ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2020/HC-S-A/04
އައްޑޫ ސިޓީ ކައުންސިލް ވ. ޒީނަތު ޙަސަން، 2020/HC-S-A/04
Addu Sitee Council v. Zeenathu Hassan 2020/HC-S-A/04 (2020/HC-S-A/04, High Court of the Maldives, 12 March 2020)
އައްޑޫ ސިޓީ ކައުންސިލް ވ. ޒީނަތު ޙަސަން
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ހިތަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ވަގުތީ ރަޖިސްޓްރީ ބާޠިލުކުރާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ނިންމި.
ސ. ހިތަދޫ އޮޑައްސައު ސަރަޙައްދުގެ 640 ނަންބަރު ގޯތީގެ ވަގުތީ ރަޖިސްޓްރީ (319/2018-GVR) ހައުސިންގ މިނިސްޓްރީގެ އައްޑޫ ސިޓީ ޑިޕާޓްމަންޓުން ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތަށް ހަދައިދިނީ ދެމީހެއްގެ ބަޔާނަށް ބުރަވެ. ކުރިން ޑިޕާޓްމަންޓުން ލިޔުމުން ބުނެފައިވަނީ އޭނާގެ ނަމުގައި ގޯއްޗެއް ލިބިފައިވާކަން ލިޔުންތަކުން ނޭނގޭ ކަމަށް. ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތް ކުރީގެ ގުރުއަތުތަކުގައި ބައިވެރިވެފައިނުވާކަން އިޢުތިރާފުވި.
ކައުންސިލުން ބުނީ ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް، ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 11 (ރ) އާއި 16 (ހ)، (ށ) އާ ޚިލާފަށް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 ގެ އުޞޫލާ ޚިލާފަށް، އަދި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 46 ވަނަ މާއްދާ ގޯސްކޮށް ތަފްސީރުކޮށް ނިންމި ކަމަށް. ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ގޯތި ލިބުނީ ފަހުން އެދުމުން ކަމަށާއި ވަގުތީ ރަޖިސްޓްރީއަކީ ނަފީނުކުރެވޭ ދަލީލެއް ކަމަށް.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ބަންޑާރަ ގޯތި ދޫކުރިކަމުގެ ލިޔުމެއް ނުވަތަ ގުރުއަތު ނަންބަރެއް ނެތި، ދެމީހެއްގެ ބަޔާނަށް ބުރަވެ ހަދައިދީފައިވާ ގޯތީގެ ވަގުތީ ރަޖިސްޓްރީއަކީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުތަކާ ޚިލާފަށް ހަދާފައިވާ، އަޞްލުން ބާޠިލު ރަޖިސްޓްރީއެއްތޯ؛ އަދި އެފަދަ ރަޖިސްޓްރީއެއްގެ ޞައްޙަކަމަށް ޠަޢުނުކުރުމުން ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ ކާކުގެ މައްޗަށްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ ވަގުތީ ރަޖިސްޓްރީ އަޞްލުން ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައެޅި
ކައުންސިލުން ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކުން ރަޖިސްޓްރީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަން ސާބިތުވާތީ ބުރަ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތަށް ފުރޮޅުނު؛ އިޢުލާނަކަށް އިޖާބަދީގެން ގޯތި ލިބުނުކަމުގެ މުސްތަޤިއްލު ހެއްކެއް ހުށަހަޅާފައި ނުވާއިރު، ޠަޢުނުކުރެވިފައިވާ ރަޖިސްޓްރީ އެކަނި ކާފީ ނުވޭ. ރަޖިސްޓްރީގައި ދޫކުރި ތާރީޚު ނެތުމާއި ލިޔެފައިވާ ބަޔާން ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފުވުމުންވެސް އޭގެ ޞައްޙަކަން ވެއްޓިގެންދޭ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ވަކި ޙަޤީޤަތެއް ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ބުރައަކީ އެ ޙަޤީޤަތް އެގޮތުގައި އޮތްކަމަށް ކޯޓުން ޤަބޫލުކުރުމަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ކިބައިގައި އޮންނަ ބުރައެކެވެ. ރަޖިސްޓްރީއެއް ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހަދާފައިވާކަން ސާބިތުވާ ވަރަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ހެކި ހުށަހަޅައިފިނަމަ، ގޯތި ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ލިބުނުކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ބުރަ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތަށް ފުރޮޅިގެން ދެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ހ))
- ޞައްޙަކަމަށް ޠަޢުނުކުރެވިފައިވާ ވަގުތީ ރަޖިސްޓްރީއަކީ، އޭގެ ޒާތުގައި ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއް ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ދޫކޮށްފައިވާކަމުގެ ކާފީ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. ރަޖިސްޓްރީ ހެއްދުމުގެ ކުރިން ގޯތި ދޫކުރިކަން އެނގޭނެ މުސްތަޤިއްލު ހެއްކެއް ރަޖިސްޓްރީ އޮތް ފަރާތުން ހުށަހަޅަންޖެހެއެވެ؛ ޠަޢުނުކުރެވިފައިވާ ރަޖިސްޓްރީ އެކަނި އެކަމުގެ ހެއްކަކަށް ބެލުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ޞައްޙަ އަސާސެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ހ)، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ <a class="salj-number-link" href="https://sulthanamhar.com/summary-judgments/dh/aishath_moosa_v_hdh_kulhudhufushee_council_office_and_abdhulkareem_moosa_2014_SC_A_03/"><bdi class="salj-latin" dir="ltr">2014/SC-A/03</bdi></a> އަށް ތަބާވެ)
- ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާއި 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)، އަދި ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި ބަންޑާރަ ގޯތި ދޫކުރުމުގެ ގަވާއިދުގެ 10 އާއި 14 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ބަންޑާރަ ގޯއްޗަކަށް އެދުނީކަމަށް ބެލެވޭނީ ގޯތި ދޫކުރުމަށް ޢާންމުކޮށް އިޢުލާނުކުރުމުން ފޯމު ފުރިހަމަކޮށް ހުށަހެޅުމުންނެވެ. ސަރުކާރު އިދާރާއަކަށް ނުވަތަ ކައުންސިލަކަށް ގޯއްޗަކަށް އެދި ސިޓީއެއް ނުވަތަ ފޯމެއް ހުށަހެޅުމަކީ ގޯއްޗަށް އެދުނީކަމަށް ބެލެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ށ))
- ބަންޑާރަ ގޯއްޗާއި ޢިމާރާތް ރަޖިސްޓްރީކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ވަގުތީ ރަޖިސްޓްރީގައި ގޯތި ދޫކުރި ތާރީޚު ހިމަނަންޖެހެއެވެ. ގޯތި ދޫކުރިކަމުގެ ލިޔުމެއް ނުވަތަ ގުރުއަތު ނަންބަރެއް ނެތި، ފެންނަން ހުރި ޙަޤީޤަތްތަކާ ޚިލާފު ދެމީހެއްގެ ބަޔާނަށް ބުރަވެ ހަދައިދިން ވަގުތީ ރަޖިސްޓްރީއަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ރަސްމީކޮށް ކުރެވިފައިވާ ރަޖިސްޓްރީއެއް ކަމަށް ބުރަވެވޭނެ ރަޖިސްޓްރީއެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ހ)، (ށ))
- ސަރުކާރު އިދާރާތަކުން ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކޮށްފައިވާ ކަންކަން ތަޙްޤީޤުކޮށް ފިޔަވަޅު އެޅުމާއި، މަދަނީ ޚުޞޫމާތެއްގެ ތެރެއިން ރަޖިސްޓްރީއެއްގެ ޞައްޙަކަން ކަނޑައެޅުމަކީ ތަފާތު ދެ ބާވަތެއްގެ މައްސަލައެވެ. ތަޙްޤީޤަކާ ނުލައިވެސް ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ހެކިތަކަށް ބުރަވެ މަދަނީ މިންގަނޑުން ރަޖިސްޓްރީއެއްގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ގޮތެއް ނިންމިދާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ނ))
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ މުދާ ހޯދުމާއި މިލްކުކުރުމުގެ ޙައްޤުގެ މާނައިގެ ތެރޭގައި ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް މުދާ ހޯދުން ހިމެނިގެން ނުދެއެވެ؛ މުދާ ހޯދަންޖެހޭނީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިންނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3 (ނ))
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 11 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 16 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި (ށ)
- ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި ބަންޑާރަ ގޯތި ދޫކުރުމުގެ ގަވާއިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާ އަދި 14 ވަނަ މާއްދާ
- ބަންޑާރަ ގޯއްޗާއި އިމާރާތް ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމާއިބެހޭ ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ބައެއް ޤާނޫނުތައް އިޞްލާޙުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާ (ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާ އިޞްލާޙުކުރި)
- ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 2 ވަނަ މާއްދާ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާގެ ތެރެއިން)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 46 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި (ށ)
- 2014/SC-A/03
- 2011/HC-A/229
- 2010/SC-A/02
- ބެންޗު
- ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، ފަނޑިޔާރު ހާތިފް ޙިލްމީ (ރިޔާސަތު)
- ރިޔާސަތު
- ފަނޑިޔާރު ހާތިފް ޙިލްމީ
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް