ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/359
އިބްރާހީމް ތައުފީޤް ވ. މުޙައްމަދު ރަފީޤް، 2018/HC-A/359
Ibrahim Thaufeeq v. Mohamed Rafeeq 2018/HC-A/359 (2018/HC-A/359, High Court of the Maldives, 30 January 2020)
އިބްރާހީމް ތައުފީޤް ވ. މުޙައްމަދު ރަފީޤް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން އެއްބަސްވުން ވެފައިވާކަން ސާބިތުކޮށް، ނަމަވެސް ދެފަރާތުން ފަރުވާކުޑަކޮށް މަޤްޞަދު ގެއްލި މާޔޫސްވެފައިވާތީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އެޑްވާންސް 24,000 ރުފިޔާ އަނބުރާ ދިނުމަށާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައި ނުދެވޭނެކަމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.
މާލޭގެ ޢިމާރާތެއްގެ ފްލެޓެއް ކުއްޔަށް ދިނުމަށް 7 ސެޕްޓެމްބަރު 2016 ގައި އެއްބަސްވެ، 1 އޮކްޓޫބަރު 2016 ގެ ކުރިން ޙަވާލުކުރަން އެއްބަސްވި ނަމަވެސް ޙަވާލުނުކުރުމުން، ކުލި ހިފާ ފަރާތުން ފްލެޓް ޙަވާލުކޮށްދިނުމާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރިއެވެ. ރައްދުވި ފަރާތުން އެއްބަސްވުމަށް އިންކާރުކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ސުޕްރީމް ކޯޓާއި ހައިކޯޓުގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފަށް، ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނުދީ އެއްބަސްވުން އުވާލީ ކަމަށާއި، ދަޢުވާގެ ސީޣާއާ ޚިލާފަށް ޙުކުމްކުރި ކަމަށާއި، އެއްބަސްވުން ތަންފީޛުކުރަން މަސައްކަތްކުރިކަން ކިތާބީ ހެކިން ސާބިތުވާ ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
އެޕާޓްމަންޓެއް ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމެއް ތަންފީޛުކުރުމާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް ކުރި ދަޢުވާއެއްގައި، ދެފަރާތުން ފަރުވާކުޑަކޮށް އެއްބަސްވުމުގެ މަޤްޞަދު ގެއްލި މާޔޫސްވެފައިވާތީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކަމަށް ދަށުކޯޓުން ކަނޑައެޅުން ޞައްޙަވޭތޯއާއި، މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވުމުގެ އުޞޫލު ހިނގާނީ ކޮންގޮތަކަށްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު
ޙަވާލާދިން މަތީ ކޯޓުގެ ނުކުތާތަކަކީ ratio decidendi ނޫން، ވަޤާއިޢުގެ ބަޔާން ކަމުން އެ ނުކުތާތައް ބަލައިނުގަނެވެއެވެ. ނަމަވެސް ދެފަރާތުގެ ފަރުވާކުޑަކަމުން މާޔޫސްވި ކަމަކީ ޤާނޫނީ ފުރަސްޓްރޭޝަނެއް ނޫން ކަމާއި، ލަސްވުމަކީ laches ގެ ދަށުން ބަލައިގަނެވޭ ސަބަބެއް ނޫން ކަމާއި، ފަރާތްތަކުން ނޭދި އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރީ ކަމުން ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ދަށު ކޯޓުތަކުން ތަބާވާންޖެހެނީ އެ ނިންމުމުގެ ratio decidendi އަށް، ނުވަތަ ހުށަހެޅުނު ވަޤާއިޢުތަކަށް ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކޮށް ޙުކުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތަކަށެވެ؛ ޤަޟިއްޔާ ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައިވާ ހުރިހާ ވާހަކައެއް (މިސާލަކަށް ފަރާތްތަކުން ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކުގެ ވަޤާއިޢު) އެ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް ނިންމުމެއް ނޫނެވެ (stare decisis). (ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާ 03 (ހ))
- މަތީ ކޯޓެއްގެ ނިންމުމަކަށް ތަބާވާންޖެހޭ ކަމަށް ހުށަހަޅާއިރު، ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ދިރާސާކޮށް، އެ ނިންމުމާއި އެ ޤަޟިއްޔާގެ ވަޤާއިޢު ހިނގަމުންދާ މައްސަލައިގެ ވަޤާއިޢުތަކާ އެއްގޮތްކަން ބަޔާންކޮށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ؛ ހުށަހަޅާ ލިޔުމާއި ނުކުތާއާ ގުޅުމެއް ނެތްނަމަ އެ ނުކުތާ ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ. (ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާ 03 (ހ))
- އެއްބަސްވުމެއް ޤާނޫނީ ގޮތުން ފުރަސްޓްރޭޓް (މާޔޫސް) ވަނީ ބައިވެރިއެއްގެ އިހުމާލެއްނެތި، ހީނުކުރާ ކަމެއް މެދުވެރިވެ އެއްބަސްވުމަށް ޢަމަލުކުރެވެން ނެތުމުންނެވެ؛ ދެފަރާތުން ފަރުވާކުޑަކުރުމުގެ ސަބަބުން މަޤްޞަދު ގެއްލުނު ކަމަށް ބުނެ އެއްބަސްވުން މާޔޫސްވީކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ޤާނޫނީ ރަނގަޅު ހަމައެއްގެ މައްޗަށް ނިންމި ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާ 03 (ށ))
- doctrine of laches އަކީ ޙައްޤު ހޯދުމަށް މަސައްކަތެއް ނުކޮށް ގިނަދުވަސް ވޭތުކޮށްލުމަށްފަހު ދަޢުވާކުރުމުގައި ޢަދާލަތުގެ ހަމައިން ހުރަސްތައް ހުރުމެވެ؛ އެއްބަސްވުން ޚިލާފުވިތާ ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާކޮށް، އަލުން ދަޢުވާ އުފުލާފައިވާނަމަ އެކަށީގެންނުވާ ލަސްވުމެއް (unreasonable delay) ވީކަމަށް ނުބެލެވޭނެ ކަމުން، 'ދިގު މުއްދަތެއް ވޭތުވި' ކަމަށް ބުނެ އެއްބަސްވުން އުވާލުމަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ހަމައެއް ނޫނެވެ. (ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާ 03 (ށ))
- ދަޢުވާކުރި ފަރާތް ނުވަތަ ދަޢުވާ ރައްދުވި ފަރާތުން އެދިފައި ނުވާއިރު ދަށުކޯޓުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމަކީ ފަރާތްތަކުގެ އެދުމެއް ނުވަތަ ހުށަހެޅުމެއްގެ މައްޗަށް ބުރަނުވާ ނިންމުމެކެވެ. ދެފަރާތުގެ ސޮއިއާއި އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާ، ދެ ހެކިން ސޮއިކުރި އެއްބަސްވުމެއްގެ އަޞްލު ހުށަހެޅުމުން، ހެކިން ޙާޟިރުކުރަން ނޭދި އެއްބަސްވުމަށް އިންކާރުކުރުމަކަށް ބުރަދަނެއް ނުދެވޭނެއެވެ. (ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާ 03 (ށ))
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ ނުކުތާގައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ ނުކުތާގައި)
- 2009/SC-A/12
- 02/05-A-2015/HC (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
- 2010/HC-A/47 / 2010/HC-A/14 (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
- ސިވިލް ކޯޓުގެ 2016/Cv-C/2543
- ބެންޗު
- މުޙައްމަދު ފައިޞަލް، މުޙައްމަދު ނިޔާޒު، ޙުސައިން ޝަހީދު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް