އަޙްމަދު ޢާމިރު ވ. ދިވެހިރައްޔިތުންގެ ޕާޓީ

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓު

2019/SC-A/100

ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތް

އަޙްމަދު ޢާމިރު ވ. ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީ

ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް

ފަނޑިޔާރު މަޙާޒު ޢަލީ ޒާހިރުފަނޑިޔާރު ޢަލީ ރަޝީދު ޙުސައިންފަނޑިޔާރު ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމްނިމުނު ތާރީޚު

11 އޮގަސްޓް 2021އިސްތިއުނާފު ކުރެވުނު ޤަޟިއްޔާ

2016/HC-A/03

އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް

އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް

ދިވެހިރައްޔިތުންގެ ޕާޓީ

އަޙްމަދު ޢާމިރު

ބަދަލުގައި: އަޙްމަދު ޝަފީޤް،ޝަފީޤް އެންޑް މަސްތޫރު އެލް.އެލް.ޕީ ޤާނޫނީ ވަކީލު: ޢަލީ ޝާޙް، ބީޗްހައުސް، ގއ. ވިލިނގިލި

ޤާނޫނީ ވަކީލު: ނަދީމް އިބްރާހީމް، ޝަފީޤް އެންޑް މަސްތޫރު އެލް.އެލް.ޕީ ޝަރުޠު ޖަޒާއީ – ގެއްލުމުގެ ބަދަލު – އިންވޮއިސްގައި ބަޔާންކުރާ ޖޫރިމަނާ

އަޙްމަދު ޢާމިރު ވ. ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީ

ފަނޑިޔާރު މަޙާޒު ޢަލީ ޒާހިރުގެ ރައުޔު (ފަނޑިޔާރު ޢަލީ ރަޝީދު ޙުސައިން އަދި ފަނޑިޔާރު ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ތާއީދު ކުރައްވާފައި)

ތަޢާރުފު

މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/HC-A/03 ޤަޟިއްޔާ އެ ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ނޫންކަމުގައި ބުނެ، ދ. މާއެނބޫދޫ އަޙްމަދު ޢާމިރު ގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާ މައްސަލަ އެކެވެ. މި މައްސަލައިގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވަނީ ސިޔާސީ ޕާޓީއެއްކަމުގައިވާ ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީ (ރަޖިސްޓްރީ ނަންބަރު 2005/02) (ޑީ.އާރު.ޕީ) އަށެވެ.

މައްސަލައިގެ ފަސްފަހަތް

މި މައްސަލައިގައި އަޙްމަދު ޢާމިރު ސިވިލް ކޯޓުގައި ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކޮށްފައިވަނީ، އަޙްމަދު ޢާމިރު ހިންގާ އެއިމް ކްރިއޭޝަން އާއި އޭ.ވީ.އެމް ޕްރޮޑަކްޝަން ކިޔާ ދެ ސްޓޫޑިއޯގެ ތަކެއްޗާއި މީހުން ބޭނުންކޮށްގެން 2007 އާއި، 2008 އާއި 2009 ވަނަ އަހަރު ޑީ.އާރު.ޕީގެ ބައެއް ހަރަކާތްތައް ވީޑިއޯކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، ވީޑިއޯ ހަދައިދީ އަދި އެކަންކަމާގުޅޭ ސާމާނާއި ތަކެތި ފޯރުކޮށްދީގެން، ދީފައިވާ ޚިދުމަތްތަކަށް އެ ޕާޓީގެ ފަރާތުން ދައްކަންޖެހި ދައްކާފައިނުވާ ޖުމުލަ ޢަދަދު ކަމުގައިވާ 4,045,550/-ރ. (ހަތަރު މިލިޔަން ސާޅީސް ފަސްހާސް ފަސްސަތޭކަ ފަންސާސް ރުފިޔާ) އާއި އެ ފައިސާ ދައްކާފައިނުވާތީ ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި އަރާފައިވާ 16,338,501/-ރ. (ސޯޅަ މިލިޔަން ތިންލައްކަ ތިރީސް އަށްހާސް ފަސްސަތޭކަ އެކެއް ރުފިޔާ) ހޯދުމަށެވެ.

މި މައްސަލައިގައި ސިވިލް ކޯޓުން ޙުކުމް ކޮށްފައިވަނީ އަޙްމަދު ޢާމިރު ހޯދުމަށް އެދުނު އިންވޮއިސްތަކުގެ ޖުމުލަ ޢަދަދު ކަމުގައިވާ 4,045,550/-ރ. (ހަތަރު މިލިޔަން ސާޅީސް ފަސްހާސް ފަސްސަތޭކަ ފަންސާސް ރުފިޔާ) ނަގައި ދިނުމަށެވެ. އަދި އެ ފައިސާ ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގައި ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން އަރާފައިވާ ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާގެ ޢަދަދު ކަމުގައި އަޙްމަދު ޢާމިރު ހޯދުމަށް އެދިފައިވަނީ 16,338,501/-ރ. (ސޯޅަ މިލިޔަން ތިންލައްކަ ތިރީސް އަށްހާސް ފަސްސަތޭކަ އެކެއް ރުފިޔާ) ކަމުގައިވީނަމަވެސް، މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ މުސްތަނަދުތަކަށް ރިޢާޔަތް ކުރާއިރު، ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާގެ ޢަދަދަކީ 15,862,626/-ރ. (ފަނަރަ މިލިޔަން އަށްލައްކަ ފަސްދޮޅަސް ދެހާސް ހަސަތޭކަ ސައްބީސް ރުފިޔާ) ކަމުގައިވާތީ، އެކު ޖުމުލަ 19,908,176/-ރ. (ނަވާރަ މިލިޔަން ނުވަލައްކަ އަށްހާސް ހަތްދިހަ ހައެއް ރުފިޔާ) އަކީ ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީގެ ފަރާތުން އަޙްމަދު ޢާމިރަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ކަމުގައެވެ. އަދި މި ފައިސާގެ މައްސަލަ ނިންމި ދުވަހުން ފެށިގެން 01 މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ސިވިލް ކޯޓަށް އެއްކޮށް ދައްކައި ޚަލާޞްކުރުމަށް ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީއަށް ސިވިލް ކޯޓުން އަންގާފައިވެއެވެ.

ސިވިލް ކޯޓުން މި މައްސަލަ ނިންމި ގޮތާމެދު ހިތްހަމަ ނުޖެހިގެން ޑީ.އާރު.ޕީގެ ފަރާތުން މި މައްސަލަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރިއެވެ. މި އިސްތިއުނާފީ މައްސަލަ އެ ކޯޓުން ބެލުމަށްފަހު، ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ އުނިކުރުމަށް ނިންމާފައިވެއެވެ.

މިފަދައިން ހައިކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/SC-A/16 ޤަޟިއްޔާއާ ހަވާލާދީ، އަޙްމަދު ޢާމިރުއާއި، ޑީ.އާރު.ޕީއާ ދެމެދު މި މުޢާމަލާތުގެ ކުރިން ހިނގި މުޢާމަލާތުތަކާ ގުޅިގެން މި މައްސަލައެކޭ އެއްފަދައިން އަޙްމަދު ޢާމިރު ފޮނުވި އިންވޮއިސްތަކުގައި އިންވޮއިސްއާ އެއްގޮތަށް ފައިސާ ނުދައްކައިފިނަމަ، ޖޫރިމަނާކުރެވޭނެ ވާހަކަ އޮތް ނަމަވެސް، އިންވޮއިސްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތުގެ ފަހުން އަޙްމަދު ޢާމިރު އިންވޮއިސްތަކުގައިވާ ފައިސާ ބަލައިގަތް ނަމަވެސް ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ އަތުލާފައިނުވާތީ، މި މުޢާމަލާތާ ގުޅިގެން ޝަރީޢަތުން ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ ނަގައިދިނުމަށް ނިންމާފައިވަނީ އޭގެ ކުރިން މި ދެ ފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ޢަމަލު ކުރަމުންދިޔަ ގޮތާ ޚިލާފަށް ކަމުގައިވާތީއެވެ.

މިއީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/HC-A/03 ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމް ބާޠިލު ކޮށްދިނުމަށް އެދި އަޙްމަދު ޢާމިރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އެ މައްސަލަ އިސްތިއުނާފު ކުރުމުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެ މައްސަލަ ބަލައި ކަނޑައެޅި ނިޔާއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާ ނުކުތާތައް

މި މައްސަލަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރަމުން އަޙްމަދު ޢާމިރުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ އަންނަނިވި ތިން ނުކުތާއެވެ.

ފުރަތަމަ ނުކުތާއަކީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1657/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝަރުޠު ޖަޒާއީ އުނިކުރުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ނޫންކަމުގައި ބުނެ ފާހަގަ ކުރި ނުކުތާއެވެ.

ދެވަނަ ނުކުތާއަކީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1657/Cv-C/2012 ޤަޟިއްޔާގައި އަޙްމަދު ޢާމިރުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ އެއްވެސް އިންވޮއިސްއެއްގައިވާ ޝަރުޠު ޖަޒާއީ މަޢާފު ކޮށްފައިނުވާއިރު، އަދި އެ އިންވޮއިސްތަކުގައިވާ ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ފައިސާ ހޯދުމަށް ދަޢުވާ ކޮށްފައިވާއިރު، ޝަރުޠު ޖަޒާއީ މަޢާފު ކޮށްފައިވާކަމަށް ބަލައި ޝަރުޠު ޖަޒާއީ ޙުކުމުން އުނިކޮށްފައިވާ ކަމަށްބުނެ ފާހަގަ ކުރި ނުކުތާއެވެ.

ތިންވަނަ ނުކުތާއަކީ، މި މައްސަލަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރި ފަރާތުން ފާހަގަކުރި އިސްތިއުނާފީ އެއްވެސް ނުކުތާއެއްގައި ޝަރުޠު ޖާޒާއީގެ ގޮތުގައި ލިބެންޖެހޭ ފައިސާ އަޙްމަދު ޢާމިރު މަޢާފުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ބުނެ އެ ކަމަށް ޗެލެންޖްކޮށްފައި ނުވާއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން މި މައްސަލައިގައި އެ ފައިސާ މަޢާފުކޮށްފައިވާ ކަމުގައި ބަލައި، ފަރުވާދީފައިވަނީ މައްސަލަ އެ ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރި ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައި ނުވާ ނުކުތާއަކަށް ކަމުގައި ބުނެ ފާހަގަ ކުރި ނުކުތާއެވެ.

އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަށް ދީފައިވާ ރައްދު

އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގެ ޖަވާބުގައި ޑީ.އާރު.ޕީގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންތައްތަކަށް ބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފީ ފުރަތަމަ ދެ ނުކުތާގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން މި މައްސަލައިގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ގޮތެއް އަޙްމަދު ޢާމިރަށް ބުނެދެވިފައިނުވާ ކަމުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އިސްތިއުނާފީ ތިންވަނަ ނުކުތާގެ ޖަވާބުގައި ބުނެފައިވަނީ މި މައްސަލައިގައި ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ގޮތުން އެއްވެސް ފައިސާއެއް ޑީ.އާރު.ޕީގެ ފަރާތުން އަޙްމަދު ޢާމިރަށް ދައްކަން ނުޖެހޭކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ކަމަށާއި، މި މައްސަލަ އެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ މައިގަނޑު ސަބަބަކީވެސް ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ދަށުން ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމާފައިވުން ކަމަށެވެ.

ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ނުކުތާ

އަޙްމަދު ޢާމިރުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަށް ބަލާއިރު، ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ޖެހެނީ މުޅި މުޢާމަލާތާ ގުޅިގެން އަޙްމަދު ޢާމިރަށް ދެއްކުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖުމުލަ ފައިސާގެ ތެރެއިން ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ގޮތުގައި ދެއްކުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ފައިސާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން އުނިކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށްކަން ނުވަތަ ނޫންކަމުގެ މައްޗަށެވެ.

ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ފައިސާ އުނިކުރުމަށް ހައިކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ސަބަބު

ސިވިލް ކޯޓުން މި މައްސަލައިގައި އަޙްމަދު ޢާމިރު ހޯދުމަށް އެދުނު ފައިސާ ނަގައި ދީފައިވެއެވެ. މި ފައިސާގެ ތެރޭގައި ދެ ބާވަތެއްގެ ފައިސާ ހިމެނެއެވެ. ފުރަތަމަ ބާވަތަކީ، އިންވޮއިސްތަކުގެ ޖުމުލަ ޢަދަދު ނުވަތަ ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓެވެ. ދެވަނަ ބާވަތަކީ އިންވޮއިސްތަކާ އެއްގޮތަށް ފައިސާ ނުދެއްކުމުން އިންޓަރެސްޓްގެ ގޮތުގައި (ޝަރުޠު ޖާޒާއީގެ ގޮތުގައި) ނެގޭނެ އަދަދު ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފައިސާއެވެ. މި މައްސަލައިގެ އެކި މަރުޙަލާތަކުގައި ފަހުން މި ބަޔާންކުރި އިންޓަރެސްޓްގެ ގޮތުގައި ނެގޭނެ ޢަދަދަށް ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ ނުވަތަ ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ދަށުން ނެގުނު ފައިސާ ކަމުގައި ހަވާލާ ދީފައިވެއެވެ.

ސިވިލް ކޯޓުގެ ނިންމުމާމެދު ހިތްހަމަ ނުޖެހިގެން މި މައްސަލަ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރަމުން އިސްތިއުނާފީ ވަކި ނުކުތާއެއްގެ ގޮތުގައި މި އިންޓަރެސްޓްގެ ފައިސާ ސިވިލް ކޯޓުން ނަގައިދީފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ނޫންކަމުގައި ބުނެ ޑީ.އާރު.ޕީއިން ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ.

މި ނުކުތާ ތަފުސީލު ކުރަމުން ޑީ.އާރު.ޕީގެ ފަރާތުން ހައިކޯޓުގައި ބުނެފައިވަނީ އިންޓަރެސްޓް ފައިސާއަކީ ދޭދޭ ފަރުދުންގެ މެދުގައި ކުރެވޭ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ނަގައިދެވޭނެ ފައިސާއެއް ނޫންކަމަށެވެ. އަދި މިއީ ހަމައެކަނި ބޭންކު ތަކުންނާއި މާލީ އިދާރާތަކުން ކުރާ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ނަގައިދެވޭނެ ފައިސާއެއް ކަމުގައެވެ. ކަންމިހެން އޮތުމުން ސިވިލް ކޯޓުން މި ފައިސާ ދެއްކުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ނޫންކަމުގައެވެ.

މި ވާހަކަތަކުގައި ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުން ފާހަގަ ކުރައްވާފައިވާ ފަދައިން، އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައިވާ މި މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އިންވޮއިސްތަކާ ގުޅިގެން އަރާފައިވާ ޖޫރިމަނާއަކީ، އަޙްމަދު ޢާމިރުއާއި ޑީ.އާރު.ޕީއާ ދެމެދު މީގެ ކުރިން ކޮށްފައިވާ މުޢާމަލާތުތަކާ ގުޅިގެން އަޙްމަދު ޢާމިރު ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ އަތުލާފައިނުވާތީ، އެ ފަދައިން އަޙްމަދު ޢާމިރު މަޢާފުކޮށްދީފައިވާ ފައިސާއެއްކަމުގައި ބަލަންޖެހޭނެކަމުގައި ބުނެ އެ ފަދަ ވާހަކައެއް ޑީ.އާރު.ޕީގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ފާހަގަ ކޮށްފައި ނުވެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން މި މައްސަލައިގައި ޝަރުޠު ޖަޒާއީ އަކީ ކޮބައިކަން ބުނެދިނުމަށާއި، ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ފައިސާ އުނިކުރުމުގައި ރިޢާޔަތް ކޮށްފައިވަނީ އައި.އެންޑް.ޓީ މެނޭޖްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މައިކްރޯ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް މައްސަލައިގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަށެވެ. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މި ނިންމުމަށް ޙަވާލާ ދެމުން އެ ޤަޟިއްޔާގައިވާ އަންނަނިވި ޢިބާރާތް އެ ކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ހިމަނާފައިވެއެވެ.

"ޝަރުޠު ޖަޒާއީއެއްގެ ދަށުން ކަނޑައެޅޭ ބަދަލުގެ މިންވަރަކީ އިޝާރާތްކުރެވުނުފަދަ ގެއްލުމަކާ މުނާސިބު ބަދަލަކަށް ވާންޖެހޭނެކަމާއި، އެ ބަދަލު ކަނޑައެޅުމުގައި ތަޢައްސުފުވެ، ލިބޭ ގެއްލުމާ ނުބައްދަލު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށްވުރެ މާބޮޑު މިންވަރެއްގެ ބަދަލު ކަނޑައެޅުމަކީ، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާއި، މި ޒަމާނުގެ ތަފާތު ޤާނޫނީ ނިޒާމުތަކުގައި އިސްތިޤުރާރުވެފައިވާ އަޙްކާމްތަކާ ކަނޑައެޅިގެން ތަޢާރުޟުވާކަމެއް ކަމާއި..."

މަތީގައިވާ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އައި.އެންޑް.ޓީ މެނޭޖްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މައިކްރޯ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް މައްސަލައިގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝަރުޠު ޖަޒާއީއާ ގުޅޭ އުސޫލު ބަޔާންކުރުމަށްފަހު، އަޙްމަދު ޢާމިރުއާއި ޑީ.އާރު.ޕީއާ ދެމެދު މި މުޢާމަލާތުގެ ކުރިން ހިނގާފައިވާ މުޢާމަލާތުތަކުގައި މި މުޢާމަލާތެކޭ އެއްގޮތަށް އަޙްމަދު ޢާމިރުގެ ފަރާތުން އިންވޮއިސް ފޮނުވާފައިވާކަމާއި، އަދި އެ އިންވޮއިސް ތަކުގައިވެސް ފައިސާ ދެއްކުމަށް މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅައި، އެ މުއްދަތުގައި ފައިސާ ނުދައްކައިފިނަމަ، އަރާނެ އިންޓްރެސްޓް ނުވަތަ ޖޫރިމަނާ ބަޔާންކޮށްފައި ވީނަމަވެސް، އިންވޮއިސްއާ އެއްގޮތަށް ފައިސާ ނުދައްކައި ލަސްވެގެން، އެ ފަދައިން އިންޓަރެސްޓް ނުވަތަ ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާއެއް އެ މުޢާމަލާތުތަކުގައި އަޙްމަދު ޢާމިރު ޑީ.އާރު.ޕީގެ ފަރާތުން އަތުލާފައި ނުވާކަން ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ބުނެފައިވާކަން ފަނޑިޔާރުން ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އެއީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޮންޓްރެކްޓްގެ ބައިވެރިޔަކު އަނެއް ބައިވެރިޔާއަށް ދީފައިވާ ލުޔެއްކަމުގައި ބެލޭކަމުގައްޔާއި، މި މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމިއިރު، ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ ނަގައިދިނުމަށް ނިންމާފައިވަނީ، އަޙްމަދު އާމިރުއާއި ޑީ.އާރު.ޕީއާ ދެމެދު މީގެ ކުރިން އެ މުޢާމަލާތާ ގުޅިގެން ޢަމަލު ކުރަމުން ދިޔަ ގޮތާ ޚިލާފަށްކަން ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ.

އަޙްމަދު ޢާމިރުއާއި ޑީ.އާރު.ޕީއާ ދެމެދު ކުރެވިފައިވާ މުޢާމަލާތުތަކެއްގައި ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ އަޙްމަދު އާމިރު ނަގާފައިނުވަނީ، އަޙްމަދު ޢާމިރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރުގެ ދަށުން ކަމުގައްޔާއި، އަދި އެ ފަދައިން މަޢާފުކޮށްދީފައިވަނީ ޑީ.އާރު.ޕީއިން ފައިސާ ދެމުންގެންދާތީ ކަމުގައި ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އަހްމަދު ޢާމިރު ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި މި ވާހަކަތަކުގައި މި މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ މަޢާފުކޮށްދިން ކަމުގައި އަޙްމަދު އާމިރު ބުނެފައިނުވެއެވެ. އަދި މި ކަން ސާބިތު ކުރުމަށް އިތުރު ހެއްކެއް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ހުށަހަޅާފައިވެސް ނުވެއެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް، މި މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ ހޯދުމަށް އެދޭކަން އަޙްމަދު އާމިރު ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ހާމަކޮށްފައިވެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން ޑީ.އާރު.ޕީގެ ފަރާތުން އެއްވެސް މޭރުމަކުން ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ އަޙްމަދު ޢާމިރު މަޢާފުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ބުނެ މި މައްސަލައިގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ވާހަކަ ދައްކާފައި ނުވެއެވެ.

ކަންމިހެން އޮތްއިރު އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައިވާ މި މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އިންވޮއިސްތަކުގައި ހިމެނޭ ފައިސާއާ ގުޅިގެން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާފަދަ ލުޔެއް އަޙްމަދު ޢާމިރު ޑީ.އާރު.ޕީއަށް ދީފައިވާ ކަމުގައި ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ބެލެވޭނެ ޖާގައެއް ނެތެވެ.

ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ އުނިކުރުމަށް ހައިކޯޓުން ނިންމުން

މި މައްސަލައިގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ޙަވާލާދީފައިވާ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ އައި.އެންޑް.ޓީ މެނޭޖްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މައިކްރޯ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް މައްސަލައިގައި ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ގޮތުން ނެގޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ މިންވަރަކީ، ގެއްލުމަކާ އެކަށީގެންވާ މުނާސަބު ބަދަލަކަށް ވާންޖެހޭނެ ކަމުގައިއާއި، އެ ބަދަލު ކަނޑައެޅުމުގައި ތަޢައްސުފުވެ ލިބޭ ގެއްލުމާ ނުބައްދަލު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށްވުރެ މާބޮޑު މިންވަރެއްގެ ބަދަލު ކަނޑައެޅުމަކީ، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާއި މި ޒަމާނުގެ ޤާނޫނީ ނިޒާމުތަކުގައި އިސްތިޤުރާރުވެފައިވާ އަޙްކާމުތަކާ ކަނޑައެޅިގެން ތަޢާރުޟުވާ ކަމެއް ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ތަޢައްސުފުކޮށް ނެގޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލަކީ، އިސްލާމީ ނަޒަރުން ޞައްޙަ އަސާސެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ނެގޭ ބަދަލެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ފާހަގަ ކޮށްފައި އެވަނީ އައި.އެންޑް.ޓީ މެނޭޖްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މައިކްރޯ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް މައްސަލައިގެ ފާހަގަ ކުރެވުނު ނުކުތާތަކުގެ 07 ވަނަ ނުކުތާގައި މައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރުން ފާހަގަ ކޮށްފައިވާ ޢިބާރާތެވެ. އެ ޢިބާރާތުން "...ބަދަލު ކަނޑައެޅުމުގައި ތަޢައްސުފުވެ ލިބޭ ގެއްލުމާ ނުބައްދަލު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށްވުރެ މާބޮޑު މިންވަރެއްގެ ބަދަލު ކަނޑައެޅުމަކީ، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާއި މި ޒަމާނުގެ ޤާނޫނީ ނިޒާމުތަކުގައި އިސްތިޤުރާރުވެފައިވާ އަޙްކާމުތަކާ ކަނޑައެޅިގެން ތަޢާރުޟުވާ ކަމެއް ކަމުގައި" ބަޔާން ވެފައި އޮތުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ޝަރުޠު ޖަޒާއީއާ ގުޅިގެން ފައިސާގެ ޢަދަދެއް ޝަރީޢަތުން ކަނޑައެޅުމުގައި އެ ޢަދަދަކީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބޮޑު ޢަދަދެއް ކަމުގައިވާނަމަ، މައްސަލައިގެ ޚަޞްމުންގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްނެތި ޝަރީޢަތުން އެފަދަ ޢަދަދުތައް ކުޑަކުރަމުން އައިސްފައިވެއެވެ. މި މައްސަލައަކީ އެއިގެ އެއް މިސާލެވެ.

ނަމަވެސް، މި ފަދައިން ފަނޑިޔާރުގެ އަމިއްލަ އިސްނެގުމަކަށް މިފަދަ ފައިސާގެ ޢަދަދުތައް ކުޑަ ނުކުރެވޭނެކަން ތަފުސީލާއެކު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް މައްސަލައިގެ އަޣްލަބިއްޔަތު ރައުޔުގައި ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ވުމާއެކު، އައި.އެންޑް.ޓީ މެނޭޖްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މައިކްރޯ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް މައްސަލައިން ދޭހަވާ ފަދައިން ބަދަލު ކަނޑައެޅުމުގައި ތަޢައްސުފުވެ ލިބޭ ގެއްލުމާ ނުބައްދަލު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށްވުރެ މާބޮޑު މިންވަރެއްގެ ބަދަލު ކަނޑައެޅޭ ހާލަތުގައި، އެ ބަދަލުގެ ނުވަތަ އެ ފައިސާގެ މިންވަރު ފަނޑިޔާރުގެ އިސްނެގުމަކަށް ކުޑަކުރުމުގެ އުސޫލުކީ މިހާރު ބަދަލުވެފައިވާ އުސޫލެއްކަމުން މިހާރު ތަބާވާންޖެހޭ އުސޫލަކީ ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް މައްސަލައިގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ކަމާބެހޭ އުސޫލުކަމުގައި އަހުރެން ދެކެމެވެ.

ޝަރުޠު ޖަޒާއީއާ ގުޅޭ ޤާނޫނީ އުސޫލުތައް

މި މައްސަލައިގައި ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ ނަގައިދެވޭނެ ކަމުގައި ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ސީ.ޕީ.އެސް. މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ވަރކްސް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް މައްސަލައިގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތް ކޮށްގެންނެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައިވެސް މި މައްސަލައާ ޙަވާލާދީ ވާހަކަ ދެކެވިފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކުރިން އިޝާރާތްކުރި ފަދައިން މި ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ ނަގައި ނުދެވޭނެކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމެވުމުގައި ބަރޯސާވެފައިވަނީ އައި.އެންޑް.ޓީ މެނޭޖްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މައިކްރޯ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް މައްސަލައަށެވެ. ނަމަވެސް މި ދެ މައްސަލައިގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ޤާނޫނީ އުސޫލުތައް މި މައްސަލައިގެ އިސްތިއުނާފު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ކުރިއަށް ދިޔައިރު ބަދަލުވެފައިވާތީ، ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ފައިސާއަކީ ފަހުގެ ކަމާގުޅޭ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ލިބިދެވޭނެ ފައިސާއެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަމުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝަރުޠު ޖަޒާއީއާ ގުޅޭ އުސޫލުތަކުގެ ޚުލާޞާއަކީ، ޖަޒާއީ ޝަރުޠެއްގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދޭ ފައިސާގެ މިންވަރަކީ، އެއްބަސްވުމުގައި ޝަރުޠު ޖަޒާއީއާ ގުޅޭ ގޮތުން ހިމެނިފައިވާ މާއްދާއަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުން ފޫބެއްދުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާނެ މިންވަރުގެ އެކަށޭނެ އަންދާޒާއެއްތޯ (ލިކުއިޑޭޓެޑް ޑެމެޖަސްގެ މާއްދާއެއްތޯ) ނުވަތަ އެއީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވާ ފަރާތަށް ޢުޤޫބާތެއް ކުރިމަތި ކުރުމުގެ ގޮތުން ހިމަނާފައިވާ (ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއްތޯ) މާއްދާއެއްތޯ ބެލުމަށްފަހު، ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ދަށުން ފައިސާ ނަގައި ދިނުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމެވެ. އަދި މި ފަދައިން ބަލާބެލުމުގައި އެ ފައިސާ ނަގައިދެވޭނީ، އެ ފައިސާއަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުން ފޫބެއްދުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާނެ މިންވަރުގެ އެކަށޭނެ އަންދާޒާއެއް ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާއްދާއެއް ނަމައެވެ.

ތިރީގައި މި ބަޔާންކުރަނީ، އެއްބަސްވުމުގައި ހިމެނޭ މާއްދާއަކީ، ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ދެނެގަތުމުގައި ކޯޓުތަކުން ބަލައިގަނެފައިވާ މިންގަޑުތަކެއް ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް ޤަޟިއްޔާގެ އަޣްލަބިއްޔަތު ރައުޔުގައި ފަނޑިޔާރު ޢާއިޝާ ޝުޖޫން މުޙައްމަދު ފާހަގަ ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ތިރީގައި މިވަނީ އެ މިންގަނޑުތައް އެ ޤަޟިއްޔާގައި ފަނޑިޔާރު ފާހަގަ ކުރައްވާފައިވާ ގޮތަށް އެ ތަރުތީބުންނެވެ.

Dunlop Pneumatic Tyre Co Ltd v New Garage & Motor Co. Ltd [1915] A.C. 847 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުން، ކޯޓުން ބަލާނީ، ބަދަލު ލިބިދިނުމާބެހޭ މާއްދާ(ތަކު)ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގެއްލުމުގެ މިންވަރަކީ، ހަމަ ހަގީގަތުގައިވެސް ވެދާނެ ގެއްލުމެއްކަމުގައި ދެކި ހިމަނާފައިވާ މިންވަރެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަމުގެ (genuine pre-estimate of loss) މައްޗަށެވެ. އަދި އެ މާއްދާއަކީ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއްގެ ގޮތުގައި ބެލިދާނެ ކަންކަން އެ މައްސަލައިގެ ތެރެއިން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އެއީ:

އެއްބަސްވުމާއި ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބިދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާ މިންވަރަކީ، އެފަދަ ޚިލާފެއްގެ ސަބަބުން ލިބިފައިވާކަމަށް ސާބިތުކުރެވޭނެ އެންމެ ބޮޑު ގެއްލުމުގެ މިންވަރާ އަޅާކިޔާއިރު، އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއް ކަމުގައި ވެފައި، އެ މިންވަރަކީ އެއްބަސްވުމާއި ޚިލާފުވާ ފަރާތަށް ލިބުނު އަސްލު ގެއްލުމާއި ގުޅުމެއް ނެތް މިންވަރަކަށް ވާނަމަ، އެފަދަ މާއްދާއަކީ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއް ކަމަށް ބެލޭނެއެވެ.

އެއްބަސްވުމާއި ޚިލާފުވުން ބިނާވެފައިވަނީ ފައިސާގެ އަދަދެއް ނުދެއްކުމުގެ މައްޗަށް ކަމުގައިވެފައި، އެ މާއްދާގެ ދަށުން ދައްކަންޖެހޭ އަދަދަކީ ހަގީގަތުގައި ދައްކަން އޮތް އަދަދަށްވުރެ ބޮޑު މިންވަރެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެފަދަ މާއްދާއަކީ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއް ކަމަށް ބެލޭނެއެވެ.

އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ދައްކަންޖެހެނީ އެއްފަހަރާ ދައްކަންޖެހޭ ޢަދަދެއް (single lump sum amount) ކަމުގައިވެފައި، އެ ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭ ހާލަތު މެދުވެރިވަނީ ނިސްބަތުން އެކި ބުރަދަން ދެވޭ އަދި އެކި މިންވަރުގެ ގެއްލުން ލިބޭ ބާވަތުގެ ކަމެއް ނުވަތަ ކަންތައްތަކެއް ވުމުން ކަމަށްވާނަމަ، އެފަދަ މާއްދާއަކީ އާންމު އުސޫލުން ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ.

އެއްބަސްވުމަކާއި ޚިލާފުވުމުން ލިބިދާނެ ގެއްލުން އެއިގެ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އަންދާޒާ ކުރުމަކީ ނުވެދާނެ ކަމަކަށް ވާތީ، އެފަދައިން ލިބިދެވޭނެ ބަދަލުކަމުގައި އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކުރާ މިންވަރަކީ ހަމަ ހަގީގަތުގައިވެސް ވެދާނެ ގެއްލުމެއްކަމުގައި ދެކި ހިމަނާފައިވާ މިންވަރަކަށް ނުވާންވީ ސަބަބެއް ނެތެވެ.

Cavendish Square Holding BV v Talal El Makdessi and ParkingEye Ltd v Beavis [2015] UKSC 67 ގައި ކަނޑައެޅި އުސޫލަށް ބަލާއިރު، އެއްބަސްވުމެއްގެ މާއްދާއަކީ އެއްބަސްވުމުގައި ބުނާ ވަކި އިލްތިޒާމެއް އުފުލަންޖެހޭ ފަރާތަށް، އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން އެ އިލްތިޒާމު އަދާނުކުރިނަމަ، ނުބައްދަލު ބުރައެއް ނުވަތަ އުގޫބާތެއް ކުރިމަތި ކުރުވުމުގެ މަގްސަދުގައި (in terrorem) ހިމަނާފައިވާ މާއްދާއެއް ކަމުގައިވެފައި، އެ އުގޫބާތް ނުވަތަ ބުރައަކީ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަދާކުރަން އޮތް އިލްތިޒާމާއި (primary obligation) ވަކި ނުވަތަ އޭގެ ބޭރުން އޮތް އިލްތިޒާމެއް (secondary obligation) ކަމުގައިވާނަމަ، އަދި އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވި (އިލްތިޒާމު އުފުލަން އޮތް) ފަރާތަށް އެ ބުރައެއް ނުވަތަ އުގޫބާތެއް އުފުލަން ޖެހެނީ އެއްބަސްވުމާއި ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ކަމުގައިވާނަމަ، އެ މާއްދާއަކީ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއް ކަމުގައި ކޯޓުން ބަލާނެއެވެ.

މި މައްސަލައަށް އުސޫލުތައް ތަޠުބީޤު ކުރުން

މި މައްސަލައިގައި ސިވިލް ކޯޓުގައި އަޙްމަދު ޢާމިރު ދަޢުވާކޮށްފައިވަނީ، އަޙްމަދު ޢާމިރު ހިންގާ އެއިމް ކްރިއޭޝަން އާއި އެމް.ވީ.އެމް ޕްރޮޑަކްޝަން ކިޔާ ދެ ސްޓޫޑިއޯގެ ތަކެއްޗާއި މީހުން ބޭނުންކޮށްގެން ޑީ.އާރު.ޕީއަށް 2007 އާއި، 2008 އާއި 2009 ވަނަ އަހަރު ފޯރުކޮށްދީފައިވާ ޚިދުމަތްތަކަށް އެ ޕާޓީގެ ފަރާތުން ދައްކަންޖެހި ދައްކާފައިނުވާ ޖުމުލަ ޢަދަދު ކަމުގައިވާ 4,045,550/-ރ. (ހަތަރު މިލިޔަން ސާޅީސް ފަސްހާސް ފަސްސަތޭކަ ފަންސާސް ރުފިޔާ) އާއި އެ ފައިސާ ދައްކާފައިނުވާތީ ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި އަރާފައިވާ 16,338,501/-ރ. (ސޯޅަ މިލިޔަން ތިންލައްކަ ތިރީސް އަށްހާސް ފަސްސަތޭކަ އެކެއް ރުފިޔާ) ހޯދުމަށެވެ. މި ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާގެ ގޮތުގައި އަޙްމަދު ޢާމިރު ހޯދަން އެދެނީ 03 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ ޖޫރިމަނާކަމުގައިވެސް އަޙްމަދު ޢާމިރު ބުނެއެވެ.

މި މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ މުސްތަނަދުތަކަށް ބަލައި، 03 މަސްދުވަހުގެ ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާގެ ޢަދަދަކީ 15,862,626/-ރ. (ފަނަރަ މިލިޔަން އަށްލައްކަ ފަސްދޮޅަސް ދެހާސް ހަސަތޭކަ ސައްބީސް ރުފިޔާ) ކަމުގައި ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމާފައިވެއެވެ. އަދި އިންވޮއިސްތަކުގެ ޖުމުލަ ފައިސާގެ ޢަދަދާއި ޖޫރިމަނާ ފައިސާގެ ޖުމުލަ ޢަދަދާއެކު، އެކު ޖުމުލަ 19,908,176/-ރ. (ނަވާރަ މިލިޔަން ނުވަލައްކަ އަށްހާސް ހަތްދިހަ ހައެއް ރުފިޔާ) އަކީ ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީގެ ފަރާތުން އަޙްމަދު ޢާމިރަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ކަމުގައި ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމާފައިވެއެވެ.

މި މައްސަލައިގައި ސިވިލް ކޯޓާއި ހައިކޯޓުގައި ކުރިއަށް ދިޔަ ޝަރީޢަތްތަކަށް ބަލާއިރު، އަޙްމަދު ޢާމިރު ޑީ.އާރު.ޕީއަށް މަސައްކަތް ކޮށްދިންކަމާއި، އެ މަސައްކަތަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާއަކީ އަޙްމަދު ޢާމިރަށް ލިބެންޖެހޭ ފައިސާއެއްކަމުގައި އެ ދެ މަރުޙަލާއިން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ޚިލާފެއް އޮތުމުގެ ސަބަބުން ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވަނީ ފައިސާ ހޯދުމަށްއެދި އަޙްމަދު ޢާމިރު ފޮނުވި އިންވޮއިސްތަކުގައި ބަޔާންވެފައިވާ މުއްދަތުގައި ފައިސާ ނުދެއްކުމުން އަރާފައިވާ ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން އުނިކޮށްފައިވާ އުނިކުރުމާމެދުގައެވެ.

މި ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާއާ ގުޅިގެން އިންވޮއިސްތަކުގައި ލިޔެފައިވާ ޢިބާރާތަކީ އިންވޮއިސްގައިވާ ގޮތަށް ފައިސާ ނުދައްކައިފިނަމަ، ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭ ފަރާތަށް ޢުޤޫބާތެއް ކުރިމަތި ކުރުމުގެ ގޮތުން ހިމަނާފައިވާ އިބާރާތެއްކަން ނުވަތަ ފައިސާ ލިބެންވާ ފަރާތަށް އިންވޮއިސްގައިވާ ގޮތަށް ފައިސާ ނުލިބިއްޖެ ހާލަތެއްގައި ލިބިދާނެ ގެއްލުމެއް ފޫބެއްދުމަށް ހިމަނާފައިވާ އިބާރާތެއްކަމަށް ބަލާއިރު، އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަވެއެވެ.

އިންވޮއިސްތަކުގައިވާ ޢިބާރާތުގައި ބުނަނީ، "މި އިންވޮއިސް ލިބޭތާ 03 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި އިންވޮއިސްގައިވާ ފައިސާ ދައްކާށެވެ. މި ފަދައިން ފައިސާ ނުދެއްކިއްޖެނަމަ، ފައިސާ ނުދައްކާ ހޭދަވާ ކޮންމެ ދުވަހަކަށް %5 (ފަހެއް އިންސައްތަ) އިންސައްތަ ޗާޖު ކުރެވޭނެއެވެ."

ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ ކަމުގައިވާ 15,862,626/-ރ. (ފަނަރަ މިލިޔަން އަށްލައްކަ ފަސްދޮޅަސް ދެހާސް ހަސަތޭކަ ސައްބީސް ރުފިޔާ) އަކީ އިންވޮއިސްގައިވާ ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓް 4,045,550/-ރ. (ހަތަރު މިލިޔަން ސާޅީސް ފަސްހާސް ފަސްސަތޭކަ ފަންސާސް ރުފިޔާ) ނުދެއްކުމުން އަރާފައިވާ ޖޫރިމަނާއެކެވެ. އަދި އިންވޮއިސްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓް އިންވޮއިސްގައި ބަޔާންވެފައިވާ ފަދައިން ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ލިބިދާނެ ގެއްލުމެއް ފޫބެއްދުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާނެ އެކަށޭނެ މިންވަރެއްކަމުގެ މައްޗަށް ބަލާއިރު، މި ޖޫރިމަނާގެ ޢަދަދަކީ ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓަށްވުރެ 3.9 ގުނަ ބޮޑު ޢަދަދެކެވެ.

މީގެ އިތުރަށް މި ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާއަކީ އިންވޮއިސްތަކުގައިވާ ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓް ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ލިބިފައިވާ ގެއްލުމަކާ ގުޅުމެއް އޮތް ފައިސާއެއްކަން މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާތަކުން އެނގެން ނެތެވެ. އަދި މިފައިސާ ހޯދުމަށް އިންވޮއިސްގައި ބަޔާންވެފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، މިއީ ފައިސާ ދެއްކުމުގައި ޑީ.އާރު.ޕީގެ ފަރާތުން އުފުލަންޖެހޭ މައި އިލްތިޒާމުން ބޭރުން އުފައްދާފައިވާ ވަކި އިތުރު އިލްތިޒާމެއްކަން އެނގެއެވެ.

މި މައްސަލަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ހިނގަމުންދިޔައިރު، ޑީ.އާރު.ޕީގެ ފަރާތުން އަޙްމަދު ޢާމިރު ހޯދުމަށް އެދޭ ފައިސާ ނުލިބުމުގެ ސަބަބުން އަޙްމަދު ޢާމިރަށް ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައިވާ ކަމުގައި އަޙްމަދު ޢާމިރުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވެ. މި ފަދައިން އަޙްމަދު ޢާމިރު ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކުން ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ދަށުން އަޙްމަދު ޢާމިރު ހޯދުމަށް އެދޭ ފައިސާއާއި ލިބިފައިވާ ގެއްލުމާ ދެމެދު އޮތް ގުޅުމެއް ފާހަގަ ކޮށްދީފައިނުވެއެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ، ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދޭ ފައިސާގެ ޢަދަދަކީ ލިބިފައިވާ ގެއްލުން ފޫބެއްދުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާ މުނާސަބު ޢަދަދެއްކަން އެ ވާހަކަތަކުން ސާބިތެއް ނުވެއެވެ.

ކަންމިހެން އޮތުމުން މި މައްސަލައިގައި ވާހަކަދެކެވޭ އިންވޮއިސްތަކުގައި ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ ދެއްކުމަށް ހިމަނާފައިވާ ޢިބާރާތަކީ، ފައިސާ ލިބެންވާ ފަރާތަށް އިންވޮއިސްގައިވާ ގޮތަށް ފައިސާ ނުލިބިއްޖެ ހާލަތެއްގައި ލިބިދާނެ ގެއްލުމެއް ފޫބެއްދުމަށް ހިމަނާފައިވާ އިބާރާތެއްގެ ބަދަލުގައި، މި ޢިބާރާތަކީ އިންވޮއިސްގައިވާ ފަދައިން ފައިސާ ނުދައްކައިފިނަމަ، ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭ ފަރާތަށް ޢުޤޫބާތެއް ކުރިމަތި ކުރުމުގެ ގޮތުން ހިމަނާފައިވާ އިބާރާތެއްކަމުގައި ދެކެމެވެ. ކަންމިހެން އޮތުމުން މިއީ ނަގައިދެވޭނެ ފައިސާއެއް ނޫނެވެ.

މި މައްސަލައިގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ދަށުން އަޙްމަދު ޢާމިރު ހޯދުމަށްއެދޭ ފައިސާ ނަގައި ނުދެވެނޭކަމަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތައް އަހުރެންގެ މި ރައުޔުގައި ފާހަގަކުރި ސަބަބުތަކާ ތަފާތުވިނަމަވެސް، ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އަޙްމަދު ޢާމިރު އެދޭ ފައިސާ ނަގައި ނުދެވޭނެ ކަމަށް ހައިކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުން ބަދަލު ކުރަންޖެހޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމުގައި ދެކެމެވެ.

ފަނޑިޔާރު ޢަލީ ރަޝީދު ޙުސައިންގެ ރައުޔުމި މައްސަލައިގައި ފަނޑިޔާރު މަޙާޒު ޢަލީ ޒާހިރުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދުކުރަމެވެ.

ފަނޑިޔާރު ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމްގެ ރައުޔުމި މައްސަލައިގައި ފަނޑިޔާރު މަޙާޒު ޢަލީ ޒާހިރުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދުކުރަމެވެ.

ޙުކުމް

ދެންފަހެ، އިސްވެ ބަޔާންވެދިޔަ ކަންކަން އެ ގޮތުގެމަތިން ހުރުމުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/HC-A/03 ޤަޟިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި މި މައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރުންގެ އިއްތިފާޤުން ކަނޑައަޅަމެވެ.މި ޤަޟިއްޔާ ބަލައި ޙުކުމް ކުރީ:

ޢަލީ ރަޝީދު ޙުސައިންމަޙާޒު ޢަލީ ޒާހިރުމުޙައްމަދު އިބްރާހީމް(ރިޔާސަތު)