ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/404
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނުޒުރަތު ނަޖީބު، 2018/HC-A/404
Prosecutor General v. Nuzurathu Najeebu 2018/HC-A/404 (2018/HC-A/404, High Court of the Maldives, 3 June 2021)
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނުޒުރަތު ނަޖީބު
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ދެމީހުން އިންކާރުކޮށް، ކޮޓަރިއަކީ އެހެން މީހުންވެސް ވަދެނިކުމެ ހަދާ ތަނެއްކަމާއި، ޑީ.އެން.އޭ/ފިންގަރޕްރިންޓް ދިމާނުވާކަމާއި، ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ތަކެތީގެ ޒިންމާ ނަގާފައިވާކަމާއި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ނެތްކަމަށް ބަލައި ދަޢުވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ޘާބިތުނުވާ ކަމަށެވެ.
ފުލުހުންނަށް ލިބުނު މަޢުލޫމާތަކާ ގުޅިގެން ތުހުމަތުކުރެވޭ ދެ ފަރާތް ސައިކަލުގައި ދަނިކޮށް ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނެސް، އެ ދެމީހުން ދިރިއުޅޭ ކަމަށް ބުނާ ކޮޓަރިއެއް ބަލައި ފާސްކުރިއިރު ސައުންޑް އެމްޕެއްގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް 716 ގްރާމް ކެނެބިސް ހިމެނޭ ޕެކެޓްތަކާއި އިތުރު މަދު މިންވަރުތައް ފެނުނެވެ. ދައުލަތުން ކެނެބިސް ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިއެވެ.
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބުނީ ތަކެތި ފެނުނީ ދެމީހުންގެ ޙިޔާޒަތުގެ ދަށުން ކަމުން މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 141، 142، 146 ވަނަ މާއްދާތަކާ ޚިލާފަށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވާ ކަމަށާއި، 2008/SC-A/08 އާއި 2010/SC-A/07 ގެ މުޠުލަޤު މަސްއޫލިއްޔަތުގެ އުޞޫލު ހިނގާނެ ކަމަށެވެ. ދިފާޢުން ބުނީ ކޮޓަރިއަކީ އެ ފަރާތްތަކުގެ ޙިޔާޒަތުގައި ހުރި ތަނެއް ނޫން ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ތުހުމަތުކުރެވޭ ދެ ފަރާތް ދިރިއުޅޭ ކޮޓަރިއެއްކަމަށް ބުނާ ތަނަކުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުމުން، އެ ތަކެތި އެ ފަރާތްތަކުގެ ޙިޔާޒަތުގައި ހުރިކަމާއި ކެނެބިސް ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ދައުލަތަށް ޘާބިތުކޮށްދެވިފައިވޭތޯ، އަދި ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 ގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ ޤާނޫނީ އިފްތިރާޟު މިކަމަށް ހިނގާނެ ގޮތް.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ގިނަ ރައުޔުގައި، ކޮޓަރިއަކީ ދެމީހުންގެ ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލް އޮތް ނުވަތަ އެ ދެމީހުން އެކަނި ވަދެވޭ ތަނެއްކަން ދައުލަތަށް ޘާބިތުނުކުރެވުމާއި، ތިންވަނަ ފަރާތެއް ޒިންމާނެގުމާމެދު ޝައްކު ދައުލަތުން ނުފިލުވުމާއި، ވޮރަންޓެއް ނެތި ބަލާފާސްކުރިކަމުގެ ޝައްކާއި ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ނެތުމުގެ ސަބަބުން ކުށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ޘާބިތުނުވާކަމަށް ބަލައި ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމަށް ބަދަލު ނުގެނެވުނެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ދަޢުވާއަށް މުއްތަހަމު އިންކާރުކުރާނަމަ ކުށާގުޅޭ ހުރިހާ ވަޤާއިޢުތަކާއި ކުށުގެ މާއްދީ ރުކުނާއި މަޢުނަވީ ރުކުނުގެ ހުރިހާ އުންޞުރެއް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގެ މިންގަނޑުން ޘާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ ދައުލަތުންނެވެ؛ ފުލުހުން ޢަމަލުކުރި އިޖުރާއާތުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު މުއްތަހަމު ސުވާލު އުފައްދައިފިނަމަ އެ އިޖުރާއާތު ޞައްޙަ މަގުން ހިނގިކަން ޘާބިތުކުރުމުގެ ބުރަވެސް އޮންނާނީ ދައުލަތަށެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 8)
- މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް އަތުގައި ހުރުމަކީ މުޠުލަޤު މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ކުށެއް ނޫނެވެ؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/23 އާއި 2017/SC-A/10 ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުން، ކުށުގެ މާއްދީ ރުކުނާއި މަޢުނަވީ ރުކުން ފުރިހަމަވެފައިވާކަން ދައުލަތުން ޘާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 7، 11)
- މީހެއްގެ ޙިޔާޒަތުގެ ދަށުގައިވާ ތަނަކުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުމަކީ ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށްޓަކައި އެ ތަކެތީގެ ޒިންމާ އެ މީހަކު އުފުލަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެ މަސްތުވާއެއްޗަކާއި އެ މީހާ ގުޅުވައިދޭ އިތުރު ހެއްކެއް، ޤަރީނާއެއް، މޯޓިވެއް، ނުވަތަ އެ އެއްޗެއް ހުރިކަން އޭނާއަށް އެނގޭކަން ދޭހަކޮށްދޭ ދަލީލެއް އޮވެގެން މެނުވީ ކުށް ޘާބިތުވާނެކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 12)
- ކޮޓަރިއަކުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުމުގެ މައްޗަށް ކުރާ ދަޢުވާއެއްގައި ދައުލަތުން ފުރަތަމަ ޘާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނީ އެ ތަނަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުގެ ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލް އޮތް ޙިޔާޒަތުގައި ހުރި ތަނެއްކަމާއި، ދެވަނައަށް އެ ތަކެތި އެތަނުގައި ހުރިކަން އެ ފަރާތްތަކަށް އެނގޭކަމާއި އެ ތަކެތި ހުރީ އެ ފަރާތްތަކުގެ ބެލެހެއްޓުންތެރިކަމުގެ ދަށުގައިކަމެވެ؛ ތަނަށް އެހެން މީހުން ވަދެނިކުމެ ހަދާކަން ދިފާޢީ ހެކިން ދައްކައިފިނަމަ، އެއީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުގެ ކޮންޓްރޯލްގައި ހުރި ނުވަތަ އެ ފަރާތްތައް އެކަނި ދިރިއުޅޭ ތަނެއްކަން ޘާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނާނީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 13، 17)
- މުއްތަހަމު ދިފާޢުގައި ހެކި ހުށަހަޅައި ނުވަތަ ޝައްކު އުފައްދައިފިނަމަ އެ ހެކިބަސް ތަޢުނުކޮށް ނަފީވާންޖެހޭ ސަބަބު ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހޭނީ ދައުލަތުންނެވެ؛ މަސްތުވާތަކެތީގެ ޒިންމާ އެހެން ފަރާތަކުން ނަގާ ޙާލަތުގައި އެކަން ޙަޤީޤީ ކުށްވެރިޔާ ބަރީއަކުރުމުގެ އުކުޅަކަށް ނުހެދޭނެ ގޮތަށް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކުން ވަޒަންކުރަންޖެހޭނެ ނަމަވެސް، އެ ހެކިބަހަކީ އިޢުތިބާރު ނުދެވޭނެ ހެކިބަހެއްކަން ފާހަގަކޮށްދޭންޖެހޭނީ ދައުލަތުންނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 18، 21، 24)
- ތަޙްލީލުކުރި މަސްތުވާތަކެއްޗަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ޙިޔާޒަތުން އަތުލައިގަނެވުނު ތަކެތިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ހެކި (ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފޯމު) ހުށަހެޅުމަކީ ދައުލަތުން އުފުލަންޖެހޭ ބުރައެކެވެ؛ އެ ބުރަ މުއްތަހަމަށް ފުރޮޅިގެން ނުދާނެއެވެ، އަދި ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތަކީ ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއިރު ދައުލަތަށް އޮތް ފުރުޞަތެއް ކަމުން ކޯޓުން އިތުރު ފުރުޞަތެއް ދޭންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 32-34)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 108 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 141 ވަނަ މާއްދާ (141 (ރ) ހިމެނޭ ގޮތަށް)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 142 ވަނަ މާއްދާ އަދި 146 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 9 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 106، 109، 136، 137 ވަނަ މާއްދާތައް އަދި ޖަދުވަލު 1 (24، 25، 26، 132 ވަނަ ނަންބަރު)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
- މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 23 ވަނަ މާއްދާ
- 2008/SC-A/08 (ޢަބްދުﷲ ރަޝީދު ވ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- 2010/SC-A/07 (ޙުސައިން އަޝްރަފް ވ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- 2012/SC-A/23 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ އިބްރާހިމް ނާފިޛް)
- 2017/SC-A/10 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ ޙުސައިން މުޙައްމަދުމަނިކު)
- 2016/SC-A/21 (އަޙްމަދު ލަތީފް ވ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- 2014/HC-A/109
- ބެންޗު
- ޢަލީ ސަމީރު، މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، މުޙައްމަދު ފައިޞަލް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް