ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2020/HC-A/230
އާމިނަތު ނަޞްރާ ވ. ބިބީ މޯލްޑިވްސް ޕވޓ ލޓޑ، 2020/HC-A/230
Aminath Nasraa v. Bibee Maldives Pvt Ltd 2020/HC-A/230 (2020/HC-A/230, High Court of the Maldives, 3 December 2020)
އާމިނަތު ނަޞްރާ ވ. ބިބީ މޯލްޑިވްސް ޕވޓ ލޓޑ
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ދިއްފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން A/21-SC/2012 ގެ ތިން ޝަރުޠަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މައްސަލަ ނިމެންދެން އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޙައްޤެއް އެހެން ފަރާތަކަށް ހިބައަކުން ނުވަތަ ވިއްކުމަކުން ނުވަތަ ދިނުމަކުން މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުނުކުރުމަށް ވަގުތީ އަމުރު ނެރުނެވެ.
2016 ގައި ވެފައިވާ 30 އަހަރުގެ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ކުންފުންޏަކަށް ކުއްޔަށް ދީފައިވާ ބިމެއް، ބިންވެރިޔާ (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް) ވިއްކާލުމަށް ނުވަތަ ކުއްޔަށް ދިނުމަށް މަސައްކަތްކުރާކަމަށް ބުނެ ކުންފުނިން ދަޢުވާކޮށް ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދުނެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ، ވަގުތީ އަމުރުން މައުޟޫޢީ ޙައްޤަށް ދާއިމީ ޙިމާޔަތް ދީފައިވާތީ ޝަރީޢަތްކުރުމުގެ ޤަވާއިދާއި A/21-SC/2012 އާ ޚިލާފުކަމަށާއި، ވަކީލަކު ހޯދުމަށް އަޑުއެހުން ފަސްކުރަން އެދުނު ނަމަވެސް އަޑުއެހުން ބާއްވައި އަމުރު ނެރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 (ހ) އާ ޚިލާފުކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ކުލީގެ ދިގުމުއްދަތުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ހިފި ބިމެއް ބިންވެރިޔާ ވިއްކައިގެން ނުވަތަ ހިބައިން މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުނުކުރުމަށް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ނެރުނު ވަގުތީ އަމުރު، 2012/SC-A/21 ގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތްތޯ؛ އަދި ވަކީލަކު ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ އަމުރު ނެރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 (ހ) އާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލު، ދަށުކޯޓުގެ ވަގުތީ އަމުރު ޤާއިމް
ދިގުމުއްދަތުގެ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމަކުން fumus boni juris ފާޅުވާކަމާއި، ބިން ވިއްކުމަށް އިޢުލާނުކުރިކަމުގެ ދަލީލާއި ކުރިން ހިނގި މައްސަލައިން periculum in mora ސާބިތުވާކަމާއި، ކުންފުންޏަށް ޞިފަތު ލިބިގެންވާކަމާއި، ވަގުތީ އަމުރަކީ މުރާޖަޢާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް އަމުރަކަށްވާތީ ވަކީލު ހޯދުމުގެ މުއްދަތު ކުރުކަމުން އަމުރު ބާޠިލު ނުކުރެވޭކަމެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- މައުޟޫޢީ ޙައްޤަށް ނިހާއީ ޤަޟާއީ ޙިމާޔަތް ލިބުމުގެ ކުރިން ދެވޭ ވަގުތީ ޙިމާޔަތަކީ ކޯޓުތަކަށް މުޠުލަޤު ގޮތެއްގައި ލިބިފައިވާ ބާރެއް ނޫނެވެ؛ ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރުމުގައި 2012/SC-A/21 ގައިވާ ތިން ޝަރުޠު (fumus boni juris، periculum in mora، capacity) ފުރިހަމަވޭތޯ ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 6-8)
- ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ދިގު މުއްދަތަކަށް ވެފައިވާ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެއް އޮތުމާއި، އެއްބަސްވުމުގައި ޙައްޤުތައް ބަދަލުކުރާނެ ގޮތް ބަޔާންކޮށްފައިވުމުން، ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތަށް ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު ފުރަތަމަ ނަޒަރުގައި ފާޅުވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 9)
- ކުއްޔަށް ދިން ބިން އެހެން ފަރާތަކަށް ވިއްކާލުމަށް ނުވަތަ ކުއްޔަށް ދިނުމަށް ބިންވެރިޔާ މަސައްކަތްކުރާކަމުގެ ދަލީލު ހުރުމާއި ކުރިންވެސް އެއްބަސްވުން ތަންފީޛުވިޔަ ނުދިނުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފައިވުމުން، ވަގުތީ ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި މައުޟޫޢީ މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންގޮސްފިނަމަ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތަށް ތަދާރުކު ނުކުރެވޭފަދަ ގެއްލުމެއް ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 10)
- އެއްބަސްވުމާ ޙަވާލާދީ ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައިވާ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތަށް، އެ މައްސަލައިގެ ތެރެއިން ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދުމުގެ ޞިފަތު ލިބިގެންވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 11)
- ޚަޞްމުން ޙާޟިރުކޮށް އަޑުއެހުމެއް ބޭއްވޭނެ ވަގުތު އޮތްނަމަ އަޑުއެހުމަށްފަހު، ނުވަތަ ވަގުތު ނެތްނަމަ އަޑުއެހުމަކާ ނުލައިވެސް ވަގުތީ އަމުރު ނެރެވިދާނެއެވެ؛ ވަގުތީ އަމުރަކީ ނެރުނު ކޯޓަށް މުރާޖަޢާކޮށް ބަދަލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް އަމުރަކަށްވާތީ، ޤާނޫނީ އެހީ ހޯދުމަށް ލިބުނު މުއްދަތު ކުރުކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ވަގުތީ އަމުރު ބާޠިލުކުރަންޖެހޭނެ ކަމަކަށް ނުދެކެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 13)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/21-SC/2012
- ހައިކޯޓުގެ 2012/HC-A/170 (ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް) ވ. ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާއިދު 06 ގެ 295 ވަނަ މާއްދާ
- މާލެއަތޮޅު ދިއްފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ C/2018-3-H/14
- ބެންޗު
- ހާތިފް ޙިލްމީ، ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް، ޙުސައިން މަޒީދު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް