ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2023/HC-A/359
ޙަސަން ތައުފީޤު ވ. މުޙައްމަދު އަޙްމަދު އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް، 2023/HC-A/359
Hassan Thaufeeq v. Mohamed Ahmed and other parties 2023/HC-A/359 (2023/HC-A/359, High Court of the Maldives, 22 October 2024)
ޙަސަން ތައުފީޤު ވ. މުޙައްމަދު އަޙްމަދު އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް
މައިގަނޑު ސުވާލު
ގޯއްޗެއް ވިއްކުމަށް ވެވުނު އެއްބަސްވުމަކީ ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދާ ޚިލާފު އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ކުރިން ނިހާއީ ޙުކުމަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، އެ އެއްބަސްވުމަށް ބިނާކޮށް ވިއްކި ފަރާތުގެ ވާރިޘުންގެ މައްޗަށް އެއްބަސްވުން ތަންފީޛުކުރުމަށް ނުވަތަ ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް އަލުން ދަޢުވާ ކުރެވޭތޯ (ރެސް ޖުޑިކާޓާ).
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޓްރައިބިއުނަލަކުން ނުވަތަ ކޯޓަކުން މައްސަލައެއް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބަލައި ފައިޞަލާކުރުމަށްފަހު ނިންމި ނިންމުމެއް އަލުން އެ ޓްރައިބިއުނަލުން ނުވަތަ އެ ކޯޓުން ނުވަތަ އެ ދަރަޖައިގެ އެހެން ތަނަކުން ބެލުން ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައުގެ ދަށުން ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ހުއްދަ ނުކުރެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 26)
- ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ބިނާވެފައިވަނީ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް، ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް އަދި އިޖުރާއަތުގެ ނަހަމަ ބޭނުން ހިފުން (އެބިއުސް އޮފް ޕްރޮސެސް) މި ތިން އުޞޫލުގެ މައްޗަށެވެ؛ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލްގެ ދަށުން، ދަޢުވާއެއްގެ މުހިއްމު ބައެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ ނުކުތާއަކާމެދު ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވާނަމަ، އެ ދަޢުވާގެ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި އުފުލޭ އެހެން ދަޢުވާއެއްގައި އެ ނުކުތާއާމެދު އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުން ހުއްޓުވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 26)
- އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް ޤާއިމުވުމަށް (ހ) ހުށަހަޅާ ނުކުތާއަކީ ކުރިން ގޮތެއް ނިންމާފައިވާ ނުކުތާއަކަށް ވުން، (ށ) އެ ނިންމުމަކީ ނިހާއީ ނިންމުމަކަށް ވުން، (ނ) ކުރީގެ މައްސަލައާއި ފަހުގެ މައްސަލައިގައި ހިމެނެނީ އެއް ފަރާތްތަކަކަށް ވުން، އަދި (ރ) ފަހުން ހުށަހަޅާ ނުކުތާތަކަކީ ފަރާތްތަކުން އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތާއި ވިސްނުންތެރިކަމާއެކު ހުށަހެޅިނަމަ ކުރީގެ މައްސަލައިގައި ހިމެނި ގޮތް ކަނޑައެޅޭނެ ނުކުތާތަކަކަށް ވުން ފުރިހަމަވާން ޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 27)
- ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފު ނުކުރާ ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމަކީ ނިހާއީ ޙުކުމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 22، ފުޓްނޯޓް)
- އެއްބަސްވުމަކީ ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދާ ޚިލާފަށް ހެދިފައިވާ ބާޠިލް އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ނިހާއީ ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވާއިރު، އެ އެއްބަސްވުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެ މައުޟޫޢުގައި އަލުން މައްސަލައެއް ހުށަހެޅޭނެ ކަމަކަށް ނުދެކެއެވެ؛ އެ އެއްބަސްވުން ތަންފީޛުކުރުމަށް ނުވަތަ އޭގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު އެއްބަސްވުމުގެ ފަރާތުގެ ވާރިޘުންގެ ކިބައިން ނަގައިދިނުމަށް އެދެވިދާނެ ކަމަކަށް ނުދެކެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 29-30)
- ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ އުޞޫލުގެ ސަބަބުން މައްސަލަ ނިމޭއިރު، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ބާކީ ނުކުތާތަކާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ނުޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 30)
1މިއީ، ސިވިލ ކޯޓުގެ ނަންބަރު (3275/Cv-C/2017) 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާ އާ ކޯޓުން ނިންމަފައިވަނީ، ޝަރުޢެ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތު ކ ޚިލާފަށްކަމަށްބުނ ހުޅުމާލެ ގޯތި ނަންބަރ 10514 / ޙަސަން ތައުފީޤް )އައިޑީ( ގެފަރާތުން އެ މައްސަލަ އިސްތިއުނާފު ކޮށްދިނުމަށް އެދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބެލެވުނު ޤަޟިއްޔާއެކެވެ.
2މި ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކީ ހދ.ކުޅުދުއްފުށި / ބާބުލްއަވާލީ، މުޙައްމަދު އަޙްމަދު )އައިޑީ(، މަޖް ދާ އަޙްމަދ )އައިޑީ(، ޢަބްދުއްސަލާމް އަޙމަދ )އައިޑީކާޑު ނަންބަރު:(، ސާޖިދާ އަޙްމަދު )އައިޑީ(، މާޖިދު އަޙްމަދ )އައިޑީ(، ނަޖާޙު އަޙްމަދު )އައިޑީ(، ނުޖުދާ އަޙްމަދ )އައިޑީ(އެވެ. މައްސަލައިގެ ކަންހިނގާފައިވާގޮތ :
3މި މައްސަލި ބިނާކޮށްފައިވަނީ ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ […] އެވާ ކިޔާ ގޯތީގެ ބިމާއި އެ ބިމުގައިވާ އެންމެހައި އިމާރާތްތަކާއި ވަޅުފަދަ ތަންތަން ޙަސަން ތައުފީޤަށް ވިއްކުމަށްޓަކައި 16 ޖުލައި 2005 ގައި ޙަސަން ތައުފޭ ޤު އަދި ސައްޔިދ އަޙްމަދު އާ ދެމެދު ސޮއިކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމުގ ދަށުން ސައްޔިދ އަޙްމަދު އަދާކުރަންޖެހެ އިލްތިޒާމްތައް އަދި ކޮށްފައިނުވާކަމަށް ބުނެ އެކަމުގެ މައްޗަށިވެ. މ މުއާމަލާތް ގުޅިގެނާ މީގެ ކުރިން ޤަޟިއްޔާތަކެއް ހުށަހެޅި ކުރިއަށް ގޮސްފައިވެއެވެ. މާޤަޟިއްޔާތަކުގެ ތެރެއިން މައުޟޫއީ ގޮތުން ބަލައި ޙުކުމްކޮށްފައިވާ ޤަޟިއްޔާތަކަށް ޚުލާޞާކޮށް ބަލާއިރު، މަދަނީ ކޯޓުގެ ނަންބަރު /2004MC934/ ޤަޟިއްޔާ
4މި ޤަޟިއްޔާއަކީ، […] އެވާ ކިޔާ ގޯތި ބަހައިގެން ސައްޔިދު އަޙްމަދުއަށް ލިބިފައިވާ ބައިގައި ހުރި އިމާރާތް ކުއްޔަށް ދިނުމާބެހޭގޮތުނ ޙަސަން ތައުފީޤް އާއެކު ހެދި އެގްރީމަންޓްގެ ދަށުން އެގްރީމަންޓްގެ މުޅި މުއްދަތަށް ޙަސަން ތައުފީޤްގެ އަތުން ސައްޔިދ އަޙްމަދު ކުލި ނެގުމަށްފަހު، ގޯތީގައި ދެ ބުރީ އިމާރާތެއް ހެދުމަށް ޙަސަން ތައުފީޤު އެސްޓިމޭޓްކުރި އަގު ސައްޔު ދ އަޙްމަދަށް ބޮޑުކަމަށް ފެނިގެން އެއަށްވުރެ އަގު ކުޑަކުރުމަށްފަހު ސައްޔިދ އަޙްމަދު އަށު ޙަސަން ތައާ ފޤ ފައިސް ދިނުމުން ދެ ބުރީގެ އިމާރާތެއް ނިންމި ޙަސަން ތައުފީޤްއަށްޙާ ވާލުކުރުމަށ އެއްބަސްވުމަށްފަހު، އެއްބަސްވިގޮތަށް އިމާރާތްކޮށްފައީނުވތޮ،ކުލީގެ ގތުގައ ދެއްކި ފައިސި އާއާ އިމާރާތްކުރުމަށް ދެއްކި ފައިސާ ނުވަތަ […] އެވާ ކިޔާ ގޯތީގައިވާ ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ އިމާރާތް ހޯދުމަށް ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ މައްޗަށް ޙަސަން ތައުފީޤު ހުށަހެޅި މައްސަލައެކެވެ.
5މި ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމްކޮށްފައިވަނީ ބަންޑާރަ ގޯއް ޗެއ ނުވަތް ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްގައިވާ އިމާރާތެއް ދަރަންޏެއްގް ބަދަލުގައި ހަމަޖައްސަވައިދެވެން ނެތްކަމަށާއި، ޙަސަން ތައުފީޤްގެ އަތުން ސައްޔިދ އަޙްމަދު ނަގާފައިވާކަމަށ އެއްބަސްވެފައިވާ ފައިސާ، މަދަނީ ކޯޓަށް ދެއްކުމަށެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 293/Cv-C/2010 (3188/MC/2009) ޤަޟިއްޔާ
6މި ޤަޟިއްޔާއަކީ […] އެވާ ކިޔާ އަމިއްލަ ގޯތީގެ އަމިއްލަ ބިމާއި އެ ބިމުގައިވާ އިމާރާތްތަކައ ނުއުފުލޭ މުދާ ޙަސަން ތައުފީޤީ ގަތުމަށް ހުށަހެޅުމުން ބެލުނު ޤަޟިއްޔާއެކެވެ.މި ޤަޟިއްޔާ ޙުކުމްކޮށްފައިވަނ ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ނަމުގީ އ ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ […] އެވާ ކިޔާ އަމިއްލަ ގ ތ ގެ އަމިއްލަ ބިމާއި އަމިއްލަ އިމާރާތްތަކާއި ނުއުފުލޭ މުދާ 400,000.00ރ )ހަތަރުލައްކަ ރުފިޔާ( އަށް ޙަސަން ތައުފީޤުއަށް ވިއްކާފައިވާ ކަމުގައި ޙަސަން ތައުފީޤު ބުނާ މުޢާމަލާތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރާ 2002/1( ގެ ދަށުން ހެދިފައިވާ "ގޯތި ގަނެ ވިއްކުމާބެހޭ ޤަވާއިދު" ގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގައި އެވާ ވިއްކުމާބެހޭ މުޢާމަލާތު ޝަރީޢަތް މެދުވެރިކޮށް ހިންގުން" ކަމަށް ބުނާގޮތާއި އެއްގޮތަށް ވިއްކުމާބެހޭ މުޢާމަލާތުގައި ހިމެނޭ އެންމެހާ ކަންތަކާއެ،މި ވިޔަފާރީގިއަޤު ދ ޝަރީޢަތުގެ މަޖާ ލީހ ގައި ހިނގާ ގޮސްފައިވާ މުޢާމަލާތެއްކަމަށް ނުވާތީ، ޝަރީޢަތުގެ ބޭރުގައި ވްއްކާފައިވާކަމުގައި ޙި ސަނެ ތައުފީޤް ބުނެފައިވާ މުޢަމަލާތެއްގ ދަށުނ […] ގޯތީގެ ވެރި ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ބަހެއް ނެތިމއ. ޒިނިޔާމްގޯތީގެ ބިމާއި އިމާރާތްތަކާއި ނުއުފުލޭ މުދާ ޙަސަން ތައުފީޤަށް މިލްކުކޮށްދެވޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/274 ޤަޟިއްޔާ
7އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 293/Cv-C/2010 (3188/MC/2009) ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓގައ އިސްތިއުނާފުކުރުމުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/274 ޤަޟިއްޔާއިން އެ މައްސަލަ ބަލފައާ ވެއެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގައި، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 293/Cv-C/2010 (3188/MC/2009) ޤަޟިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަށް މިމައްސަލަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ބެލި ފަނޑިޔާރުން މަޖިލީހުގެ އިއްތިފާޤުން ތާއީދުކޮށް ޙުކުމްކޮށްފައިވެއެވެ.
8ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/274 ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައު އިސްތިއުނާފުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.
9ފެމިލީ ކޯޓުގެ މި ޤަޟިއްޔާއިން ސައްޔިދު އަޙްމަދަކީ ވީނުވީއެއް ނޭނގި މިހިނދަށް ގެއްލިފައިވި މީހެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައި 02 އޮގަސްޓް 2017 ގައި ޙުކުމަ ކޮށްފައިވެއެވެ. އ ދ މި ޤަޟިއްޔާގައި ސައްޔިދު އަޙްމަދުގ ވާރިޘުނީ ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ވާރިޘުންގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ހދ. ކުޅުދްއްފުށި ބާބުލްޢަވާލު މުޙައްމަދު އަޙްމަދު، ޢަބްދުއްސަލާމް އަޙމަދް،ނަޖާޙު އަޙްމަދު، ސާޖިދާ އަޙްމަދު، މާޖިދާ އަޙްމަދު، މަޖްދާ އަޙްމަދު އަދި ނަޖްދާ އަޙްމަދުއެވެ.
10އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ގޮތަށް ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުން ކަނޑައެޅުމުން ޙަސަން ތައުފީޤުގެ ފަރާތުނު ސިވިލ ކޯޓަށް މައްސަލައެއް ހިށެހެޅު އޮވެ. މި މައްސަލަ ބަލާފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 3275/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ އިންނެވެ.
11ދިވެހިރާއްޖޭގު ސޕްރީމު ކޯޓުގް ނަންބަރު 197-BA1/144/2018/64 ސިޓީން އަންގާފައިވާ އެންގުމުގެ ދަށުން ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 3275/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ އިތުރަށް ބަލައި ކުރިއަށް ގެންދެވެން ނެތްކަމަށެ ބަޔާންކޮށް، ޤާނޫނު ނަންބަރު )ދިވެހިރާއޖޭގ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު( ގ 5 ވަނަ މ އްދާގެ )ށ( ގ 2 ވަނަ ނަންބަރަށް ޙަވާލާދެއްވައި، ދަޢުވާފޯމް ބާޠިލުކޮށްފައިވެއެވެ.
12ސިވިލް ކޯޓުގެ އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ޤަޟިއްޔާ ބާޠިލުކޮށްފައިވަނިކޮށް، އެ މައްސަލަ ޤަވުއިދުނ ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސޕްރީމު ކޯޓުގް ނަންބަރ 197-BA1/144/2019/14 ސިޓީން އެންގުމުން، ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙްވީލުވާ މައްސަލަތަކއިމެދ ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( ގެ ދަށުން، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ C/2017)-C/2019 (3275/Cv-930/Cv ޤަޟިއްޔާ ބެލުނެވެ.
13އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައި މިވަނީ އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވާ ގޮތާއިމެދު ހިތްހަމަނުޖެހިގެން ހުޅުމާލެ ގޯތި ނަންބަރ 10514 / ޙަސަން ތައުފީޤގު ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓު ގައި އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާ މައްސަލައެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު C/2017)-C/2019 (3275/Cv-930/Cv ޤަޟިއްޔާ
14އިސްތިއުނާފު މިކުރެވޭ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 930/Cv-C/2019 (3275/Cv-C/2017) ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓަށް ބެލިއިރު، އެ ޤަޟިއްޔާއަކީ […] އެވާ ކިޔާ ގޯތީގެ 453.27 އަކަފޫޓުގެ ބިމާއި އެ ބިމުގައިވާ ނުއުފުލޭ މުދަލާއި ވަޅުފަދަ ތަންތަން ދަފްތަރު ނަންބަރ 5285 / މާލެ، ޙަސަން ތައުފީޤާއި […] / މާލެ، ސައްޔިދު އަޙްމަދު އ ދެމެދު 16 ޖުލައި 2005 ގައި ލިޔުމުން ވެވުނު އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން، ޙަސަން ތައުފީޤް އަށް ވިއްކުމަށް އެއްބަސްވެ، ޙަސަން ތައުފީޤިގެ ފަރާތުނ މުމުޢާމަލާތުގެ ދަށުން އުފުލަންޖެހޭ އިލްތިޒާމްތައް އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން ސައްޔިދު އަޙްމަދުއަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ޙަވާލުކޮށްފައިވާހިނދ، އެއްބަސްވެފައިވާ ފަދައިން އެތަނުގެ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުކުރުމަށްޓަކައ ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައިނުވާތީ، އަދި އޭގެ ފަހުން ވީނުވީއެއް ނޭނގި އޭނާ ގެއްލިފައިވާކަން ފެމިލީ ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވުމާ ން، އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުންގެ މައްޗަށް އަމުރުކޮށް، އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އުފުލަންޖެހޭ އިލްތިޒާމްތައް އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި އުފުލުމަށް ސައްޔިދު އަޙްމަދުއްހި މާލުވެފައިވާކަމުގައި ކަނޑައަޅައި، ސައްޔިދު އަޙްމަދުގ ވާރިޘުންގެ ފަރާތުން އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް އިޢުތިރާޟްކުރާނަމަ، މިކަމުން ޙަސަން ތައުފީޤުއަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމަށް އެދި ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުންގެ މައްޗަށ ޙަސަން ތައުފީޤު ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައެކެވެ.
15ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު: 930/Cv-C/2019 (3275/Cv-C/2017) ޤަޟިއްޔާ ނިންމަވާފައިވަނީ؛ "ދެންފަހެ، އިސްވާ ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، ސ އްޔިދު އަޙްމަދުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވ […] އެވާ ކިޔާ ގޯތީގެ ބިމާއި އެ ބިމުގައިވާއެންމެހައ އިމާރާތްތަކާއި ވަޅުފަދަ ތަންތަން ޙަސަން ތައުފީޤްއަށ ވިއްކުމަށި ޓކައ 16 ޖުލައި 2005 ގައި ޙަސަން ތައުފީޤް އަދި ސައްޔިދު އަޙްމަދުއާދެމެދު ސޮއިކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުން ތަންފީޛުކުރުމަށް ނުވަތް ޙަސަން ތައުފީޤްއަށ ލިބިފައިވާކަމަށް ބުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުންގެ ކިބައިން ނަގައިދޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ޙުކުމްކޮށްފީމެވެ." މިފަދައިންނެވެ.
16އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ: 930/Cv-C/2019 (3275/Cv-C/2017) ޤަޟިއްޔާ މި ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2021/HC-A/411 ޤަޟިއްޔއިނާ ބ ލަމުން ދިޔައިރު، މި ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅިގެނ ޝަރީޢަތި ބޭއްވުމށްޓަކައ، 03 އޮކްޓ ބަރް 2023 ވަނަ ދުވަހުގެ 10:15 އަށް ތާވަލް ކުރެވުނު ޝަރީޢަތުގެ މަޖީލީހަށ ޙާޟިރުވުމަށްއަންގައި ޙަސަން ތައުފީޤު އަށް އަދި ޙަސަން ތައުފީޤުގެ ވަކީލު ސ.ހިތަދޫ / ރެސްޓްވިލާ، ޙުސައިން ވަޙީދު އަށް ފޮނުވުނު، މި ކޯޓުގެ ނަންބަރު: B3/CHT/2023/4156-95 "ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު އާއި B3/CHT/2023/4155-95 "ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު" 24 ސެޕްޓެންބަރު 2023 ގައި ޙަސަން ތައުފީޤުއަށް އަދި ޙަސަން ތައުފީޤުގު ވަކީލެ ސ. ހިތަދޫ / ރެސްޓްވިލާ، ޙުސައިން ވަހީދު އަށް ރައްދުވފައިވާއިރު، އެ އަމުރުގައިވާ ގަޑިކަމުގައިވ 10:00އަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ޙު ޟިރުވެފައިނުވާތީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓާ ގ ޤަވެ ޢދުގ 48 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، ޙަސަން ތައުފީޤު ގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފުކުރުމަށ ހުށަހަޅާފައިވާދިވެހިރާއްޖޭގ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު: 2021/HC-A/411 ޤަޟިއްޔާގެ ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠި ލުކޮށފައިވެއެވެ.
17އިސްވެ ބުނެވުނު ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު: 2021/HC-A/411 ޤަޟިއްޔާ ބާޠލި ކޮށްފައިވުމުން، އިސްތިއުނާފުކުރު ފަރާތުން މި މައްސަލަ ދެވަނަ ފަހަރަށް ހައިކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން މިހާރު މ މައްސަލަ ބަލަމުން މި ދަނީ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2023/HC-A/359 ޤަޟިއްޔާ އިންނެވެ.
18ސިވލ ކޯޓުގް ނަންބަރ 930/Cv-C/2019 (3275/Cv-C/2017) ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފި ކުރުމަށު އެދު ހުޅުމާލެ ގޯތި ނަންބަރ 10514 / ޙަސަން ތައުފީޤު ގ ފަރާތުން 10 )ދިހް އެ އެ ( ނުކުތާ ހުށަހަޅައި އ ނުކުތާތަކާ ބެހޭގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ވާހަކަ ދައްކާފައިވެއެވެ. އާ ގޮތުނ ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަކީ؛
18.1- […] ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ […] އެވާ ކިޔުނު
453.27 އަކަފޫޓުގެ ގޯތީގެ ބިމާއި އެބިމުގައިވާ އެންމެހައި އިމާރާތްތަކާއި ނުއުފުލޭ މުދާ ޙަސަން ތައުފީޤީ އަށް ވިއްކުމަށްޓަކައި ސައްޔިދ އަޙްމަދު އާއު ދަފްތަރު ނަންބަރު ރސ 5285 ޙަސަން ތައުފީޤު އާ ދެމެދު 16 ޖުލައި 2005 ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން )މީގެ ފަހުން "އެއްބަސްވުން" ކަމަށް ބުނެފައިވާ( އކެ، އިސްވެ ދެންނެވުނު […] އެވާ ކިޔުނު ބިމާއި އިމާރާތާއި ނުއުފުލޭ މުދާ ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތް ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގައި ދެފަރާތުން ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތާމެދު ވެވުނު sell) to (agreement އެއްބަސްވުމެއްކަމާއި، މިއީ އެގޯތި ވިއްކުމުގެ (agreement for sale) އެއްބަސްވުމެއް ނޫންކަން އެނގެން އޮންނައިރު، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމް ކުރެއްވިއިރު، އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރައްވާފައި ނުވާކަން؛
18.2- އިސްވެ ދެންނެވި އެއްބަސްވުމަކީ،ޤާ ނޫން ނަންބަރު 91/4 )ކޮންޓް ރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު(ގެ ދަށުން އަދ އެހެން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ވެސް ޣައިރު ޤާނޫނީ އެއްބަސްވުމަކަށް ނުވާހިނދު، އެ އެއްބަސްވުމުގެ ފައިދާއެއް ޙަސަން ތައުފީޤަށް ނުލިބޭ ގޮތަށް ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމްކުރައްވާފައިވުން؛
18.3- އިސްވެ ދެންނެވި އެއްބަސްވުމަކީ "ޝަރީޢަތް މެދުވެރިނުކޮށް" ހިންގާފައިވާ މުޢަމަލާތަކަށްވާތީ، އެކަމުގެ ފައިސާ ބިން ވިއްކި ފަރާތަށް ލިބިފައި، އެ ބިން ގަތް ފަރާތަށް ގެއްލުންވާ ގޮތަށް ސިވިލް ކޯޓުގ ނަންބަރ 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައ ޙުކުމްކުރުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގި 40 ވަނަ މާއްދާއާއި 17 ވަނަ މާއްދާއާއި އަދި 20 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ކަމުގައިވުން؛
18.4- އިސްވެ ދެންނެވިއެއްބެ ސްވުމަކީ، ދެފަރާތުގެ ހެކިންގެ ޙަޟިރުގައި ސޮއިކޮށްފައިވާ އަދި ހެކިންގެ ދެމެދުގައި އާމުޢާމަލާތް ހިންގިކަމާއ ގޯތި ގަތުމަށްޓަކައި ދައްކަންޖެހި ފައިސާ ނަގުދު ފައިސާއިން ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ބަދަލުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ކޯޓުގައި ހެކިބަސް ދީފައިވާއިރު، އެއީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2002/1 )ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު( އާއި "ގޯތި އަމިއްލަ ކުރުމާއި، ގަނެ ވިއްކުމާބެހޭ ޤަވާޢިދު"ގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގައިބުނެފައިވ ޝަރީޢަތާ މެދުވެރިކޮށް ހިންގާފައިވާ މުޢާމަލާތެއް ނޫންކަމަށާއި، ރެސްޖުޑިކޓަރގެ ހަމައާ ޚިލާފުކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމު ކުރެއްވިއިރުގައި އެކަމަށް ރިޢޔަތްކޮށްފައާނުވުމާއި، ޤާނޫނުގެ މިއުޞޫލާއި ރެސްޖުޑިކޭޓަރގެ ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށް ނިޔާ ކަނޑައަޅާފައިވުން؛
18.5- ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމް ކުރެއްވިއިރު، އިސްވެދެންނެވި އެއްބަސްވުމުގައި ބުނެފައިވާ ބިން ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތް ޞައްޙަ ނޫންކަމަށާ ކަނޑައެޅިއިރު، އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ސައްޔިދު އަޙްމަދުއަށް ޙަސަން ތައުފީޤް ދީފައިވާ 500,000/-ރ. )ފަސްލައްކަ ރުފިޔާ( )ރެޖިސްޓްރީ ޖާމިނުކޮށް ވަކިން ސޮއިކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމެއް( އާއި ޙަސަން ތައުފީޤަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުމަށ އެއްވެސް ވަރަކަށް ރޢާޔަތްކޮށްފައ ނުވުން؛
18.6- ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމްކުރެއްވިއިރު، އިސްވެ ދެންނެވި އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭގޮތުން ކުރިން ކޯޓުން ފައިޞަލާކޮށްފައިވ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ތަޠުބީޤު ކުރެވިގެން ނޫންކަމާއި، އެކަން ވަޒަންކުރުމުގައިޝަރުޢީ ޙުކުމް ތަޠުބީޤުކުރުމުގެ އުޞޫލުތަކާއި ޚިލާފުވެފައިވުނ؛
18.7- ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމް ކުރެއްވިއިރު، މަރުޙޫމް ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުން ޝާމިލުވާގޮތަށ ދަޢުވާއެއް ކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ލިބިގެނަނުވާކަމަށާއ ސއްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުންނަށް މައްސަލަ ނަޤުލީ ނުވާނެކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގައި ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކާއި ޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކާއި ޚިލާފަށް މާނަކޮށްފައިވުން؛
18.8- ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމްކުރެއްވިއިރު، […] ނިޔާމަ އެވާ ކިޔުނު ގޯތިން […] ސައްޔިދު އަޙްމަދުއަށް ލިބިފައިވާ 453.27 އަކަފޫޓުގެ ބިމާއި އިމާރާތާއި ނުއުފުލޭ މުދާ ވިއްކުމަށްޓަކައި ސައްޔިދު އަޙްމަދުއާއި ދަފްތަރު ނަންބަރު ރސ 5285 ޙަސަން ތައުފީޤު އާއި ދެމެދު 16 ޖުލައި 2005 ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމް ގެ ދަށުން ދެއްކި ފައިސާތަކަކީ ދަރަންޏެއްގު ގޮތުގައި ކަނޑައަޅައި، އެ ފައިސާ ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި ގޮސްފައިވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގައި ޤާނޫނުއާއި ޤަވާޢިދު މާނަކުރުމާއި ތަޠުބީޤު ކުރުމުގައި ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާއި ޚިލާފުވެފައިވުން؛
18.9- ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމް ކުރެއްވިއިރު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 1975/25 )ތަރިކައާބެހޭ ޤާނޫނު( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ 60 ދުވަސް މިމައްސަލާގައި ފަހަނަޅާ ގޮސްފައިވާކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ، ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކާއި، ޤާނޫނު ތަޠުބީޤު ކުރުމުގެ ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށް ކަމުގައިވުން؛
18.10- މުދާ ހޯދުމާއި، މިލްކުކުރުމާއި، ވާރުތަކުރުމާއި، ދިނުމާއި، މުދަލުން މުޢާމަލާތް ކުރުމުގެ ޙައްޤު ކޮންމެ ރައްޔިތަކަށްމެ ލިބިގެންވާކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާފަދަ "ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކޮށްފައިވާ ޤާނޫނު" އަކުން އެއްވެސް ޙައްޤެއް ހަނިކޮށް ނުވަތަ ޤައިދުކޮށްފައި ނެތީސް، ސައްޔިދ އަޙްމަދު އާއި ޙަސަން ތައުފީޤް އާ ދެމެދު ވެފައިވާ ބިން ވިއްކުމުގެ މުޢާމު ލާތް ޞައްޙަ ނޫންކަމަށް ސިވިލަ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމްކުރުމަކީ އިސްވެ ބުނެވުނު އަސާސީ ޙައްޤާ ޚިލްފުކަމެއްކނ؛ ޝަރީޢަތަށް ފާހަގަކުރެވުނު ކަންތައްތައް
19ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު (3275/Cv-C/2017) 930/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާ އެ ކޯޓުން ނިންމާ ފައިވަނީ،ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުޞޫލު ތެކާ ޚިލާފަށްކަމަށު ބުނެޙަސަން ތައުފީޤގެފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކަށާއި، އެ ނުކުތާތަކާ ގުޅިގެން މައްސަލާ ގައާ ހިމެނި ފަރާތްތަކުން ހައިކޯޓުގ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށާއި، މައްސަލައެ ގުޅުންހުރި ލިޔެކިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
20އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިމިވ ޤަޟިއްޔާ ބިނާކޮށްފައިވަނީ ސައްޔިދ އަޙްމަދުގ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ […] އެވެކިޔާ ގޯތީގައިވާ ބިމާއި އެ ބިމުގައިވާ އެންމެހުޢިމާރާތްތަކާއި ވަޅުފަދަ ތަންތަން ޙަސަން ތައުފީޤު އަށް ވިއްކުމަށްޓަކައި 16 ޖުލައި 2005 ގައި ޙަސަން ތައުފީޤު އަދި ސައްޔިދ އަޙްމަދު އާދެމެދު ސޮއިކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ސައްޔިދ އަޙްމަދު އަދާކުރަންޖެހޭ އިލްތިޒާމްތައް އަދކޮށްފައ ނުވާކަމަށެ ބުން އެކަމުގެ މައްޗަށެވެ.
21ސައްޔިދ އަޙްމަދު އަދި ޙަސަން ތައުފީޤު އާ ދެމެދު […] އެވާ ކިޔާ ގޯއްޗާ ގުޅޭގޮތުން ހ ނިގާފައިވ މުޢާމަލާތްތަކ ގުޅިގެނާ މީގެކުރިން ޤެޟާ އްޔާތަކެއ ހުށަހެޅް ކުރިއަށް ގޮސްފައިވާކަމާއި، އަގޮތުން މި މައުޟޫއީ ގުޅިގެން ފުރަތަމަ ނިންމާފެއިވާ ޤަޟިއްޔާއިން ނިންމާފައިވަނީ، […] އެވާ ކިޔާ ގޯތީގާބިމާއި އެ ބިމުގައިވާ އެންމެހަޢިމާރާތްތަކާއި ވަޅުފަދަ ތަންތަން ޙަސަން ތައުފީޤި އ ށ ވިއްކުމަށްޓަކައި 16 ޖުލައި 2005 ގައި ޙަސަން ތައުފީޤު އެއާ ސައްޔިދ އަޙްމަދު އާ ދެމެދު ސޮއިކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމަކާ ދިވެހިރާއްޖޭގ ބިމ ބެހޭ ޤާނޫނު އަދި ގޯތި ގަނަ ވިއްކުމާބެހޭ ޤި ވާ ޢާ ދ ލާޒިމުކުރާ ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށް ހިނގފައިވ އެއްބަސްވުމެއް ނޫންކަމަށެވެ.
22ޕްރިސިޑެންސް 4އަދި އޭގެފަހުން އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުންގެ މައްޗަށްއަމުރުކޮށް، އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އުފުލަންޖެހޭ އިލްތިޒާމްތައް އެކަށީގެންވާ އަވަސާމިނެއްގައި އުފުލުމަށް ސައްޔިދު އަޙްމަދު އިހުމާލުވެފައިވަކަމުގައި ކަނޑައަޅައި، ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުންގެ ފަރާތުން އެއްބަސްވުމާ އއްގޮތަށެ ޢަމަލުކުރުމަށް އިޢުތިރާޟްކުރާނމަ، މިކަމުން ޙަސަން ތައުފީޤިއަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމަށ އެދް ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުންގެ މައްޗަށް ޙަސަން ތައުފީޤު މައްސަލާ ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. މ މައްސަލި ނިންމާފައިވާގޮތަށް ބަލާއިރު، ސައްޔިދ އަޙްމަދު ގެއްލިފައިވާކަމަށް ވާރިޘުން ކާނޑައަޅާފައިވ ޙލަތުގައާތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާއެއް އޮތްނަމަ ކޯޓަށް ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ހުށަހަޅަންޖެހޭކަމަށް ތަރިކައާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވއިރު،ޙަސަން ތައުފީޤްގެ ފަރާތުނުވެސް މ ޙި ލަތު ޤަބޫލުކޮށް އެގޮތަށް ޢަމަލުކޮށްފައި ނުވާތީއާއި،ސިވިލ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 293/Cv-C/2010 (3188/MC/2009) ޤަޟިއްޔާގެ އިސްތިއުނާފީ ޤަޟިއްޔާ ކަމުގައިވާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/274 ޤަޟިއްޔާގައި، […] އެވާ ކިޔާ ގޯތީގެ ބިމާއި އެ ބިމުގައިވާ އެންމެހާ ޢިމާރާތްތަކާއި ވަޅުފަދަ ތަންތަން ޙަސަން ތައުފީޤު އަށް ވިއްކުމަށްޓަކައި 16 ޖުލައި 2005 ގައި ޙަސަން ތައުފީޤު އާއުސައްޔިދ އަޙްމަދު އ ދެމެދް ސޮއިކޮށްފައިވ އެއްބަސްވުމަކާ ޤާނޫނާއި ޤަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ހިނގާފައިވާ އެއްބަސްވުމެއް ނޫންކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާތު،އެކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޙަސަން ތައުފުޤީ އަށި ލިބިފައިވާކަމަށް ބުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުންގެ ކިބައިން ނަގައިދޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ސިވިލް ކޯޓުން އ މައްސަލަ ބަލާ ނިންމާފައިވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/274 ޤަޟިއްޔާއިން ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ. އަދިދިވެހިރާއްޖޭގ ހައިކޯޓުގެ މި ނިންމެވުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކޮށްފައި ވާކަން އެނގެން ނެތެވެ. އެހެންކަމުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2011/HC-A/274 ނިހާއީ ހުކުމެވެ.
23ސިވިލް ކޯޓުގެ މިނިންމުމާއި ގުޅިގެން އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މިމައްސަލާ ގައި މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރާ ޙަސަން ތައުފީޤުގު ފަރާތުން ހުށަހަޅާ މައިގަނޑު ޝަކުވާއަކީ، އިސްތިއުނާފ ކުރެވިފައި މިވާ ޤަޟިއްޔާ ނިންމެވިއިރު، 16 ޖުލައި 2005 ގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވމަކު، […] އެވާ ކިޔުނު ބިމާއި އިމާރާތާއި ނުއުފުލޭ މުދާ ވިއްކުމުގެ މ ޢާމަލާތ ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގައި ދެފަރާތުން ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތާމެދު ވެވުނު sell) to (agreement އެއްބަސްވުމެއްކަމާއި، މިއީ އެގޯތި ވިއްކުމުގެ (agreement for sale) އެއްބަސްވުމެއް ނޫންކަން އެނގެން އޮންނައިރު،އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައި މިވ ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމްކުރިއިރު، އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށެވެ.
24އަދި މި އެއްބަސްވު މަކ ޤާނޫނު ނަންބަރ 91/4 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު(ގެ ދަށުން އަދި އެހެން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ވެސް ޣައިރު ޤާނޫނީ އެއްބަސްވުމަކަށް ނުވާހިނދު، އެ އެއްބަސްވުމުގެ ފައިދާއެއް ޙަސަން ތައުފީޤަށް ނުލާ ބޭ ގޮތަށި ޙުކުމް ކޮށްފައިވާކަމަށާއި، އަދ މަރުޙޫމް ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުން ޝާމިލުވާގޮތަށ ދަޢުވާއެއް ކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އިސްތިއުނާފުކުރަފަރާތަށ ލިބިގެން ނުވާކަމަށާއި ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުންނަށ މައްސަލް ނޤުލާ ނުވާނެކަމަށް ކަނޑައީޅަ ފައިވަނ ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކާއި،ޤާނޫނީ އަދި ޝް ރުޢީ އުޞޫލުތަކާއި ޚިލާފަށެކަމަށ ބުނެ ހުށަހެޅި ޝަކުވާކަނ އެނގެން އޮތްކަމެވެ.
25މި މައްސަލާގައި ހިމެނޭ ވާޤިޢާތ ގުޅިގެނާ އިތުރު މައްސަލަތަކެއް މީގެކުރިން ކޯޓުތަކުން ނިންމާފައިވާކަން އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ޤަޟިއްޔާތަކަށް ބެލުމުން އެނގެން އޮންނާތީ، މި މައްސަލާގައި ޝަރީޢަތުގެ ކުރިމަތީގައި ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭނީ މިމައްސަލައަކ ހަމިޙޤީޤަތުގައަވެސ ކުރިން ހުށަހެޅް އެއަށް ފައެޞޯ ލާކުރަނިވި ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވާ މައްސަލައއްތ ބެލުމާއި، މައްސަލައާ ގުޅިގެން އެހެން ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވަނިކޮށް،އަލުން ހަމަ އެ މައުޟޫގައިމައްސަލއެއަހުށަހަޅައި އެއަށް ފައް ޞި ލާކޮށ ގޮތެއް ކަނޑައެޅިދާނެތޯއެވެ.
26ޕްރިސިޑެންސް 1ޕްރިސިޑެންސް 2ޓްރައިބިއުނަލނު ނުވަތް ކޯޓަކުން މައްސަލައެއް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބަލައި ފައް ޞި ލާކުރުމަށާ ފަހު ނިނިމ ނިންމުމެއ އަލުން އެ ޓްރައބިއުނަލުނ ނުވަތް އ ކޯޓުން ނުވަތަ އެ ދަރަޖައިގެ އެހެން ތަނަކުން ބެލުން (resjudicata)ގެ މަބްދަޢުގެ ދަށުން ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ހުއްދަ ނުކުރެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ 2016/SC-A/25 ޤަޟިއްޔާ )ބަނީ ހޯލްޑިންގްސް )ބީ.ވީ.އައި( ލިމިޓެޑް ވ . މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ( ގައި ރެސްޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ބިނާވެފައިވާ 3 )ތިނެއް( އުޞޫލު ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ. އެއީ، އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް (issue estoppel) އާއި، ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް estoppel) action of (cause އާއި އިޖުރާއަތުގެ ނަހަމަ ބޭނުން ހިފުން of (abuse proces) މޫއުޞުލުތަކުގެ ތެރެއިން އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް ތަޠބީޤ ކުރެވޭގޮތް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، މައްސަލައެއްގެ މުހިއްމު ބައެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ ނުކުތާއެއް، އެ ނުކުތާ ހިމެނޭގޮތުން ނުވަތަ އެމައްޗަށް ބިނާކޮށް ދަޢުވާއެއް ކުރެވި، އ ނުކުތާއާމެދު ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވާނަމަ، އެދަޢުވާގައި ހިމެނުނު ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި އުފުލޭ އެހެން ދަޢުވާއެއްގައި، އެ ނުކުތެ )ކުރިންގޮތް ކަނޑައެޅުނު( އަކީ އެ މައްސަލައާ ގުޅޭ ނުކުތާއެއް ކަމުގައި ދެކިގެން، އ ނުކުތާއާމެދު އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާނަމަ، އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް މެދުވެރިކޮށް، އެ ނުކުތާއާމެދު ގޮތްކަނޑައެޅުނ ހުއްޓުވުމަށެވެ. މިފަދައިންނެވެ.
27ޕްރިސިޑެންސް 3އުޝޫ އެސްޓޮޕަލް ޤާއިމް ކުރުމަށްޓަކައި އަންނަނިވި ޝަރުޠި ތައް ފުރިހަމަވާންޖެހނެކަމާއި، އެއީ: )ހ( ހ ށަހަޅާފައިވ ނުކުތާއަކާ )އަމަރު ޙލާގައި( އެ ނުކުތާގެ މައްޗަށް ކުރިން ގޮތެއް ނިންމާފައިވާ ނުކުތާއެއް ކަމުގައިވުން، )ށ( ބުނެވދިޔަ ނިންމުން ނިންމާފައިވާނަމި،އެ ނިންމުމެއް ނިހާއީ ނިންމުމަކަށް ވެފައިވުން؛ އަދ )ނ( އަނުކުތާގެ މައްޗަށް ކުރިން ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވާ މައްސި ލ ގައި އާ،ފަހުން ހުށަހަޅާފައިވް މައްސަލާގައި ހިމެނެނީ އެއް ފަރާތްތަކެއް ކަމުގައިވުނާ )ރ( ފަހުން ހުށަހެޅި މައްސަލާ ގައް ހުށަހަޅާފައިވި ނުކުތާތަކަކީ މައްސަލު ގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުނ އެކަށިގެންވާ މަސައްކަތްކޮށް ވިސްނުންތެރިކަމާއެކ ހުށަހެޅިނަމަ، ކުރިން ހުށަހެޅި މައްސަލާ ގައި ހިމެނި އެ މައްޗަށް ގޮތްކަނޑައެޅޭނެ ނުކުތާތަކެއް ކަމުގައިވުން." އެވެ.
28މި މައްސަލައިގައި ފެންނަންހުރި ޙަޤީޤަތްތަކުގެ މައްޗަށް ބަލާއިރު މި މައްސަލާގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވް ހުރިހާ ޤަޟިއްޔާތަކެއް ވެސް ބިނާވެފައިވަނީ، […] އެވާ ކިޔާ ގޯތީގެބިމާއި އެ ބިމުގައިވާ އެންމެހާ ޢިމާރާތްތަކާއި ވަޅުފަދަ ތަންތަން ޙަސަން ތައުފީޤު އަށް ވިއްކުމަށްޓަކައި 16 ޖުލައި 2005 ގައި ޙަސަން ތައުފީޤު އަދި ސައްޔިދ އަޙްމަދު އާ ދެމެދު ސޮއިކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމުގ މައްޗަށެވެ.
29ޕްރިސިޑެންސް 5އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ޖުލައި 2005 ގާއެއްބަސްވުމަށް ބަލާއިރު، އެ އެއްބަސްވުމަކީ ޤާނޫނާއި ޤަވާ ޢާދ ޚިލާފަށް ހެދިފައިވްއއްބަސްވުމެއެ ކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 293/Cv-C/2010 (3188/MC/2009) ޤަޟިއްޔާއިން ކަނޑައްޅާފައިވާއިރު، އަދި މ ނިނުމުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގ ނަންބަރ 2011/HC-A/274 ޤަޟިއްޔާއިން ތާއީދުކޮށްފައިވާއކަން އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ޤަޟިއްޔާތަކަށް ބެލުމުން އެނގެން އޮވެއެވެ. އެހެންކަމުނ ނިހާއީ ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވަނިކޮށް، 16 ޖުލައި 2005 ގައި ޙަސަން ތައުފީޤު އަދި ސައްޔިދ އަޙްމަދު އާދެމެދު ސޮއިކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އ މައުޟޫގައި އަލުން މައްސަލައެއް ހުށަހެޅިދާނެ ކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ.
30ޕްރިސިޑެންސް 6ބުނެވި ދިޔަ ކަންކަން އެހެނ ހުރުމުން، ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ […] އެވާ ކިޔާ ގޯތީގެ ބިމާއި އެ ބިމުގައިވާ އެންމެހާ އިމާރާތްތަކާއި ވަޅުފަދަ ތަންތަން ޙަސަން ތައުފީޤު އަށް ވިއްކުމަށްޓަކައި 16 ޖުލައި 2005 ގައި ޙަސަން ތައުފީޤު އަދި ސައްޔިދ އަޙްމަދު އާ ދެ މެދު ސޮއިކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއްކަން އެނގެން އޮންނާތީ، އެ އެއްބަސްވުންތަންފީޛުކުރުމަށް ނުވަތަ ޙަސަން ތައުފީޤު އަށް ލިބިފައިވާ ކަމަށް ބުނާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ސައްޔިދު އަޙްމަދުގެ ވާރިޘުންގެ ކިބައިން ނަގައިދިނުމަށް އެދެވިދާނެ ކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ. ކަންމިހެން ހުރުމުން، ޙަސަން ތައުފީޤަގެ ފަރާތުނ އިސްތިއުނާފު ކުރުމށަ ހުށަހަޅާފައިވް ދެން ތިބި ނުކުތާތަކާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނެ ތަނެއް އޮތްކަމުގައި އަހުރެން ނުދެކެމެވެ.
31އިސްވެ ބަޔާންކުރަނިވި ކަންކަން އެގޮތުގެ މަތީން ހުރުމުން، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 930/Cv-C/2019 (3275/Cv-C/2017) ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވާ ގޮތާމެދު ހިތްހަމަނުޖެހިގެން އެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދޭ ޙަސަން ތައުފީޤުގްފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށ ރިޢާޔަތްކޮށީ، އެ ޤަޟިއްޔާގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ޝަރުޢީ އަދ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް އަހުރެން ދެކެމެވ.
32އިސްފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.
33އިސްފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.
34މި ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ޙުކުމްކުރުމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި މި ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު މައްސަލައިގެ ޚަޞްމުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުނ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅޭނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމުން ނިންމާތާ 30 )ތިރީސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ.މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓް ޙަވާލުކޮށްފއ ނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނަން ފަށާނީ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޙަވާލުކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެންނެވެ. އެހެނަސް، ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ ޚުލާޞާއަށް ބިނާކޮށްވެސް އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. މި ކަމުގައި ދެވޭ އިސްތިސްނާ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނ ނަންބަރު 2021/32)ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( ގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު )ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32(ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ )ނ( 2023/HC-A/359 17 titllBI _- 0,,,, :.;;n,•.-: ~ ,,,, c.::, ::,~:, 0 ::,c.~::,::, o .,,,,,.c. o.,,,,,,,.,,, :,:,c.::,o~,,,, c.o • .J' .? A _,I .J' _,,,, V _,I /"A ,,0 ,,_.,A VA .?.,,,, ./ /"A .,,S_,I A A .J" OP OP,,_., /".J'.,,,, V /"/1 OP .J' ,,_.,A .,,, ,,,,. ,,,, ,,,, .,,, / / o.,., a.,,,,::,~:, o ~o ,,,,. :, / 0 / t.:, C) 0 /",,_.,✓, .r.?_,,,, V _,I/" A ,,0 ,,_.,_,,, /1 A~ J 930/Cv-C/2019 (3275/Cv-C/2017) .,,,, OP/"/" .s E V .,,? .J' ,,_., / / / // ~ .,,, ox ,,,,. ~ 0 .,,, (. ox~ ' :, .,,, ~:,:, ~ .,,, ~.,,,,,,,. :, 0 :, ~.,,,, .J'A_,I .rv A.S/1.A~ J A <_ry ,/"OP .sv,,o,,ovr .J'A_,I.J,./.r./ /".J"_,,,,.,I / / / / / t.«.O~ t. // 0/ /// / 0//0t. Ol.// :,:,~ / :,/ //(.(.l.0/0t. .S (!A_,,,,./ .J'.r /,,_,A.?.? 'A.J,.A t./"V .r.?V,,0/" .AOPOP,,_., rr.:i .,,SA -,,;,.,,,,~ .,,S.,,1./(!/"/"/".S / / / .,,, ,(, .,,,, ,(, C. C. ox O :, ::, 0 :, ~ 0 c.:, .,,, c.o:,~ .,,, ' • .J'.?_,,1.rv,;;,v ✓, r.:i_,,1,,oAA J' .// f:,? J' /".,,,flt./"/ /OP ,?, .,,, ,,,,. ,(,.,,,,. ,,,,. ,,,,. >o>> .,,,.,,, .,,,o ,,,. :JCV.,?V.< A/• /1A,.:..,:J,;;, ' ,,,,, ,,,,, ,,,,, ~ - 0.,,,,.~ ,.,,, / ~ ., ~ .,,, (! ./.,,,,.,, ,,0 .:,~.,, .,,,, /1 t./".,, ,(, .,,, ,,,,. ,,a,,_,.,,,.,,,,:,/ ~ ) ( / 331 6 471 :~:; ,3 32so29 :;..f ,e.:.: -: ;~ ,;:; ,;....:.,,.. -: ~;~.: ,;e-:: ::- .:e.:;-:;-::: www .highco urt. gov.mv :;-:;:._,:; info@ highcour t. gov .m v -.;-:I--;
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/SC-A/25 ޤަޟިއްޔާ (ބަނީ ހޯލްޑިންގްސް (ބީ.ވީ.އައި) ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/274 ޤަޟިއްޔާ
- ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 293/Cv-C/2010 (3188/MC/2009) ޤަޟިއްޔާ
- މަދަނީ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 934/MC/2004 ޤަޟިއްޔާ
- ފެމިލީ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 553/Fm-C/2017 ޤަޟިއްޔާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) އަދި ގޯތި ގަނެ ވިއްކުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާގައި ތަޠުބީޤުކުރި)
- ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ކުރީގެ އިސްތިއުނާފު 2021/HC-A/411 ގެ ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠިލުކުރުމުގައި)
- ބެންޗު
- ޙުސައިން ޝަހީދު، މުޙައްމަދު ފައިޞަލް، ފާޠިމަތު ފަރުހީޒާ
- ރައުޔު ލިޔުނު ފަނޑިޔާރު
- ޙުސައިން ޝަހީދު · ތާއީދުކުރެއްވީ: މުޙައްމަދު ފައިޞަލް، ފާޠިމަތު ފަރުހީޒާ
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް