ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2022/HC-A/304
ޙަސަން ނާޞިރު ވ. ޙުސައިން މަނިކު، 2022/HC-A/304
Hassan Naasiru v. Hussain Maniku 2022/HC-A/304 (2022/HC-A/304, High Court of the Maldives, 7 September 2023)
ޙަސަން ނާޞިރު ވ. ޙުސައިން މަނިކު
މައިގަނޑު ސުވާލު
ދޯނި ދުއްވުމުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދޯނީގެ ވެރިފަރާތަށް ލިބެންޖެހޭ ފައިދާގެ ބައި، ދޯނި އަނބުރާ ގެނައުމުގެ ޚަރަދު އަދި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިނުދިނުމުގައި ދަށު ކޯޓުން ހެކި ވަޒަންކުރުމާއި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ކަނޑައެޅުމުގައި ގޯހެއް ހަދާފައިވޭތޯ؛ އަދި ހަމަ އެ އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭ ކުރީގެ ޙުކުމަކީ މި ދަޢުވާ ބެލުމަށް ހުރަހެއްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ބައެއް ބާޠިލުކޮށް (އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބެންޖެހޭ މަންފާގެ ބައި) އަލުން ބެލުމަށް ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ފޮނުވި؛ ބާކީ ބައި ޤާއިމް
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 14) ދެފަރާތުގެ މެދުގައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ އެއްވެސް މާއްދާއެއްގައި އަނެއް ފަރާތުން ލިބިދޭންޖެހޭނެކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާ ޚަރަދެއް (ދޯނި އަނބުރާ ގެނައުމުގެ ޚަރަދު) އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ނަގައިނުދިނުމަކީ އެއްބަސްވުމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމާ ނިންމުމެކެވެ.
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 16) އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ (onus probandi) އުފުލުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެވެ؛ ނަމަވެސް ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ކުރާ ދިފާޢީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަކީ އެފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެވެ، އަދި ޚަޞްމުން ކުރިމަތިކުރާ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމަކީ އެ ދަފްޢު ކުރިމަތިކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓު، އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ).
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 17) އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލާޒިމްކޮށްފައިވާ ކަމެއް (އަނެއް ފަރާތަށް ލިބިދޭންޖެހޭ ފައިސާ ތިންވަނަ ފަރާތަކާ ޙަވާލުކުރުން) ކުރިކަމަށް ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނާނަމަ، އެކަން އެގޮތުގައި ކުރިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ އެފަރާތުގެ މައްޗަށް އޮތް ކަމެކެވެ.
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 19) އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން މަންފާގެ ބައެއް ލިބެންޖެހޭ ފަރާތަށް ލިބެންޖެހޭ ޢަދަދު ޝަރީޢަތުން ކަނޑައެޅޭނީ ލިބުނު މަންފާ އެނގި މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާ ކަށަވަރުވެގެން، ނުވަތަ މަންޠިޤީ ހަމައަކުން އެ ޢަދަދު ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވެގެންނެވެ.
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 20) އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބުނު މަންފާގެ ތެރެއިން އަނެއް ފަރާތަށް ލިބިދޭންޖެހޭ ފައިސާ ލިބިނުދީފިނަމަ އެއީ ނުޙައްޤު މަންފާ (unjust enrichment) އެކެވެ؛ ނުޙައްޤު މަންފާއެއް އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ލިބިދީގެން ނުވާނެއެވެ.
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 20، 24) ލިބެންޖެހޭ ޢަދަދު ކަނޑައެޅުމަށް މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާ ކަށަވަރުކުރެވޭނީ ކަމާގުޅޭ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ، ހުށަހެޅޭ ހެކި ވަޒަންކޮށްގެންނެވެ؛ އެކަން ކުރެވޭނީ މައްސަލަ ބަލާ ދަށު ކޯޓަށް ކަމުން، އެބައި ބާޠިލުކޮށް ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 46 (ށ) ގެ ދަށުން ދަށު ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރެވޭނެއެވެ.
- (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 22-23) ހަމަ އެ އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭގޮތުން އެހެން ކޯޓެއްގައި ކުރިން ބެލި މައްސަލައެއްގެ މައުޟޫޢު ތަފާތު ނަމަ (އަނެއް ފަރާތުގެ ޚަރަދު ހޯދުމުގެ ދަޢުވާ)، އެ ޙުކުމް ތަންފީޛުނުކޮށް އޮތުމަކީ ނުވަތަ އިސްތިއުނާފުނުކުރުމަކީ ފަހުގެ ދަޢުވާ ބެލުމަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނޫނެވެ؛ އަދި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދަށު ކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަން އެދޭނަމަ އެކަމަށް ޤާނޫނީ ހަމަ ބުނެދޭންޖެހޭނެއެވެ.
35ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދުކުރަމެވެ.
36ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދުކުރަމެވެ.
33. މި ޤަޟިއްޔާގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ޙުކުމް ކުރުމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި މި ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު މައްސަލައިގެ ޚަސްމުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އެގޮތުން އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުގެ މުއްދަތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން މި ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކު މ ކުރް ތާރީޚުން ފެށިގެން 22 (ތިރީސް) ދުވަހެވެ. އަދި އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތްނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޚަސްމުންނަށް ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނަން ފަށާނެ ތާރީޚަކީ ޝަރީޢަތްނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޚަސްމުންނ ޙަވާލުކުރާ ތާރީޚެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ޚުލާސާ އަށް ބިނާކޮށްވެސް އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. . ޤާނ ނ ނަންބަރު 3233/23 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނ ނ) ގެ 381 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) . ޤާނ ނ ނަންބަރު 3233/23 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނ ނ) ގެ 381 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) . ޤާނ ނ ނަންބަރު 3233/23 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނ ނ) ގެ 381 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ)
- ބެންޗު
- ޙުސައިން މަޒީދު، މުޙައްމަދު ފައިޞަލް، ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ
- ރައުޔު ލިޔުނު ފަނޑިޔާރު
- ޙުސައިން މަޒީދު · ތާއީދުކުރެއްވީ: މުޙައްމަދު ފައިޞަލް، ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް