މުޙައްމަދު ޢަޒުމީ ވ. ޕަރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

0. މި މައްސަލައިގައި، ހުށަ ހެޅި ލިޔުންތަކަށާއި އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތާއި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތާއި އަދި މިމައްސަލައަށް ތަދައްޚުލުވި ފަރާތުން ދެއްކި ވާހަކަތަށް ޝަރުޢީ އަދ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުން ބަލާއިރު ތިރީގައިވާ ކަންކަން އެގޮތުގައި ހުރިކަމަށް އަހަރެންނަށް ޤަބ ލ ކުރވެ އެވެ.

1. ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝނ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން މުޙައްމަދު ޢޒަމީގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދޢަ ވާއަކީ، ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ހުޅުމާލެ ލޮޓް ނަންބަރު 76861 ބިމުގއަ ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ޚަރަދުގައި ޢިމާރާތެއް އެޅުމަށްޓަކައި ކުރެވިފައިވާ ޚަރަދު ހޯދުމަށް ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާ އަލމަރްޙ މ މ ސ ޢަލީދީދީގެ ފިރިހެންދަރް މުޙައްމަދު ޢޒަ މ ޚިލާފުވެފައިވާތީ، އޭގު ސަބަބުނު ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ލިބުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި މުޙައްމަދަ ޢަ ޒމީގެ ކިބައިން ޖުމްލަ 19,439,639/85ރ. (ނަވާރަމިލިއަން ހަތަރުލައްކަ ތިރީސްނުވަހާސް ހަސަތޭކަ ތިރީސްނުވަރުފިޔާ އަށްޑިހަ ފަސްލާރި) ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހެޅި ދަޢުވާއެއްކަން އެނގެން އޮވެއެވެ.

8ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފރާތުނަ ހުށަހެޅް ފުރަތަމަ ދަޢުވާ ސިވިލް ކޯޓުގއަ ބަލާފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1818/Cv-C/2016 ޤަޟިއްޔާ އިންނެވެ. އެ ޤޟިއްޔާގައަ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދަޢު ވާކޮށްފައިވަނީ، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް އެއްބަސްވުމަކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ބުނެ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/4 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ)ގެ 02 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި 6,839,639.58ރ. (ހަމިލިއަން އަށްލައްކަ ތިރސްނުވަހާސީ ހަސަތޭކަ ތިރީސްނުވަރުފިޔާ ފަންސާސްއަށްލާރި) ނަގައި ދިނުމަށެވެ. މި ދަޢު ވާއާއ ގުޅިގެނި މައްސަލައިގެ ބަޔާންތައް ބަދަލުކޮށް ހެކިންގެ ލިސްޓުވެސް ހުށަހަޅާފައިވަނިކޮށް، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހަޅަން ތާވަލް ކުރެވުނު އަޑުއެހުމަށް ޙާޟިރުނުވުމުގެ ސަބަބުން، 01 މާރިޗު 0671 ގައި މައްސަލައިގެ ދަޢުވާ ފޯމް ސިވިލް ކޯޓުން ބާޠިލްކުރައްވައި މައްސަލަ ނިންމަވާފައިވާކަނ އެނގެން އޮވެއެވެ.

1. އިސްވެ ބުނެވުނު ދަޢުވާ ބާޠިލކު ރުމުނު، ދެވަނަ ފަހަރަށް އެ ދަޢު ވާ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން 62 މެއި 0671 ގައި ހުށާހަޅާފައިވެއެވެ. މި ދަޢު ވާ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ އެދުމުގެ މަތިން ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހުށަހެޅުނު މައްސަލަ ބާޠިލުކުރެވުނު ހިސާބުން ފެށިގެންނެވެ. ނަމަވެސް އަނެއްކާވެސް ޚުލާޞާ ބަޔާން ބަދަލުކުރުމަށްފަހު، 72 ނޮވެންބަރު 0671 ގައި ތާވަލުކުރެވުނު އަޑުއެހުމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ޙާޟިރުނުވުމުން، މައްސަލައިގެ ދަޢުވާ ފޯމް ސިވިލް ކޯޓުން ބާޠިލުކުރިއެވެ.

7626 ޖަނަވަރީ 0678 ގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އަނެއްކާވެސް ހަމަ އިސްވެ ބުނެވުނު ދަޢވު ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއެވެ. މި މައްސަލަވެސް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ އެދުމުގެ މަތިން ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ ފުރަތަމަ ދަޢުވާ ނިމިފައިވާ ހިސާބުންނެވެ. މި ދޢަ ވ 07 އޕްރީލޭ 0671 ގައި ޙުކުމް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ޙުކުމް ކުރައްވާފައިވަނީ، ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢު ވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ، ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާއި، […] / އަލްމަރުޙ މ މޫސާ ޢަލީދީދީ އާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަމާމެދު ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅައިދެވޭނީ، އަލްމަރުޙޫމް މޫސާ ޢަލީދީދީގެ ޙައްޤުޤައި ބަސް ބުނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ އެ މަރްޙޫމްގެ ހުރިހާ ވާރިޘުން ޝާމިލުވާގޮތަށ ހުށަހަޅާފައިވް ދަޢުވާއެއްގައިކަމށްވާތީ، އެ ފުރުޞަތު ނުލިބޭގޮތަށް ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާގައި ޝަރީޢަތަށް ގޮތެއް ކަނޑައަޅައިދެވެނ ނެތްކަމަށް ޙުކުމްކުރައްވާފައިވެއެވެ.

7701 ފެބރުވަރު 0606 ގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން މި މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓަށް ހަތަރުވަނަ ފަހަރަށް ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ގޮތަށް ދަޢުވާގައި ޙުކުމްކޮށްފައިވަނީ ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާއި، […] / އަލްމަރުޙޫމް މ ސ ޢަލީދީދީ އާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަމާމެދު ޝަރީޢަތުން ގޮތއެ ކަނޑައަޅައިދެވޭނީ، އަލްމަރުޙޫމް މ ސ ޢަލީދީދީގެ ޙައްޤުޤައި ބަސް ބުނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ އެ މަރްޙޫމްގެ ހުރިހާ ވާރިޘުން ޝާމިލުވާގޮތަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާއެއްގައިކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވީނަމަވެސް، މި ދަޢުވާ ހުށަހަޅާފައިވަނީ […] / މާލެ، އަލްމަރުޙޫމް މޫސާ ޢަލީދީދީގެ އެންމެހާ ވާރިޘުންގެ މައްޗަށް ނޫންކަން އެނގެއެވެ. އަދި މި ދަޢުވާގައި ދެވަނު ކަމެއްގެ ގޮތުން މީގެކުރިން ކޮށްފައިވާ ތިން ދަޢުވާއާއި ޚިލާފަށް، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރތުނާ ނަގައިދިނުމަށް އެދިފައިވާ ފައިސާ ނުލިބުމުގެ ސަބަބުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި 12,600,000.00ރ. މި ދައުވާ ބަލާފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 464/Cv-C/2018 ޤަޟިއްޔާއިންނެވެ. މި ދައުވާ ބަލާފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު HD/2020-C-124/Cv ޤަޟިއްޔާއިންނެވެ. (ބާރަ މިލިއަން ހަލައްކަ ދިވެހި ރުފިޔާ) ނަގައި ދިނުމަށް އެދިފައިވެއެވެ. މި ދަޢް ވާ އެގޮތަށް ހުށަހެޅުމަށްފަހު، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުނު61 ނޮވެންބަރު 0606 ގައް ސާވިލުކޯޓަށ ސިޓީއެއް ފޮނުވައި، ދަޢުވާ އިޞްލާޙު ކުރުމުގެ ގޮތުން ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠިލާކޮށްދިނުމަށް އެދިފައިވެއެވެ.އިސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރެ ތުނ އިދުނު ފަދައިން ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠިލް ކޮށް، އަލުން މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބްދޭ ގޮތަށް ސިވިލ ކޯޓުން ޙުކުމެކެށްފައިވއވެ.

70.ސިވިލ ކޯޓުގް މިނިންމުމާއި ގުޅިގެން އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މި މައްސަލައިގައި މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރާ މުޙައްމަދު ޢޒަމީގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ މައިގަނޑު ޝަކުވާއަކީ، މި މައްސަލަ ބާޠިލު ކުރުމަށްފަހު މިއީ އަލުން ހުށަހެޅޭ ގޮތަށް ބޠާ ލ ކުރެވު މައްސަލައެއް ކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ޙުކުމް ކުރެއްވިއިރު، މި މައްސަލައިގެ މައުޟއުއަށ ބަލާއިރް ވެސު އަދި މި މައްސަލައިގައި ކަން ހިނގާދިޔަ ގޮތުން ވެސް މިއީ ޢަދުލު އިންސާފުގެ ބޭނުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ހިފުމުގެ ގޮތުން ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއް ކަމަށް ދެކޭތީ މި މައްސަލަ އަލުން ހުށަހެޅޭ ގޮތަށް ކޯޓުން ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނު ތަކާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުން ތަކާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތަށް ނންކަމަށ ބުން ހުށަހެޅި ޝަކުވާކަނ އެނގެން އޮތްކަމެވެ.

72.ޢަދުލުވެރިކަމާއި ހާމަކަމާއެކު ޝަރީޢަތް ކުރެވުމަކީ ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގީ ންވެ ޙައްޤެއްކަމާއި މި ޙައްޤު އެގޮތުގައި ލިބިދިނުމުގެ ގޮތުން، ޤާނނަކުނ ޤާއިމް ކޮށްފައިވު މިނިވަން އަދި މުސްތަޤިއްލު ކޯޓަކަށް ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަކަށް މައްސަލަ ނުވަތަ ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގެންވާކަމާއި، އެހެންނަމަވެސް މަދަނީ މައްސަލަތަކާއި ގުޅިގެން ކޯޓުތަކަށް އަދި ޓްރައިބިއުނަލް ތަކަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށް ޤާނޫނުއަސާސީން ލިބިދީފައިވާ މި ޙައްޤަކީ އިޚްތިޔާރީ ޙައްޤެއްކަމާއި މިހެންކަމުން މި ޙައްޤު ބޭނުންކުރުމާއި ނުކުރުން އަދި މި ޙައްޤު ބޭނުންކުރުމުގެ ގޮތުން މައްސަލައެއް ކޯޓަކަށް ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަކަށް ހުށަހެޅުމަށްފަހު އެ މައްސަލައަކުން ތަނާޒުލުވުނ ނުވަތް މައްސަލަ ދކޮށްލުނ ނުވަތް މައްސަލަ ބާޠިލުކުރަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނ ނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އެދުމަކީ މައްސަލަ، ކޯޓަށް ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހަޅާ ފަރާތަށް ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިނާ އަބަދުވެސް ހުޅުވިފައިވެއިޚތިޔާރކެވެ.

74.ޤާ ނނުއަސާސީން ލިބިދީފައިވާ އެއްވެސް ޙައްޤަކީ އެއްވެސް އިމެއް ނެތި ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތަށް އޮންނަ މުޠުލަޤު ޙައްޤެއް ނޫންކަމާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ލިބިގެންވާ އަސާސީ ޙައްޤަކަށް ވީނަމަވެސް، އެޙައްޤެއ ބޭނުންކުރަން ޖެހޭނީ އެޙައްޤު ބޭނުންކުރުމަށް ހުއްދަ ކުރެވިފައިވާ އަދި ޙައްޤު ބޭނުން ކުރުމުގައި ޤާނނުއަސާސީންނާއި ޤާނޫނު ތަކުން ކަނޑައަޅާ ފައިވާ އިމުގެ ތެރެއިން ހަމަހަމަ ގޮތެއްގައި ކަމާއި، އެފަދަ ޙައްޤެއް ބޭނުން ކުރުމުގައި ޤާނނުއަސާސީންނާއި ޤާނޫނު ތަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އިމުން ބޭރުވެ، ނަހަމަ ގޮތުގައި އެފަދަ ޙައްޤެއް ބޭނުންކޮށްގެން އެހެން ފަރާތަކަށް ގެއްލުމެއް ދޭކަމަށ ބެލެވެން އޮތްނަމަ އެފަދަ ކަންކަން ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިން ހުއްޓުވެން ޖެހޭނެއެވެ.

71.މިގޮތުން ދެފަރާތެއް ގެ ދެމެދުގައި އުފެދޭ ޚޞު މާތަކާއ ގުޅިގެނި ކޯޓަކަށް ނުވަތް ޓްރައިބިއުނަލަށް މައްސަލަތައް ހުށަހެޅުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީން ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އަސާސީ ޙައްޤެއް ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، މި ޙައްޤު ބޭނުން ކުރުމުގައި ތަބާވާންޖެހޭ އިޖުރޢާތު ތަކަކާއި ހަމަތަކެއް ހުންނައިރު ކޯޓަކަށް ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަކަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅަނީ ކޯޓުތަކުން ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލް ތަކުން އެފަދަ މައްސަލަތައް ހުށަހެޅުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އިޖުރޢާތު ތަކާއި ޚިލާފަށް ނުވަތަ ޤާނނުއަސާސީންނާއި ޤާނޫނު ތަކުން ކޯޓުތައް އުފައްދަންޖެހުނު މަޤޞްދުކަމުގައިވާ، ޢަދުލުއިންސާފު ޤާއިމުކޮށް އެކަން ކަށަވަރު ކޮށްދިނުމަށް އޮތް ރޫޙާއި ޚިލާފަށް، އެ އިމުން ބޭރުން ނަހަމަ ބޭނުމެއްގައިކަން (abuse of proccess) އެނގޭ ސަބަބުތަކެއް ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ފެންނަން ހުރިނަމަ އެފަދަ ކަންކަން ހުއްޓުވުމަކީ ޢަދުލު އިންސާފު ޤާއިމުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ކޯޓުތަކާއި މަތިކޮށްފައިވާ ޒިންމާއެއް އަދި މަސްއ ލިއްޔަތެއްކަން އެނގެއެވެ. ޤާނ ނ ނަންބަރު 76/00 (ދިވެހިރާއްޖޭގ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނ ނ)ގެ 00 ވަނަ މާއްދާ ގެ (ހ)(ށ) އަދި 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ށ)

70. ކޯޓުތަކަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ބެލުމުގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާއި މެދު ޢަދުލުވެރި އަދި އިންސާފުވެރިކޮށް ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމްވާ ފަދައިން ދަޢުވލިބާ ފަރާތްތައް ނުވަތަ މައްސަލާ ގައި ހިމެނޭ އެފަދަ އެހެނިހެން ފަރާތްތަކާއި މެދުވެސް ކަންކުރެވެން ޖެހޭނީ ޢަދުލު އިންސާފުގެ ހަމަތަކާއި އެއްގޮތަށްކަމާއި، މިގޮތުން ކޯޓަށް މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުމަށް އޮންނަ ޙައްޤު ބޭނުންކުރަނީ މީހަކަށް ޖެއްސުންކޮށް އުނދަގކުރުމުގެ ގޮތުން، ނުވަތަ އުފެދިފައިވާ ޚޞު މާތަކާއި މެދު ވަކިގޮތެއް ނުނިންމާ ދިގު ދެންމުމުގެ ގޮތުން، ނވަތު ގެއްލުމެއް ދިނުމުގެ ގޮތުން، ނުވަތަ އެބާވަތުގެ އެފަދަ ކަމެއް ކުރުމުގެ ޤަޞްދު ގައި ކަމަށްވަނީނަމ އެއަ އެކަމެއް ރައްދުވާ ފަރާތެއްގެ ޙައްޤުގައި ޢަދުލުވެރި އަދި އިންސާފުވެރި ގޮތެއްކަމުގައި ބެލެވުން ނ ންނާނެކަމާއި، އަދ އެފަދަ މަޤްޞަދެއް ޙާޞލުކުރުމަށި ކޯޓުގެ ބޭނުން ނަހަމަގޮތުގައި ހިފުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުއްދް ކުރެވިގެންވާ ކަމެއްނންކަނވެސް އެނގޭކަމާއި، މިހެންކަމުން ކޯޓުގެ ބޭނުން ނަހަމަގޮތުގައި ހފޭނެފަދި ކަމަކަށް ފުރޞުތުލިބޭ ގޮތަކަށް ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާތުންނާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޢަމަލުތައް ބަހައްޓާކަމަށ ބެލެވެން އޮތްނަމަ އަދި އެފަދަކަމަކަށް ފަހިވާން ދިމާވާ ފަދަ ކަންތއްތަކެއަ ހުރިނަމަ އެފަދަ ފުރޞުތުތަކަށް ހުޅުވާލެވިފައިވާ ދޮރުތައް ބަންދު ކުރުމާއިއެކު އެކަން އެމަގުން ހިނގާދިއުން ހުއްޓުވުމަކީ ޢަދުލު އިންސާފު ޤާއިމުކުރުމަށްޓަކައި ކޯޓުތަކުން ވެސް ކުރަންޖެހޭކަމެއްކަން އެނގެއެވެ.

71.ޢާއްމު އޞު ލެއްގެ ގޮތުން، ކޯޓަށް މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުމަށްފަހު، އެމައްސަލައެއް ހުށަހަޅާ ފަރާތަކުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ނުވަތަ މައް ސަލަ ދޫކޮށްލުމަށް ނުވަތަ ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠިލުކުރަން އެދުމުގައި ޢަމަލުކުރެވެމުންދާ ގޮތްތަކުގެ މައްޗަށް ބަލާއިރު، ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއެއް ނުވަތަ މައްސަލައެއް އަނބުރާ ގެންދާއިރު ކަންކުރާ ބައެއް ޙާލަތުތައް ހުންނަކަމާއި، އެއިގެ ތެރެއިން؛ އެއްގޮތަކީ، ދަޢުވާ ދކޮށްލީކަމަށ ބަޔާންކޮށް އަނބުރާ ގެންދާ ގެންދިއުންކަމާއި، ދެވަނަގޮތަކީ، އެއްވެސް ސަބަބެއް ބަޔާންކުރުމެއްނެތި ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠިލުކޮށްދޭން އެދުންކަމާއި، ތިންވަނަގޮތަކީ، ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއަކާމެދ ވިސްނުމަށްފަހު އެ ދަޢުވާއެއް މުރާޖަޢާކޮށް ދަޢުވާ އިސްލާޙުކޮށް އަލުން ހުށަހެޅުމަށްޓަކައި އަނބުރާ ގެންދާ ގެންދިއުންކަމެވެ. ޤާނ ނ ނަންބަރު 76/00 (ދިވެހިރާއްޖޭ ގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނ ނ)ގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)

78.ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދާ ޙލަތުގައާ ޢަމަލުކުރާނެ ވަކި އުޞޫލެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެއިރަކު ބަޔާންކޮށްފައި ނުވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޖޫން 0600 ގައި ޢަމަލުކުރަން ފެށުނު މަދަނީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނނުގައ ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދާ ޙާލަތްތަކުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުޞޫލު އެ ޤާނޫނުގެ ތޭވީ ސްވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ. އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދަޢުވާއެއް ބޭނުން ވަގުތަކު އަނބުރާ ގެންގޮސް ބޭނުން ވަގުތަކު އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞތަ ބޮޑު ތަނުން ހަނިކުރެވިފައިވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އިރު އިރުކޮޅުން ދަޢުވާކޮށް، ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިޔުމުގެ ފުރުޞަތު ހަނިވެ، ނިޒާމުގެ ނަހަމަ ބޭނުންކުރުމުގެ އިހުތިމާލު ކުޑަވެގެން ގޮސްފައިވެއެވެ.

71. އިސްތިއުނާފު މިކުރެވޭ މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައި މިވާ މައްސަލާގައި ހިމެނޭ މައުޟޫގައި މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދެފަހަރެއްގެ މަތިން މައްސަލަ ބާޠިލުކުރެވިފައިވކަނާ އެނގެން އޮވެއެވެ. މިއިން ކޮން މެފަހަރަކުވެސ މައްސަލް ބާޠިލވެފައިވަނު އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން މަޤބ ލ އުޛރެއު ބަޔާންކޮށްދިނުމެއްނެތި ކޯޓަށް ޙޟިރުވެފައާ ނެތުމުންނެވެ. މަޤު ބ ލ ސަބަބެއނެތް ކޯޓަށް ޙާޟިރު ނުވާނަމަ މައްސަލަ ބާޠިލު ކުރެވޭނެކަމީ މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާ ތަށް އެނގެން އޮތްކަމެކެވެ. އަދި މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށްފަހު ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އެއްވެސް ސަބަބެއް ނުދައްކާ ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރު ނުވުމުގެ ސަބަބުން މައްސަލަ ބާޠިލު ކުރެވޭ ކުރުން ތަކުރާރު ވަމުންދާނަމަ އެކަމަކީ، ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ ޙައްޤުގައި ޢަދުލުވެރި އަދި އިންސާފުވެރި ގޮތެއްކަމުގައެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އެގޮތަށް ޤަޞްދުގައި ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވެ މައްސަލަ ބާޠިލު ކުރާކުރުން ތަކުރާރުކުރުމަކީ މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ބެލުމަށްފަހު، ޢަދުލު އިންސާފުގެ ބޭނުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ހިފިކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެ ސަބަބަ ކެވެ.

06. އަދި މީގެ އިތުރުން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ތިނވަން ފަހަރަށް އެ މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅައި، ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާއި، […] / އަލްމަރުޙޫމް މޫސާ ޤާނ ނ ނަންބަރު 0607/20 ޢަލީދީދީ އާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަމާމެދު ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅައިދެވޭނީ، އަލްމަރުޙޫމ މ ސ ޢަލީދީދީގެ ޙައްޤްޤައި ބަސް ބުނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ އެ މަރްޙޫމްގެ ހުރިހާވާރިޘުން ޝާމިލުވާގޮތަށ ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާއެއްގައިކަމަށ ސިވިލް ކޯޓުން ޙުކުމުކޮށްފައިވްއިރު، ހަތަރުވަނަ ފަހަރަށްއިސްތިއުނާފ ރައްދުވި ފަރާތުނުއ މައްސަލެ ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅއިރ، އެ މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމްގައި ދީފައިވާ އިރުޝާދުތަކާ އެއްގޮތަކަށް ނންކަނ އެނގެއެވެ. އަދި އޭގެފަހުން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން 61 ނޮވެންބަރު 0606 ގައި ސިވިލް ކޯޓަށް ސިޓީއެއް ފޮނުވައި، ދަޢުވާ އިސްލާޙު ކުރުމުގެ ގޮތުނު ދައުވާ ފޯމް ބޠިލާ ކޮށްދިނުމަށް އެދިފައިވާ އެދުމުގެ މައްޗަށް ބަލައި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދުނު ފަދަ އިން، އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބޭ ގޮތަށް ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދަން ސިވިލް ކޯޓުން ފުރުޞަތު ދިނުމުން އެ މައްސަލަ މިހާރު ސިވިލް ކޯޓުގެ ހުޅުމާލެ ޑިވިޜަން އަށް ހުށަހެޅި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު HD/2021-C-07/Cv ޤަޟިއްޔާއިން ބަލަމުންދަނީ ފަސްވަނަ ފަހަރަށްކަން އެނގެއެވެ.

07. ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގެ ބޭނުމަކީ، ޢަދުލު އިންސާފުގެ ބޭނުން ނަހަމަގޮތުގައި ހިފުންކަން ދެނެގަނެވޭނީ، ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައި ވެސް ކަންހިނގއަދާ ގޮތަށާއި މައްސަލައިގެ މައުޟޫއު އަށާއި އެ މައުޟޫއުގައި ދައްކާ ވާހަކަތަކުގެ މައްޗަށް ބަލައި ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ވެސް ވަށައިގެންވާ ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިގެނނެވެ. މިގޮތުން ޢާއްމު އޞު ލެއްގެ ގޮތުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގެ ދަޢުވާ ފޯމު އިސްލާޙުކުރުމަށްޓަކައ ނުވަތި ހުށަހަޅާފައިވަ ދަޢުވާއަށް ބަދަލު ގެނައުމަށްޓަކައި ދަޢުވާފޯމް އަނބުރާ ގެންދެވޭނީ އެ މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުންތައް ފެށުމުގެ ކުރީގައިކަމާއި، ވަރށްޚާއްޞަ އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތަކެއް އޮވެގެން މައްސަލަ ބައްލަވާ ފަނޑިޔާރުދޭ ޚާއޞް ހުއްދައެއްގެ ދަށުން މެނުވީ މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުންތައް ފެށުމަށްފަހު، ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއެއްގެ ދަޢު ވ ފޯމާ އިސްލާޙުކުރުމަށް ފުރުޞަތު ދެވިގެން ނުވާނެކަމާއި، އެގޮތަށް އެކަން އޮތުމުގެ ބޭނުމަކީ މައްސަލަތައް ކޯޓަށް ހުށަހަޅަނީ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުމުގެ ބޭނުންތެރިކަން އޮވެގެންކަން ޔަޤީންކުރުމާއިއެކު ކޯޓާއި، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުގެ ވަގުތާއި، ކުރާހޭދަ، ބޭކާރުވެގެން ނުދިއުމަށްޓަކައ އަދި މިއި ޢަދުލު އިންސާފުގެ ބޭނުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ހިފުމަށްޓަކައ ބޭނުންކުރި ވްޞަލަތެއްގ ގޮތުގައެ ބޭނުނކޮށްފާނެ ކަމެއްކަމުގައި ބެލެވެން އޮންނާތުއެވެ. މިގޮތުން މަޤްބޫލު އެއްވެސް ސަބަބެއްނެތި ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއެއްގެ ޝަރީޢަތް ހިންގަން ފެށުމަށްފަހު ދަޢުވު ބަދަލުކުރުމަށް ނުވަތަ ދަޢުވާ ފޯމަށަ އިސްލާޙުތައ ގެނައުމަށް ފުރުޞީ ތ ދެވެނާ ނަމަ ނުކުމެދާނެ އެއް ނަތީޖާއަކީ، މައްސަލައެއްގައި ދެކެވުނު ވާހަކަތަކާއި ހުށަހެޅުނު ހެކި ޤަރީނާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދަޢުވާ ބަދަލުކުރަމުން ގެންދިއުންކަމާއި އެކަމުގެ ސަބަބުނ ކ ޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކަށް ނިމުމެއް އައުމުގެ ޔަޤީންކަން ނެތިގޮސް، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އެފަރާތުގު ވަކީލުންނަށާއ މައްސަލައާއި ގުޅިގެނި ކުރަންޖަހުނ އެހެނިހެން ހޭދަތަކާއި ވަޤި ތުތައް ބޭކާރުވެގެނ ހިންގޭ އަދާނޭކަމާއި މިގޮތަށް ކަންވެގެން ދިއުމަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޙައްޤުގައި ޢަދުލުވެރި އަދި އިންސާފުވެރި ގޮތަކަށް ނުވާނެއެވެ.

00. އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައި މިވާ ސިވިލް ކޯޓު ހުޅުމާލެ ޑިވިޜަންގެ ނަންބަރު HD/2020-C-124/Cv ޤަޟިއްޔާގައި ކަންހިނގާފައިވާ އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ޙޤީޤަތްތަކުގަ މައްޗަށް ބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައި މި ވ މައްސަލާ ތިންވަނަ ފަހަރަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ މި މައްސަލާގެ ޙުކުމްކުރެވި ޙުކުމްގައި އިރުޝާދުތަކެއް ދީފައިވަނިކޮށް، މި މައްސަލައިގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން މި މައްސަލަ ހަތަރު ވަނަ ފަހަރަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ އެ ޙުކުމްގައި ދީފައިވާ އިރުޝާދުތަކާ އެއްގޮތަކަށް ނންކަނ އެނގެއެވެ. ހަތަރު ވަނަ ފަހަރަށް މި މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓުން ބަލައިގެން ކޯޓުގައި މައްސަލަ ހިނގަމުން ދަނިކޮށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ސިވިލް ކޯޓަށް ސިޓީއެއް ފޮނުވައި، ދަޢުވާ އިސްލާޙު ކުރުމުގެ ގޮތުން ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠިލކޮށު އަލުން ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތަށް އެދިފައިވާއިރު، އެ ފުރުޞަތު އެދުމުގެ ކުރިންވެސް، ސިވިލް ކޯޓުން ކޮށްފއިވަ ޙުކުމާ އެއްގޮތައ މައްސަލައިގް ދަޢުވެ ބިނާކޮށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞތަ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވު ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ލިބިފައިވީނަމަވެސް، އެ ފުރުޞތަ ގ ބޭނުން އެގޮތަށް ހިފާފައި ނުވާކަމާއި، އެގޮތައ އެކަން ނުކޮށްވާ މަޤު ބ ލ ސަބަބެއް ދަށު ކޯޓުގައި މި މައްސަލަ ހިންގުނުއިރުވެސް އަދި މި ކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ވެސް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން އަކަށް ބުނެދެވިފައެއް ނުވެއެވެ.މީގީއިތުރުނެމިމައްސަލައަކްމީގކުރިން ވެސް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ޕާރް ލ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުގެ ފަރާތުނާ މަޤް ބ ލ ސަބަބެއްނެތި ކޯޓަށް ޙެ ޟިރުނުވުމުގެ ސަބަބުނ މައްސަލައިގާދަޢުވ ފޯމާ ސިވިލް ކޯޓުން ބާޠިލެ ކޮށްފައިވާ މައްސަލައެކެވެ.

2މިހެންކަމުން މި މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާ ބުނެވުނގޮތުގު މައްޗަށް ބެލުމުން މިމައްސަލައިގެ ދަޢުވި ފޯމް އިސްލާޙުކޮށް އަލުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞތަ ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓޑަށެ ލިބިދީފައިވާއިރު، އެ ފުރުޞަތުގެ ބޭނުން އެންމެ އެކަށީގެންވާގޮތުގައި ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ހިފާފައި ނުވާއިރު، އެ ފުރުޞތަ އަނެއްކާވެސް އސްތިއުނާފި ރައްދުވު ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ދިނުމަކީ ނަހަމގޮތުގައ ކޯޓުގި ބޭނުން ހިފުމަށް ފުރޞު ތ ދިނންކަމުގައު ނޫނީ ނުވާނެކަމާއި އެފަދަ ފުރޞުތެއ ލިބޭގޮތަށް ކަންކުރުމަކީ މި މައްސަލައިގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޙައްޤުގައި ޢަދުލުވެރި އަދި އިންސާފުވެރިގޮތެއް ނނވެ.

4ސިވިލ ކޯޓް ހުޅުމާލެ ޑިވިޜަންގެ ނަންބަރު HD/2020-C-124/Cv ޤަޟިއްޔާގއަ ކޮށްފައިވާ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށް، ސިވިލް ކޯޓުގައި ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާގެ ވާޤިޢާގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެން އެއްވެސ މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ޕާރލް ކޮންސް ޓްރަކްޝަނ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި މި މައްސަލަ ނިންމަން އަހުރެންނަށް ފެނެއެވެ. ފނޑިޔާރަ ޙސަނަ ޝަފީޢުގެ ރައުޔު؛

01.ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ. ފނޑިޔާރަ ދީބާނާޒް ފަހމު ގެ ރައުޔު؛

00.ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.

01. މި ޤަޟިއްޔާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ޙުކުމްކުރުމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި މި ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު މައްސަލައިގެ ޚަޞްމުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އާންމު އުޞ ލެއްގެ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅޭނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމުން ނިންމާތާ 26 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތް ނިމުނގޮތުގު ރިޕޯޓް ޙަވާލުކޮށްފައިނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނަން ފަށާނީ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ޙަވާލުކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެންނެވެ. އެހެނަސް، ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ ޚުލާޞާއަށް ބިނާކޮށްވެސް އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. މި ކަމުގައި ދެވޭ އިސްތިސްނާ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނ ނ (ޤާނ ނ ނަންބަރު 0607/20(ގެ 084 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (ޤާނ ނ ނަންބަރު 0607/20)ގެ 084 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (ޤާނ ނ ނަންބަރު 0607/20)ގެ 084 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (ޤާނ ނ ނަންބަރު 0607/20)ގެ 084 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)  ޙުކުމް ދެންފަހެ، އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ސަބަބުތައް އެގޮތުގެ މަތިން ހުރުމުން ސިވިލް ކޯޓު ހުޅުމާލެ ޑިވިޜަނުގ ނަންބަރ HD/2020-C-124/Cv ޤަޟިއްޔާ ގައި ބެލުނު މައްސަލާ ގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު މިއީ ޢަދުލު އިންސާފުގެ ބޭނުން ނަހަމަގޮތުގައި ހިފުމުގެ ގޮތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާއެއްކަން އެނގެން އޮތަތީ، ސިވިލް ކޯޓު ހުޅުމާލެ ޑިވިޜަންއިން މި ޤަޟިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށް، ސިވިލް ކޯޓުގައި ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުގެ ފަރާތުން […] / މުޙައްމަދު ޢަޒމީގު މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާގެ ވާޤިޢާގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެން އެއްވެސް މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި އެގޮތުގެ މަތީން މި ޤަޟިއްޔާ ބެލި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ އިއްތިފާޤުން ޙުކުމްކޮށްފީމެވެ. މިޤަޟިއްޔާ ބަލައި ޙުކުމް ކުރީ: ފަނޑިޔާރުޙަސަން ޝަފީޢު ފަނޑިޔާރުޙުސައިނ ޝަހީދް ފަނޑިޔާރު ދީބާނާޒް ފަހމ (ރިޔާސަތު)