ނުކުތާ 3، ޙުކުމް)
- ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- 2013/SC-A/44
- 2010/HC-A/47
- ބެންޗު
- ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް، ޢަލީ ސަމީރު، މުޙައްމަދު ނިޔާޒު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް