ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2019/HC-A/620
އަޙްމަދު ތައުފީޤު ވ. ގަސްހިޔާ މޯލްޑިވްސް ޕވޓ ލޓޑ، 2019/HC-A/620
Ahmed Thaufeeq v. Gashiyaa Maldives Pvt Ltd 2019/HC-A/620 (2019/HC-A/620, High Court of the Maldives, 17 December 2020)
އަޙްމަދު ތައުފީޤު ވ. ގަސްހިޔާ މޯލްޑިވްސް ޕވޓ ލޓޑ
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން، އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރީ އެ ކަންކަން ސާފުވެގެންކަމަށް ބަލައި، ކުންފުނިން އެއްބަސްވުމުގެ ލާޒިމުތައް ފުރިހަމަކޮށްފައިވާތީ، އެއްބަސްވުމަށް އިޙްތިރާމްކޮށް އެއާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް އަންގައި ޙުކުމްކޮށްފައިވެއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ކުންފުނީގެ ދެމެދު، އޭނާގެ ބަދަލުގައި ސިވިލް ކޯޓުގެ C/2015-1604/Cv މައްސަލައިގެ ޤާނޫނީ މަސައްކަތް ކުރުމަށާއި، އޭގެ އަގަކަށް އޭނާގެ ގޭގެ ތިރީ ދެބުރި 25 އަހަރަށް ކުއްޔަށް ދިނުމަށް އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވެއެވެ. އެ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް އެދި ކުންފުނިން ސިވިލް ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅިއެވެ.
އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން، މުއްދަތު ހަމަވެ ގާތްގަނޑަކަށް ދިހަ މަސް ފަހުން ހުށަހެޅި މައްސަލައަށް ހުއްދަދީފައިވަނީ ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ސާބިޤާތަކާ ޚިލާފަށްކަމަށް އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟު ނެގިއެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން، އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރާ ބަލި ޙާލަތެއްގެ ސަބަބުން ލަސްވީކަމަށާއި ހުއްދަ ދިނުމަކީ ހައިކޯޓުގެ އިޚްތިޔާރުކަމަށް ބުންޏެވެ. މައުޟޫޢީ ގޮތުން، އެއްބަސްވުމުގެ ލާޒިމުތައް ކުންފުނިން ފުރިހަމަ ނުކުރާކަމަށާއި އެއްބަސްވުމަކީ ތަންފީޒު ނުކުރެވޭ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ބުންޏެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު ހުއްދަދީ ބަލައިގަނެފައިވާ މައްސަލައެއްގައި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ނަގާ އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟެއްގެ މައްޗަށް، މައުޟޫޢަށް ބެލުމުގެ ކުރިން، މައްސަލަ ބަލައިގަނެވިފައިވަނީ ރަނގަޅަށްތޯ ބަލައި ބެންޗަށް ގޮތެއް ނިންމިދާނެތޯ؛ އަދި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ބަލި ޙާލަތަކީ މުއްދަތުގައި އިސްތިއުނާފު ނުކުރެވުނު މަޤްބޫލު ސަބަބެއްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟު ބަލައިގަނެ، މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢާމެދު ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅާ ނިންމި (ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް)
އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި، ހުއްދަ ދީފައިވަނީ ލިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ކަމުން ބެންޗަށް އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟު ބަލައި ގޮތެއް ނިންމިދާނެކަމަށާއި، ބަލި ޙާލަތަކީ ކުރިންވެސް ހުރި، މައްސަލަތައް ކުރިއަށް ގެންދަމުން އައި ޙާލަތެއް ކަމުން، އަދި ޙުކުމް ކުރީ އޭނާގެ ޙާޟިރުގައި ކަމުން، އެއީ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ނޫންކަމަށާއި، ހަމަ އެ ސަބަބާއެކު ހުށަހެޅި އެހެން ދެ މައްސަލައަށް ހުއްދަ ނުދީފައިވާކަމަށް ބަލައި، މައްސަލަ ބަލައިގަނެވިފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. ޚިލާފު ރައުޔުގައި ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް ދެކެވަޑައިގަތީ، ޑޮކްޓަރީ ލިޔުމަކީ މި މައްސަލައަށް އުފެއްދި ލިޔުމެއް ނޫންކަމަށާއި، ޤާނޫނީ ވަކީލާއި މުވައްކިލާ ދެމެދު ވެވޭ ފީގެ އެއްބަސްވުމާއި ފައިޑޫޝިއަރީ ގުޅުމާ ބެހޭ ސީރިއަސް ސުވާލުތައް ހުރުމުން މައުޟޫޢަށް ބަލަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކާއި ޓްރައިބިއުނަލްތަކުގެ ނިންމުންތައް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރަންވާނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2015/06/SC ސަރކިއުލަރުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައެވެ. އެ މުއްދަތު ގުނާނީ މައްސަލަ ނިންމި ދުވަހާއި މުއްދަތު ހަމަވާ ދުވަހާއި އެދެމެދަށް އަންނަ ސަރުކާރު ބަންދު ދުވަސްތައް ނުހިމަނައެވެ.
- އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ފަހަނަޅައިދިއުމުން އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ގެއްލޭނެ ކަމަކީ ޢާންމު އުޞޫލެވެ. ނަމަވެސް އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރާފަދަ ކަމެއް މެދުވެރިވެގެން މުއްދަތުގައި ހުށަނޭޅޭ މައްސަލަތައް މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހުވެސް ބަލައިގަތުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނާއި ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދުގެ ދަށުން ހައިކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
- ލަސްވެގެން ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފަކަށް ހުއްދަ ދިނުމުގައި ބަލާނީ، މުއްދަތުގައި ހުށަނޭޅި ލަސްވި ސަބަބަކީ އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރާފަދަ މަޤްބޫލު ސަބަބެއްތޯ އަދި އެ ސަބަބުން އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅުމަށް ހުރަސްއެޅުނުތޯއެވެ.
- އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހުއްދަ ދެނީ ޢާންމުކޮށް އަޑުއެހުމެއް ނުބާއްވައި އަދި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ބަހެއް ނުހޯދައި ލިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ބަލައިގެން ކަމުން، މައްސަލަ ރަޖިސްޓްރީކުރުމަށްފަހު މައުޟޫޢަށް ބެލުމުގެ ކުރިން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން މައްސަލަ ބަލައިގަނެފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ނޫންކަމަށް އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟެއް ނަގައިފިނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ، މައްސަލަ ބަލާ ބެންޗަށް އެ އިޢުތިރާޟާމެދު ގޮތެއް ނިންމިދާނެއެވެ. މައްސަލަ ބަލައިގަނެވިފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ނޫންކަމަށް ބެންޗަށް ފެނިއްޖެނަމަ، މައުޟޫޢަށް ނުބަލައި މައްސަލަ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ކަނޑައަޅައި ނިންމުމަކީ އިންސާފުވެރި ގޮތެވެ. ސުޕްރީމް ކޯޓުން، މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު އެކޯޓުން ދީފައިވާ އިސްތިއުނާފުގެ ހުއްދައެއް މުރާޖަޢާކޮށް ބާޠިލުކޮށްފައިވާ ސާބިޤާއިން މިކަން އެނގެއެވެ.
- އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް ހިމަނާ ބުނާ ބަލި ޙާލަތަކީ ދަށުކޯޓުގައި މައްސަލަ ހިނގަމުންދިޔައިރުވެސް، އޭގެފަހުންވެސް ހުރި ޙާލަތެއް ކަމަށްވެފައި، އެ ޙާލަތާއެކުވެސް އޭނާ ކޯޓަށް ޙާޟިރުވެ މައްސަލަތައް ހުށަހަޅައި ކަންކަން ކުރަމުން ދާކަން އެނގޭނަމަ، އަދި ދަށުކޯޓުން ނިންމީ އޭނާގެ ޙާޟިރުގައިކަމަށްވެފައި ރަށަށް ފުރި ތާރީޚާއި ހުރި މުއްދަތު އެނގޭނެ ލިޔުމެއް ހުށަނާޅައިފިނަމަ، އެ ބަލި ޙާލަތަކީ މުއްދަތުގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުރަސްއެޅުނު، އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރާފަދަ މަޤްބޫލު ސަބަބެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ.
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/06/SC ސަރކިއުލަރ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/05 ޢާއްމު ސިޓީ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ ލަސްވެގެން ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފުތަކާ ބެހޭ މާއްދާގެ (ރ) އަދި (ބ) (ޕީޑީއެފްގައި '13 ވަނަ މާއްދާ'؛ އަދަދު އޮޅިފައިވާކަމަށް ބެލެވޭ)
- ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދުގެ ލަސްވެގެން ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފުތަކާ ބެހޭ މާއްދާގެ (ނ) (ޕީޑީއެފްގައި '33 ވަނަ މާއްދާ'؛ އަދަދު އޮޅިފައިވާކަމަށް ބެލެވޭ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/52-4/SC012 ޤަޟިއްޔާ (ޕީޑީއެފްގައި ނަންބަރު އޮޅިފައި)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/197 ޤަޟިއްޔާ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/SC-A/46 ޤަޟިއްޔާ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/SC-RU/01 ރޫލިންގ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2009/HC-A/134 ޤަޟިއްޔާ (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ބެންޗު
- ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ، ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، މުޙައްމަދު ނިޔާޒް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- އެބައޮތް