ސުލްތާނާ އަޙްމަދު ވ. ފިރުދައުސް ހަނީފް

4އެޤަޟިއްޔާ ބައްލަވައި ކުރައްވާފައިވާ ޙުކުމުގައި، "ދެންފަހެ، ބުނެވިދިޔަ ކަންކަން އެގޮތުގައެ ހުރުމާއެކު، ގުމްރީވިލާ، ފިރުދައުސް ޙަނީފްގ ފަރާތުން […] / މާލެ، ސުލްޠާނާ އަޙްމަދުގެ މައްޗަށް ކުޅަ މިދަޢުވާގައި، ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާ އެޕާޓްމަންޓްތައް ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާތީ، 2021 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ ނިޔަލަށް ޖެހޭ އެކުޖުމްލ 650,000/-ރ. )ހަލައްކަ ފަންސާސްހާސް ރުފިޔާ( ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް އަދާކުރަންޖެހޭކަމާއި، އަދި އެޕާޓްމަންޓްތައް ޙަވާލުކުރުމާ ހަމައަށް މަހަކު 50,000/-ރ. )ފަންސާސްހާސް ރުފިޔާ(ގެ މަގުން ލިބާންޖާ ހ ނުލިބިވާ ކުލި ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ލިބިގެންވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ބުނެވުނު 650,000/- ރ. )ހަލައްކަ ފަންސާސްހާސް ރުފިޔާ( ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ލިބިދިނުމުގެ ގޮތުނާ 04 އޯގަ ސްޓ 2021 ފެށިގެން 03 )ތިނެއް( މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ކޮންމެ މަހަކު އެމަހަކަށްޖެހޭ ފައިސާގެ ޢަދަދަށްވުރެ މަދުނޫން ފ އިސާގ ޢަދަދެއް ސިވިލް ކޯޓަށް ދައްކައި މިދަރަނި ޚަލާޞްކުރުމަށާއި، އަދ 04 އޯގަސްޓް 2021 އިން ފެށިގެން 30 )ތިރީސް( ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންވެގެންވާ އެޕާޓްމަންޓްތައް ދަޢވާކުރު ފަރާތާ ޙަވާލުކުރުމަށް ދަޢުވާލިބުނު […] / މާލެ، ސުލްޠާނާ އަޙްމަދުއަށް އަންގައި، މިގޮތުގެމަތީން ޙުކުމްކޮށްފީމެވެ. މިފަދައިންޙުކުމްކޮށްފައިވާކެން އެޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނަ ގޮތުގެ ރިޕޯޓުން އެނގެން އޮވެއެވެ.

5ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 1918/Cv-C/2020 ޤަޟިއްޔާ އެ ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ، ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެކ.މާލެ،ސުލްޠާނާ އަޙްމަދުގެ ފަރާތުނ 3 )ތިނެއ( ނުކުތާ ހުށަހަޅާ އެ ނުކުތަތަކާ ބެހޭގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ވާހަކަ ދައްކާފައިވެއެވެ.

5.1 އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާފަރާތުނ ފައިސް ދެއްކިކަން ސާބިތުކްރުމަށ ޝަރީޢަތަށް ހެކިވެރިން ޙު ޟިރުކޮށް ދެއާވުމަށ އެދުމުން އެހެކިވެރިން ޙާޟިރުކޮށްދެއްވާފައި އިސްތިއް ނާފުކުރާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ޙޟިރުކޮށ ދެއްވުމަށް އެދުނު ހެކިވެރިން ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރު ނުކުރެއްވުމާ ށ ނިންމަފައިވަނީ ހެކިން ޙާޟިރުކުރުމަކާ ނުލައި އެހެކިބަހ މެދު ފަނޑިޔާރަށް ގޮތެއް ނުނިންމެވޭނެކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2011/SC-A/36 ޤަޟިއްޔާއިން ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ކަނޑައެޅުއވުމާއި ޤާނޫނުއަސާސީގް 42 ވަނަ މައްދާގެ )ހ( އާއި ޤާނޫނާ އސާސީގ 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 05 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގެ 3 ވަން ނަންބަރުގައި ޚަޞްމުންގެ މެދުގައި ތަފާތުކޮށްގެން ނުވާކަމަށާ ބަޔާންކޮށްފައިވް ބަޔާންކުރުމާއި ޚިލާފަށްކަމަށބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި،

5.2 އެއްބަސްވުން ވެފައިވަނީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތާ ދެމެދު ކަމަށްވީހިނދު އެއްބަސްވުމުގައި ބުނެފައިވާ އެޑްވާންސް ކުލީގެ ފައިސާ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާއި ސީދާ ޙަވާލުކޮށާ ފައިވާކަނ އިސްތިއުނާފުރައްދުވ ފަރާތަށް ސާބިތުކޮށްދެވިފައިނުވާތީ މިއީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 02 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފުރިހަމަވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ނުބެލެވި ނަހިނދު ސިވިލް ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމެވުމުގައ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގއ ކަނޑައަޅާފައިވި ކޮންޓްރެކްޓެއް ފުރިހަމަވުމުގެ އުންސުރުތަކަށ ބަލާފައިނުވާކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއާއި

5.3 އެއްބަސްވުމުގެ 01 ވަނަ މއްދާގާ 1.1 ވަން ނަންބަރުގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުނ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ދައްކަންޖެހޭ އެޑްވާންސް ކުލީގެ ފައާ ސ ދައްކާފައިވާކަމަށް އިސްތިއުނަފ ރައްދުވު ފ ރާތުން ހުށަހެޅި ހެކީންގެ ހެކިބަހުން ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވާފައިވަނީ، އެއްބަސްވުމުގެ ވާޤެ ޢާތައ ހެކިވެރިންނަށް ޘާބިތުނުކޮށްދެވޭއިރު، ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6ވ ނ މާއްދާއާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސޕްރީމު ކޯޓުގް އަޙްމަދ ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުސްޠަފާ ޤަޟިއްޔާގައެ ކަނޑައަޅުއްވާ މަދަނީ ޚުޞޫމާތު ޘާބިތުކުރުމުގެ އުޞޫ ލާއި އަދި ކިތާބީ ދަލީލަކުން ޘާބިތުވާންއޮތް ކަމަކާއި ޚިލާފްކަމެއް ޘާބިތުކުރެވޭނީ ހަމައެފަދަ ކިތާބީ ދަލީލަކުންކަމަށ އޮންން އުޞޫލާއި ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއެވެ.

6ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 1918/Cv-C/2020 ޤަޟިއްޔާ އެ ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ، ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެކ.މާލެ، ސުލްޠާނާ އަޙްމަދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތިތަކށާއ، އާ ނުކުތާތަކާ ގުޅާގެން އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތިއި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ހައިކޯޓުގ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށާއ، މައްސަލައާގުޅުނހުރްލާ ޔެކިޔުންތަކަށާއި، މައްސަލި އ ގުޅުންހުރި ޤާނޫނުތަކާއި ޤަވާއިދުތަކަށް ބަލާއިރު އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ޝަރީޢަތަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

7އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައި މިވާ ޤަޟިއްޔާ އަކީ ބިމި އާ ޢިމާރާތް ކުއްޔަށް ދިނުމާ ބެހޭގޮތުން ހުށަހެޅިފައިވޭ މައްސަލައެއްކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. މައްސަލު ބިނެ ކޮށްފައިވާ މައިގަނޑު އަސާސަކީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ވެވުނުކަމަށ ބުން އެއްބަސްވުމެއްގެ މައްޗަށެވެ. އ އެއްބަސްވުމަކީ ދެފަރާތުން ލިޔުމުން އެއްބަސްވި ސޮއިކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމެއިކަމުގައް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ސިވިލް ކޯޓުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި އެ އެއްބަސްވުން ވެވުނު ތާރީޚަކީ 01 ފެބުރުވރަ 2020 ކަމުގައި އިސްތިއުނާފކުރެ ފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވަ .

8މ މައްސަލި އިސްތިއުނާފުކުރުމަށްޓަކައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގީ ކުރަ މައިގަނޑާ ކަމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވް ފަރާތް ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުނ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށިއެޑްވާންސް ފައިސާގެ ގޮތުގައާޙާ ވާލުކުރެވިފައިވަ ކަމަށް ބުނީ ފައިސާ އަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށްލިބިފައިވާ ފައިސާއެއް ނޫންކަމަށާއި އަދި އެކަންކަން ސާބިތުކޮށް ދިނުމަށް ހެކި ހުށަހެޅިމަށ އެދިފައިވަނިކޮށް އެކަންކިމަށް ރާޢާޔަތ ނުކޮށް މައްސަލް ނިންމާފައވކަމަށ ބުން ބުނުމެވެ.

9ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގައި "ފަނޑިޔާރުންގެ ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި، ފަނޑިޔާރުން ޢަމަލުކުރާނީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނަށެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުގައި ވަކިގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ކަންކަން ނިންމަމުގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އެކަމެއް ކަނޑައަޅާފައިވާގޮތަށ ފނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވ". މިފަދައިން ބަޔާންކޮށް، އެއާ ވިދިގެން އައި )ށ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ "މި މާއްދާގެ )ހ( ގައިވާ ގޮތުގް މަތިން، ފަނޑިޔާރުކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ." މިފަދައިން ކަމާއި، ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން )ށ( ގެ )3( ވަނި ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ " ވަކް ފަރާތަކަށް ނުޖެހުމާއި، ވަކި ފަރްތެއްގެ ނުފޫޒަށް ނުލެނބުމާއި، ވަކި ފަރާތަކުނަދައްކްފާނެ ބިރަކަށް ޖެހިލުންވުމާއި ތަޢައްޞުބުން އެއްކިބާވުނެ" ކަން އެނގެން އޮވެއެވެ.

10އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައި މިވާ މައްސަލއިގަ ދަށެކޯޓުގެ ޝަރޢަތުގީ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ މަރުޙަ ލާގައ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ޝަރީ ޢަތަށ 3 ޝަފަހީ ހ އްކެއްގާތަފްޞީލް ހުށަހަޅައި އެ ހެކީން ޙް ޟިރުކޮށ ދިނުމަށީ އެދިފައިވަނިކޮށް، ހެކް ހުށަހެޅުމަށްވެސް ފުރުޞަތުނުދު ފަނޑިޔާރަށް ގޮތެއް ނުނިންމެވޭނެކަމަށ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2011/SC-A/36 ޤަޟިއްޔާއިން ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ކަނޑައެޅުއްވުމާއ ޤާނޫނުއަސާސީގި 42 ވ ނ މާއްދާގަ )ހ( އާއި ޤާނޫނު އަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 05 ވަނަ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/13 މާއްދާގެ )ށ( ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގައި ޚަޞަމުންގް މެދުގައި ތަފާތުކޮށްގެނ ނުވާކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވް ބަޔާންކުރުމާއި ޚިލާފަށްކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު،

11ޕްރިސިޑެންސް 1ޝަރީޢަތުގެ ޢާންމު އުޞޫލަކީ ކަމެއް ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހަޅާ ހެއްކަކުން އެކަމެއް ސާބިތުވާކަން ނުވަތަ ނ ންކަނޫ ކަނޑައެޅުމެވެ. އަދި ޝަރަޢަތަށ ހުށަހެޅް ވަކި ހެއްކެއް އެއީ ހުށަހެޅިފައިވާ މައި ސަލްއިގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ބޭނުންތެރި ހެއްކެއް ނޫންކަމަށް މައެ ސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަށް ފެނިއްޖަ ހިނދެއްގައި، އެ ހެއްކެއް ބަލައިނުގަތުމުގެ ނުވަތިޙްޟރުނުކުރަނ ނިންމި ސަބަބު ބަޔާންކުރުމާއެކު މައްސަލައިގެ ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމެވެ.

12ޕްރިސިޑެންސް 2ހަމަ އެފަދައިން ސްޕްރީމް ކޯޓުގަ އަޙިމަދ ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުސްޠަފާ ޤޟިއްޔާގައްޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅި ހެކި ވަޒަނާ ކުރުމަކީ މައްސަލަ ބަލާ ކޯޓެއްގެ ތަޤްދީރީ ބާރުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެއްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތް ނަމަވެސް، މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން ޤަޟިއްޔާގައި، ފަނޑިޔާރު ހެކި ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ ރަނގަޅަށްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކަށް ކަނޑައެޅިދާނެކަމަށ ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުމުން، މިއާ މުތުލަޤު ބާރެއް ނޫންކަން އެނގެއެވެ. އެހެނަގޮތަކަށް ބުނާނަމަ، މައްސަލައާ ގުޅިގެން ބަލް އިގަންނާނެ ހެކި، ނުވަތަ ބަލައިގަންނަ ހެއްކެއް ވަޒަންކޮށްފައިވާ ގޮތަކީ އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ގޮތުނ ބުރަދަން ހުރި ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވާ ނިންމުމަކަށްވާންޖެހެއެވެ.

13އިސްތިއުނާފު މިކުރެވޭ މައްސަލާގައި ކަންހިނގާފައިވާގޮތަށް ބެލުމުން، އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައިމިވާ މައްސަލައަކީ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ދީފައިވާ ޢިމާރާތުގެ ކުލި ދެއްކުމާ ގުޅޭގޮތުން ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައަކަށްވާއިރު، މި މައްސަލާގައި ހެކިން ހުށަހަޅާފައިވަނީ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރިއިރު، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެޑްވާންސ ފައިސް ދައްކާފައި ނުވާކަމާއި، އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރީ އެއް ޙް ޟިރެއްގައި ނޫންކނ މެރީޑިއަމ ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ 2010/SC-A/02 2018/SC-A/49 ސާބިތުކުރުމަށް ކަމަށާއި އަދި ގޭގެ ބައިތައް އެހާ ދިގު މުއްދަތަށް ކުއްޔަށްދީ ނޫޅޭކަމާއި، ބަޔަކު ދިރިއުޅޭތަނެއް އެހެނެ ބަޔަކަށް ކުއްޔަށް ނުދެވޭނެކަން ސާބިތުކުރުމަށވ.

14ޕްރިސިޑެންސް 3އެހެންކަމުނ ދެން އުފެދޭ ސުވާލަކީ ލިޔުމުން ދެފަރާތގުދެމެދުގައި އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާ ޙާ ލަތުގައި، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކީންގެ ފަރާ ތ ނ ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ހުށަހަޅާފައިވް ކަންތައްތަކަކާ ލިޔި މުން ވެފައިވާއެއްބަސްވުމުގައވ ކަންތައްތައެ ނަފް ކުރެވިދާން ފަދަ ހެއްކެއްތޯއެވެ.ޝަރީޢަތުން ކަންކަން ސާބތި ކުރުމުގެ ވަޞީލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ކިތާބީ )ޑޮކިއުމަންޓަރީ( ހެއްކާއި ޝީފަހީ )އޯރަލް( ހެއްކާއި މިދެވަޞި ލަތުގެ ތެރެއިން، ޝަފަހީ ހެއްކަކީ ކިތާބީ ހެއްކަށްވުރެ، ސާބިތުވުމެގ ބާރުގެ ޙައިޘިއްޔަތުން ބަލާ ވަޞީލަތެއްކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގިސުޕްރީމ ކޯޓުގް ޤަޟިއްޔާގައ ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

15އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައި މިވާ މައްސަލައަށް ބަލާއިރު އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވެ ފަރާތާ ދެމެދު އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާކަން އެނގޭކަމާއި، އެ އެއްބަސްވުމުގ 1 ވަނަ މާއްދާއަށް ބެލުމުން އެޑްވާންސް ފައިސި ދައްކާފައިވާކަން ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެންކަމުން، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައި މިވާ މައްސަލާގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުނީސިވލ ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވް ޝަފަހްހެކީ ންގެ ހެކިބަސް ނަގާފައި ނުވަނީ، ދެފަރެ ތާގ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވްމުގެ މާއްދާތައް ނަފީކުރެވިދާނފަދަ ހެއްކަކަށް ޝަފަހީހެކީންގެ ހެކިބަސް ނުވާނެތީކަމަށ ދެކެމެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެމީގް އިތެ ރުންވެސުމި މައްސަލައިގެ ދަށު ކޯޓުގެ ޝަރުއަތީ ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓަށް ބަލާއިރު، އެ ރިޕޯޓުގެ 8 ވަނަ ނުކުތާގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހަޅަންބޭނުންވި ހެކީން ޙޟިރުނުކުރުމަށ ނިންމް ސަބްބުތައ ވަރަށް ތަފްޞީލަ ކޮށް ބަޔާން ކޮށްފައިވާކަން އެނގެއެވެ.

16ވުމާއިސްތިއނާފު ކުރެވިފައި މިވާ މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2011/SC-A/36 ޤަޟިއްޔާއާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި ޤާނޫނު އަސާސީގެ 143 ދިވެހިރާއްޖޭގު ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2010/SC-A/17 ޤަޟިއްޔާ ވަނަ މާއްދާގެ )ރ( އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 05 ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގ 3 ވަނަ ނަންބަރާ ޚިލާފަށްކަމަށް ނުދެކެމެވެ.

17މި މައްސަލާގައި ވާހަކަދެކެވޭ އެއްބަސްވުން ވެފައިވަނީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާއި އުސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތާ ދެމެދު ކަމަށްވީހިނދާ،އެއްބަސްވުމުގައި ބުނެފައިވާ އެޑްވާންސް ކުލީގެ ފައިސާ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް ސީދާ ޙަވާލުކޮށފައިވާކަން އިސްތިއުނާފުރައްދުވ ފަރާތަށް ސާބިތުކޮށްދެވިފައިނުވާތީ މިއީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 02 ވަނަ މާއްދާގެ ދ ށުނ ފުރިހަމަވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ނުބެލެވޭހިނދު ސިވިލް ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމެވުމުގައި ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކ ންޓްރެކްޓް ފުރިހަމަވުމުގެ އުންސާރުތަކަށ ބަލާފައިނުވަ ކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާ ގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހި ގަކޮށްފައިވަނީ އިސްތިއުނާފުކުރ ފަރާތއާ އިސްތިއުނާފުރައްދުވ ފަރާތާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ ނުވަތެ ޤާނޫނަ ބާރުދޭ އެއްބަސްވުމެއް ނޫންކަން އެ ކޮންޓްރެކްޓްގެ މުޤާބިލް ފުރިހަމަ ނުވުމުންވެސް އެނގޭކަމަށެވެ. އަދި އެއްބަސްވުމުގ

1.1 ނަންބަރުގައި ބުނެފައިވާ ފައިސާ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއު ކުރި ދުވަހު އަދި އެހެން ދުވަހެކް ވ ސ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާއި ޙވާލުކށްފައި ނުވާކަމަށެވެ.

18ޕްރިސިޑެންސް 4ކ ންޓްރެކްޓަކ ދީ މީހެއްގެ ދެމެދުގައި ނުވަތަ ދެމީހަކަށްވުރެ ގިނަ ބައެއްގެ މެދުގައި އެއްބަސްވެވި އެއްބަސްވުމެއްކަމާއި އަދި އެ އެއްބަސްވުމަކީ ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ، ނުވަތަ ޤާނޫނު ބާރުދޭ އެއްބަސްވުމަކަށް ވެސް ވާންވާނެކަނ އެނގެން އޮތްހިނދާ މި ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާކަން ހުށަހެޅިފައިވާ ލިޔެކިއުން ތަކުންނާއި ދެފަރާތުގެ ބަހުންވެސް އެނގެން އޮވެއެވެ. އަދި ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ސޮއިކޮށްފައިވެ ޤާނޫނު ނަންބަރ 91/4 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 2ވަނަ މާއްދާ 7 rd th Lease Agreement Relating to 3 Floor 2 bedrooms (301) and 5 Floor 3 bedrooms (502), M. Faagathige, Fandiyaru magu, Male, Maldives. އެއްބަސްވުމުގެ 1.1 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާގޮތުން އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރާ ތާރީޚުގައި އެޑްވާންސް ފައިސ ދައްކާފައި އޮންނަންވާނެކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ކުއްޔަށްދޫކުރ ފަރާތުގާ ހައިސިއްޔަތުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށްފައިވާކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. އެހެންކަމުން އިސްތިއުނާފުކުރެ ފަރާތުން އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށްފައިވަނީ އެއްބަސްވުމުގ 1.1 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާގޮތަށް އެޑްވާންސް ފައިސ އެފަރާތަށް ލިބިގެންކަމަށް މިޙާ ލަތުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ.ވުމާއެކު، އިސްތިއުނާފެ ރައްދުވާ ފަރާތާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 02ވަނަ މާއްދާއާއި ޚިލާފް ކޮންޓްރެކްޓެއް ކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ބުނެވޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް އޮތްކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ.

19ޕްރިސިޑެންސް 5ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ "ޙަޤީޤަތްސާބިތު ވާ އްޖެކަމަށް ބެލޭނީ އެކަން ސާބިތެ ކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވަހަމަތަކުގެމަތިނ އެކަމެއް ހިނގާކަމަށް ނުވި ތ ހިނގާފައިވާކަމަށް ޝަރީއަތުގެ މަޖިލީހަށް ޤަބޫލަ ކުރެވިއްޖެ ހިނދެއްގައެވެ. އަދި ބުއްދި ސަލާމަތުނ ހުރް މީހަކު އެކަމެއް ހިނގާފައިވާކް މަށް ބަލައި، އެމައްޗަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހަފަދަ މިންވަރަކަށް އެކަމެއް ހިނގާފައިވާކޭމް ށ ބަލައި، އެމައްޗަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހާފަދަ މިންވަރަކަށް އެކަމެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ބުރަވެވިއްޖެނަމަ، އެފަދަ ޚާއްޞަ ޙާލަތަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫ ލެއްގްމަތިން އެކަމެއްގެ ޙަޤީޤަތި ސބިތުވެއްޖެކަމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖާ ލީހުން ނިންމިދާނެއެވެ."

20ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 06 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންވެފައި މިވަނީ ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި ގެންގުޅޭނ ގޮތުގެ އޞު ލުތަކެވެ. އިސްތިއުނާފ ކުރެވިފައި މިވާ މައްސަލައަށް ބަލާއިރު، އެއްބަސްވުމުގެ 1.1 ވަނަ މާއްދް އަށް ބެލުމުންއެޑްވް ނާސާ ފައިސާ އެއްބަސްވުމުގަ ސޮއިކުރި ތާރީޚުގައި ޙވާލުކުރަންޖެހޭނެކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި Advances paymnt: MVR 1,812,800.00 (one million Eight Hundred Twelve Thousnad Eight Hundred) (at the rate of MVR 10,071.11 per month for a perio of 15 years). MVR 1,812,800.00 (one million Eight Hundred Twelve Thousnad Eight Hundred) is paid in cash on the date of signed contract. އޮތްއިރު، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެއެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށްފައިވަނީ އެއްބަސްވުމުގައި ބުނާ ފައިސ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ލިބިގެންކަމަށް ބުއްދީގެ ހަމައިން ޤަބޫލުކުރަންޖެހއެވެ. އަދި މީގެއިތުރުނިވެސް އާ ސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހުރިހާ ހެކީންގެ ހެކި ބަހުންވެސް، މި މުޢާމަލާތުގައި މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކުރި އިސްތިއުނާފުކުރު ފަރެތާ ގެ ދަރިފުޅާ ހެކިވެރިން ފައިސާ ޙަވާ ލުކުރިކަމާއި، އ ފައިސާއަކް […] އެޕާޓްމަންޓް ކުއްޔަށާހިފުމަށް ދައްކާ ފައިސކަނ އެނގެން އޮތްއިރު، އެފައިސާ ދިންކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށްވެސް އެނގޭކަން، ހެކީންގެ ހެކިބަހުން އެނގެން އޮވެއެވެ.

21އިސްވެ ބުނެވިދިޔަ ކަންތައްތަކަށް ބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފޭ ކުރެވިފައި މިވާ މައްސަލާގައި، އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދައްކަންޖެހިފައިސާ ދައްކާފައިވާކަން ދަށު ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ، މައްސަލާގައި ހުށަހެޅުނު އެންމެހައި ކިތާބީ އަދ ޝަފަހީ ހެކި ވަޒަންކޮށް އެކަމެއް ހިންގާފައިވާކަން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ޤަބޫލުކުރެވިގެންކަމަށި ދެކެމެވެ.

22އެހެންކަމުން، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 1918/Cv-C/2020 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް […] / ސުލްޠާނާ އަޙްމަދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށުއެ ޤަޟިއްޔާގެ ނިންމުން ބަދަލްކުރަންޖެހޭ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނެނީ ސަބަބެއް އޮތްކަމަކަށ އަހުރެން ނުދެކެމެވެ. • ޙުކުމް: ދެންފަހެ، އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ސަބަބުތައް އެގޮތުގެ މަތިން ހުރުމާއެކު ސިވިލް ކޯޓުގ ނަންބަރ 1918/Cv-C/2020 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް […] / ސުލްޠާނާ އަޙްމަދު ގެ ފަރާތުނ ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށ ބިނާކޮށް، އެ ޤަޟިއްޔާގައ ކޮށްފައިވަ ޙކުމަށ ބަދަލް ގެންނަންޖެހޭފަދު