ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/232
ޑރ. މުމްތާޒު ޢަބްދުލްޙަމީދު ވ. ދިޔާނާ ޢަބްދުލްވައްހާބު، 2018/HC-A/232
Dr. Mumthaazu Abdhulhameedhu v. Dhiyaanaa Abdhulvahaabu 2018/HC-A/232 (2018/HC-A/232, High Court of the Maldives, 28 October 2020)
ޑރ. މުމްތާޒު ޢަބްދުލްޙަމީދު ވ. ދިޔާނާ ޢަބްދުލްވައްހާބު
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމީ ރަޖިސްޓްރީގައި އިރުމަތީ އިމުގެ މިން 18 ފޫޓުން 20 ފޫޓު 9 އިންޗިއަށް ބަދަލުވީ ޤާނޫނީ ސަބަބެއްނެތި ކަމަށާއި، އިން ކުރީގެ ގޮތަށް ބަދަލުކޮށް ސާވޭކޮށް 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ރަޖިސްޓްރީގައި ހިމެނުމަށް މިނިސްޓްރީއަށް އަމުރުކޮށް، އޭގެފަހުން ޢިމާރާތް ވަދެފައިވާނަމަ މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ދަޢުވާކުރި ފަރާތަށް ލިބިގެންވާ ކަމަށެވެ.
މއ. ބޮޑުދަހަރާގޭގެ ވެރިން، އަވަށްޓެރި މއ. އުތުރުވެހީގެ ފާރުތައް 119-150 އަކަފޫޓުގެ ސަރަޙައްދަކަށް އެ ގޯތީގެ އިމުގެ ތެރެއަށް ވައްދާފައިވާތީ ފާރުތައް ނަގައި ބިން ސާފުކޮށްދިނުމަށް ދަޢުވާކުރިއެވެ. ދެ ގޯތީގެ ކުރީގެ އަދި ފަހުގެ ރަޖިސްޓްރީތަކުގައި އިމުގެ މިންތައް ތަފާތުވެއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ޙުކުމަކީ ދަޢުވާގެ މައުޟޫޢުން ބޭރުން ކުރި ޙުކުމެއް ކަމަށާއި، ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ރަޖިސްޓްރީތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރި ކަމަށާއި، ސާވޭއާއި ދައުލަތުގެ ބަޔާނަށް ރިޢާޔަތްނުކުރި ކަމަށާއި، ގޯތި ފިލުވައިގަތުމަށް ދޮރު ހުޅުވާލެވޭ ކަމަށެވެ. ދިފާޢުން ބުނީ ފާރުތައް އިމުގެ ތެރެއަށް ވަދެފައި ނުވާނެ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ބަދަލުވަމުން އައި ރަޖިސްޓްރީތަކުގައި ގޯތީގެ މިންތައް ތަފާތުވާއިރު، އަވަށްޓެރި ގޯއްޗެއްގެ ފާރުތައް ގޯތީގެ އިމުގެ ތެރެއަށް ވައްދާފައިވާ ކަމުގެ ދަޢުވާގައި، ސިވިލް ކޯޓުން ރަޖިސްޓްރީގެ މިންތަކުގެ ޞައްޙަކަން ބަލައި، ރަޖިސްޓްރީތަކަށް ބަދަލު ގެނައުމަށް މިނިސްޓްރީއަށް އަމުރުކުރުމަކީ ދަޢުވާގެ ބޭރުން ކުރި ނިންމުމެއްތޯ، އަދި ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބުރަވާންޖެހޭނީ ކޮން ރަޖިސްޓްރީއަކަށްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ބައެއް ބަދަލުކުރި (ރަޖިސްޓްރީ ބަދަލުކުރުމަށް މިނިސްޓްރީއަށް ކުރި އަމުރު ބާޠިލުކޮށް، ޙުކުމަށް ބައެއް އިތުރުކޮށް، ދެންހުރި ބައި ޤާއިމްކުރި)
ރަޖިސްޓްރީގެ މިންތައް ބަދަލުކުރުމަށް ދަޢުވާގައި އެދިފައިނުވާތީ މިނިސްޓްރީއަށް އަމުރުކުރުމުގެ މަޞްލަޙަތެއް ނެތް ކަމަށާއި، ޚުޞޫމާތު އުފެދިފައިވާ ފަހުގެ ރަޖިސްޓްރީތަކަށް ބުރަނުވެވޭތީ އިމުގެ ތެރެއަށް ވަދެފައިވާކަން ސާބިތުނުވާ ކަމަށާއި، އަޞްލު ރަޖިސްޓްރީއާ އެއްގޮތަށް ފަހުގެ ރަޖިސްޓްރީތައް އިޞްލާޙުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް ކަމަށް ނިންމިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ގޯތިން ބައެއް އަނެއް ގޯއްޗަށް އިތުރުކުރި ކަމުގެ މައްސަލަތަކުގައި ޢާއްމު އުޞޫލަކީ ގޯތީގެ ބޮޑުމިން ދައްކާ ރަސްމީ ލިޔުމަށް ރިޢާޔަތްކުރުން؛ އެ ލިޔުމުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު އުފައްދައި ޝަރުޢީ ކޯޓަކުން އެހެން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން އެއީ ޞައްޙަ ލިޔުމެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނެ (2012/HC-A/173). (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 12)
- ބަލަމުންދާ މައްސަލައެއްގެ ތެރެއިން ރަޖިސްޓްރީގައިވާ މިންތަކުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު އެކަށީގެންވާ ސުވާލު އުފެދި، އިންސާފު ޤާއިމުކުރެވެން އޮތީ އެ މިންތައް ކަށަވަރުކޮށްގެންނަމަ، އެ މައްސަލައިގެ ތެރެއިން އެ މިންތައް ކަށަވަރުކުރުމަށް ކޯޓަށް މަސައްކަތްކުރެވިދާނެ؛ އެކަމަށް ވަކި މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުމަށް މަޖުބޫރުކުރުމަކީ މައުޟޫޢާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ގެއްލި، މައްސަލަ ފަސްކުރަން ޖެހުން (2012/HC-A/230). (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 13-14)
- މަދަނީ ދަޢުވާތައް ފައިޞަލާކުރަނީ ދަޢުވާގެ ޞީޣާއަށް ބަލައި، އެދިފައިވާ ކަންކަން ސާބިތުވޭތޯ ކަނޑައަޅައިގެން؛ ޞީޣާގައި ނުހިމެނޭ ކަމެއް ޙުކުމުގައި ހިމަނަނީ އެކަމުގެ މަޞްލަޙަތު ނުވަތަ ސަބަބު ބަޔާންކުރުމަށްފަހު (2010/HC-A/47)؛ އެހެންކަމުން ރަޖިސްޓްރީގެ މިންތައް ބަދަލުކުރުމަށް އެދިފައިނުވާ މައްސަލައެއްގައި، ރަޖިސްޓްރީތަކަށް ބަދަލުގެނައުމަށް ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅައި ސަރުކާރުގެ އިދާރާއަކަށް އަމުރުކުރުމުގެ މަޞްލަޙަތެއް ނެތް. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 19)
- ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް، ޚުޞޫމާތު އުފެދިފައިވާ ރަޖިސްޓްރީއަކީ ޞައްޙަކަން ކަނޑައެޅުމަށް ބުރަވެވޭނެ ލިޔުމެއް ނޫން؛ ޤާނޫނީ ހަމައަކުން ބަދަލެއް ނާދާހާ ހިނދަކު ގޯތީގެ އަޞްލު މިންތަކަކީ ގޯތި ވުޖޫދުވުމާ ގުޅިގެން ހެދުނު ފުރަތަމަ ރަޖިސްޓްރީގައިވާ މިންތައް؛ އަޞްލާ ޚިލާފުކަން ޡާހިރުވާ ލިޔުމަކަށް ބުރައެއް ނުވެވޭނެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 21، 30-31)
- ގޯތީގެ އިމުގެ ތެރެއަށް ވައްދާފައިވާކަން ހުށަހެޅުނު ރަޖިސްޓްރީތަކުން ސާބިތުނުވާނަމަ ފާރުތައް ނަގަން އަންގާކަށް ނުޖެހޭ؛ ފަހުގެ ރަޖިސްޓްރީތަކުގައި މައްސަލައެއްވާނަމަ، އަޞްލު ރަޖިސްޓްރީއާ އެއްގޮތަށް ސާވޭކޮށް ރަޖިސްޓްރީ އިޞްލާޙުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ގޯތީގެ ވެރިންނަށް އޮވޭ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 32، 34)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 24/76 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ
- ހައިކޯޓުގެ 2012/HC-A/173 (މުޙައްމަދު ޙުސައިން ވ ޙަސީނާ ޙުސައިން)
- ހައިކޯޓުގެ 2012/HC-A/230 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުލްފައްތާޙް ވ ދ. ބަނޑިދޫ ރަށު ކައުންސިލް)
- ހައިކޯޓުގެ 2010/HC-A/47 (އަޙްމަދު ޝަމީމް ވ މުޙައްމަދު ވަޙީދު)
- ބެންޗު
- ހާތިފް ޙިލްމީ، ޢަބްދުއްރަޢޫފު އިބްރާހީމް، މުޙައްމަދު ނިޔާޒް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް