ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2014/SC-A/40
ނަން ފޮރުވާފައި ވ. ނަން ފޮރުވާފައި، 2014/SC-A/40
Name withheld v. Name withheld 2014/SC-A/40 (2014/SC-A/40, Supreme Court of the Maldives, 16 June 2016)
ނަން ފޮރުވާފައި ވ. ނަން ފޮރުވާފައި
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ވިޔަފާރި ޞައްޙަކަމަށާއި ގަތް ފަރާތަކީ ބިމުގެ މިލްކުވެރިޔާކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ޙުކުމްކުރިއެވެ. ގޯތީގެ އެއްބައި ވިއްކާފައިވާތީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވާކަމަށް ބަލައި ހައިކޯޓުން އެ ޙުކުމަށް ތާއީދުކުރިއެވެ.
ނަން ފޮރުވާފައިގެ ނަމުގައިވާ ގޯތީގެ އުތުރުބައިގެ 747.5 އަކަފޫޓު ޢިމާރާތްތަކާއެކު ޢަބްދުﷲ ނަޞީރަށް ވިއްކުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއެވެ. އެ ބައިގައި ދިރިއުޅެމުން ދިޔައީ ނަން ފޮރުވާފައި ޝަރްޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ 18 އަހަރު ނުފުރޭ ދެ ކުދިން، އެ ކުދިންގެ މަންމަ ނަން ފޮރުވާފައިއާއެކުއެވެ. ނުވިއްކާ ބާކީއޮތް ބައިގެ ޢިމާރާތް އެހެން ފަރާތަކަށް ކުއްޔަށް ދީފައިވިއެވެ.
ނަން ފޮރުވާފައިގެ ނުކުތާއަކީ ކުދިންނަށް ދިރިއުޅޭނެ ތަނެއް ހަމަނުޖެހި ވިއްކުމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފުކަމާއި، ސިވިލް ކޯޓުގައި ތަދައްޚުލުވުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބުނުކަމެވެ. ނަން ފޮރުވާފައިގެ ނުކުތާއަކީ ނުވިއްކާ އޮތް ބައި ކުއްޔަށް ދީފައިވާ ތަނެއް ނޫންކަމެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ގޯތި ވިއްކަން އެދޭ މީހާ ޝަރްޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ ކުދިންނަށް ދިރިއުޅޭނެ އެހެން ތަނެއް ވާޤިޢީގޮތުން ހަމަޖެހިފައިވާކަން ކަށަވަރުނުކޮށް ގޯތީގެ ބައެއް ވިއްކުމުގެ ޢަޤުދު ޞައްޙަކަމަށް ކުރި ޙުކުމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފު ޙުކުމެއްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ސިވިލް ކޯޓާއި ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު (އިއްތިފާޤުން)
ޤާނޫނުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަނުކޮށް ކުރާ ޢަޤުދުތައް ޞައްޙަނުވާކަމާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ޝަރުޠަކީ ވިއްކުމުގެ ކުރިން ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠެއްކަމާއި، ދިރިއުޅޭނެ ތަނެއް ހަމަޖެހިފައިވުމަކީ ވަޢުދެއް ނުވަތަ އިޙްތިމާލެއް ނޫން ވާޤިޢީ ޙާލަތެއްކަމާއި، ގޯތީގެ ބައެއް ނުވިއްކާ އޮތުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި އެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވުމެއް ނޫންކަން ކޯޓުން ކަނޑައެޅިއެވެ. ނުވިއްކާ ބައި ކުއްޔަށް ދީފައިވާތީ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވެފައި ނުވާތީއާއި، ތަދައްޚުލުވުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ މައްސަލަ ނިންމާފައިވާތީ، ސިވިލް ކޯޓާއި ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރެވުނެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޢަޤުދެއް ނުވަތަ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން އުފެދޭ އިލްތިޒާމުގެ "މަޙައްލު" ނުވަތަ މައުޟޫޢަކީ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅައި ބަޔާންވެގެންވާ ޝަރްޠުތައް ފުރިހަމަވެފައިވާ މައުޟޫޢެއްކަން (lawful subject matter) ކަށަވަރުކުރުމަކީ އެ ޢަޤުދުގެ ބައިވެރިންގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެގެންވާ ކަމެއް. ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅައި ބަޔާންވެގެންވާ ޝަރްޠުތައް ފުރިހަމަކުރުމަކާ ނުލައި ކުރެވޭ ޢަޤުދުތަކަކީ ޤާނޫނުގެ ނަޒަރުގައި ޞައްޙަ ޢަޤުދުތަކެއް ނޫން. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު [9])
- ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތް ހިންގުމުގެ ކުރިން އެކަން ކަށަވަރުކުރުމަކީ ވިއްކާފަރާތުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެގެންވާ ކަމެއް. އެފަދަ ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތަކީ ޝަރީޢަތް މެދުވެރިކޮށްގެން ހިންގުން ލާޒިމުކުރާ މުޢާމަލާތެއްކަމުގައި ވާއިރު، ކަމާބެހޭ ކޯޓުން ބިން ވިއްކަން އެދޭމީހާ އާއި، އެ މީހާ ޝަރްޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ މީހުންނަށް ދިރިއުޅޭނެ އެހެންތަނެއް ހަމަޖެހިފައިވޭތޯ ބަލައި ކަށަވަރުކުރުމުގެ ކުރިންމެނުވީ އެ ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތް ޞައްޙަކަމަށް ކަނޑައަޅައިގެން ނުވާނެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު [12])
- ތަދައްޚުލްވުމުގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް ފަރާތްތަކެއް ކަމުގައިވާ، ޝަރްޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ ދެ ކުދިންގެ ފަރާތުން އެ ކުދިންގެ މަންމަ ސިވިލް ކޯޓުގައި އެ މައްސަލައާ ގުޅިގެން ޝަކުވާކޮށްފައިވާކަން އެނގެން އޮންނައިރު، އެ ފަރާތްތަކަށް އެ މައްސަލައަށް ތަދައްޚުލްވުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަކާނުލައި، މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ދަޢުވާއަށް ތަދައްޚުލްވުމާގުޅޭ މަދަނީ އިޖްރާއާތުގެ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ނޫން. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު [13])
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2002/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި "ގޯތި ވިއްކަން އެދޭމީހާ އާއި އެ މީހަކު ޝަރްޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ މީހުންނަށް ދިރިއުޅޭނެ އެހެން ތަނެއް ހަމަޖެހިފައިވުން" ޝަރްޠުކޮށްފައި އޮންނަ ޝަރްޠަކީ ގޯއްޗެއް އެހެންފަރާތަކަށް ވިއްކުމުގެ ކުރިން ފުރިހަމަވުން ލާޒިމުވެގެންވާ ޝަރްޠެއް. ގޯއްޗެއް ވިއްކަން އެދޭމީހާ ޝަރްޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ މީހުންނަށް ދިރިއުޅޭނެ އެހެންތަނެއް ހަމަޖެހިފައި ނުވާނަމަ އެ ވިއްކުމަކީ ޤާނޫނީގޮތުން ޞައްޙަ ވިއްކުމެއްކަމަށް ނުބެލެވޭނެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު [14])
- ގޯތި ވިއްކަން އެދޭމީހާ އާއި އެ މީހަކު ޝަރްޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ މީހުންނަށް ދިރިއުޅޭނެ އެހެން ތަނެއް ހަމަޖެހިފައިވުމުގެ މުރާދަކީ ގޯތި ވިއްކަން އެދޭމީހާ، އެ ވިއްކަން އެދޭތަން ފިޔަވައި އެހެންތަނެއް އޭނާއާއި، އޭނާ ޝަރްޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ މީހުން ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި ހަމަޖެހިފައިވުން. ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި ތަނެއް ހަމަޖެހިފައިވުމަކީ ދިރިއުޅެވޭ ފަދަ ތަނެއް ވާޤިޢީގޮތުން އެއްވެސް ޤާނޫނީ އަދި ޝަރްޢީ ހުރަހަކާ ނުލައި ވުޖޫދުގައިވުން. އެއީ ދިރިއުޅުމަށް ތަނެއް ހަމަޖެހިފައިވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތުމެއް ނޫން. ގޯތި ވިއްކަން އެދޭމީހާ، އެ މީހަކު ޝަރްޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ މީހުންނަށް ދިރިއުޅޭނެ އެހެން ތަނެއް ހަމަޖައްސައި ދޭނެކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކީ ނުވަތަ ވާ ވަޢުދަކީ އޭގެޒާތުގައި ތަނެއް ވާޤިޢީގޮތުން ހަމަޖެހިފައި އޮތުމެއް ނޫން. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު [14])
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) މާނަކުރަންޖެހޭނީ، އެ މާއްދާގެ އެ އަކުރުގެ ނައްޞުން "މުޝައްރިޢު" (The Legislature) ޙާޞިލުކުރަން ބޭނުންވާ އިޖްތިމާޢީ މަޞްލަޙަތު ޙާޞިލުވާފަދަ ގޮތަކަށް. ބުނެވިދިޔަ ނައްޞުން "މުޝައްރިޢު" ޙާޞިލުކުރަން ބޭނުންވާ އިޖްތިމާޢީ މަޞްލަޙަތަކީ ގޯއްޗެއް ވިއްކަން އެދޭމީހާގެ މިލްކުގައިވާ ގޯތި ވިއްކާލާ ޙާލަތުގައި އޭނާއާއި، އޭނާ ޝަރްޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ ފަރާތްތައް މަގުމަތިނުވެ، ދިރިއުޅޭނެ އެހެންތަނެއް ހަމަޖެހި އިންތިޒާމުވެފައި އޮތުން. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު [14])
- ގޯތީގެ އެއްބައި ވިއްކުމަށްފަހު އަނެއްބައި ނުވިއްކާ އޮތުމަކީ އޭގެޒާތުގައި ޝަރްޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ މީހުންނަށް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، އެ މީހުން ދިރިއުޅޭނެ އެހެންތަނެއް ހަމަޖެހިފައި އޮތުން ނޫން. އެ މީހުން ދިރިއުޅޭތަނެއް ހަމަޖެހިފައި އޮތްކަމުގައި ބެލެވޭނީ ގޯތީގެ ނުވިއްކާއޮތް ބައިގައި އެ މީހުން ދިރިއުޅުން މަނާކުރާފަދަ ކަމެއް ވާޤިޢީގޮތުން ވުޖޫދުވެގެން ނުވުން. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު [17])
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2، 16، 17، 18 (ހ) އަދި 24 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 39/2015 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނަށް 6 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
- ގޯތި އަމިއްލަކުރުމާއި ގަނެވިއްކުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- ބެންޗު
- ޑރ. އަޙްމަދު ޢަބްދުﷲ ދީދީ (ރިޔާސަތު)، ޢަލީ ޙަމީދު މުޙައްމަދު، އާދަމް މުޙައްމަދު ޢަބްދުﷲ
- ރިޔާސަތު
- ޑރ. އަޙްމަދު ޢަބްދުﷲ ދީދީ
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް
- މި ކޯޓުގައި
- ހުށަހެޅުނީ 13 އޮގަސްޓް 2014 · ރަޖިސްޓްރީކުރީ 16 ސެޕްޓެމްބަރު 2014 · ނިމުނީ 16 ޖޫން 2016 (21.0 މަސް)