ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2016/HC-A/457
ހާމިދު އިސްމާއިލް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް، 2016/HC-A/457
Haamidhu Ismail v. Prosecutor General 2016/HC-A/457 (2016/HC-A/457, High Court of the Maldives, 29 January 2019)
ހާމިދު އިސްމާއިލް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން (84/Cr-C/2016) ޚިޔާނާތުގައި މެދު މިންވަރަކަށް ބައިވެރިވިކަން ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި 9/2014 ގެ ދަށުން 2 އަހަރާއި 9 މަހާއި 18 ދުވަހުގެ ޖަލު ޙުކުމެއް ކުރިއެވެ.
އެމް.އެމް.ޕީ.އާރު.ސީއަށް ލިބެންޖެހޭ 5 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ޗެކު، އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތަށް 99 އިންސައްތަ ހިއްސާ ހުރި އެމް.ސީ.އެމްގެ އެކައުންޓަށް ޖަމާކުރެވި، އޭގެ ތެރެއިން 4 މިލިއަން ޑޮލަރު މޮންޓިލިއަންއަށް ދިޔައެވެ؛ މީގެ ކުރިން އޭނާ ސޮއިކުރި އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އެސް.ޓީ.އޯއަށް 1 މިލިއަން ޑޮލަރު ވިއްކަން އެއްބަސްވެ ރުފިޔާ ލިބިފައިވިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ އޭނާއަކީ އެމް.އެމް.ޕީ.އާރު.ސީގެ މުވައްޒަފެއް ނޫން ކަމަށާއި ފައިސާއާ ގުޅުމެއް ނެތްކަމުން 12، 13 އާއި 149 (ނ) އާ ޚިލާފު ކަމަށާއި، ބައިވެރިވިކަމުގެ ހެއްކެއް ނެތްކަމަށާއި، އަދަބު 30 (ރ) (3) ގައިވާ މިންވަރަށްވުރެ ބޮޑުކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ސަރުކާރު ކުންފުންޏަކަށް ލިބެންޖެހޭ 5 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ޚިޔާނާތުގައި އެހީތެރިވެދިނުމުގެ ގޮތުން ބައިވެރިވުމުގެ ކުށް (ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 12 އާއި 13 ވަނަ މާއްދާ) ސާބިތުވެފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށްތޯ، އަދި 9/2014 ގެ ދަށުން ކަނޑައެޅި 2 އަހަރާއި 9 މަހާއި 18 ދުވަހުގެ އަދަބު ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
އެހީތެރިވެދިން ބައިވެރިއަކަށް ފާޢިލުގެ ޝަރުޠުތައް ނުހިނގައެވެ؛ ޑޮލަރު ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތާއި، ހިއްސާދާރުންނާއި މޮންޓިލިއަންގެ ގުޅުންތަކުން ބައިވެރިންގެ މެދުގައި އެއް މަޤްޞަދެއް އޮތްކަން އިސްތިދުލާލުކުރެވި، އޭނާ މުޢާމަލާތުގެ ތެރެއަށް ވަދެފައިވާކަން ފެނެއެވެ؛ އެ ނަފީކުރާ ހެއްކެއް ހުށަނާޅައެވެ؛ މެދު މިންވަރަކަށް ބައިވެރިވިކަމަށް ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފެއް ނޫނެވެ؛ އަދަބު ހިސާބުކުރުމުގައި ގޯސްތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް، ދައުލަތުން އިސްތިއުނާފު ނުކުރާތީ އަދަބަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވެއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 12 ވަނަ މާއްދާއަކީ ކުށް އުފައްދާ މާއްދާއެއް ނޫން، "ޢާންމު ތަފްޞީލު" ގެ މާއްދާއެއް ކަމުން، އެ މާއްދާ ކިޔަންވާނީ ކުށް އުފައްދާ މާއްދާއާ (މިތާނގައި 131 (ހ)) ގުޅުވައިގެންނެވެ؛ 12 (ނ) ގެ ދަށުން ކުށެއްގައި އެހީވެދިނުމުން ކުށްވެރިވާ ގޮތްތައް (ރޭވުމުގައި ބައިވެރިވުން، ނުވަތަ ރޭވުމުގެ މަޢުލޫމާތު ލިބިހުރެ ކުށް ފަސޭހަވާ ޢަމަލެއް ކުރުން ނުވަތަ ކޮށްދިނުން) 13 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.
- 149 (ނ) ގައިވާ "ތިމާގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ނުވަތަ ޙަވާލުގައި" ހުރުމުގެ ޝަރުޠު ނިސްބަތްވަނީ ޚިޔާނާތުގެ ފާޢިލަށެވެ؛ އެހީތެރިވެދިން ބައިވެރިއެއް (abettor) ގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރާއިރު، އޭނާއަކީ ޚިޔާނާތްވި ތަނުގެ މުވައްޒަފެއް ކަމާއި، މުދަލާ ގުޅުމެއް އޮތްކަމާއި، ނުވަތަ ފާޢިލާ ސީދާ މުޢާމަލާތުކުރިކަން ސާބިތުކުރަން ޤާނޫނީ ގޮތުން ލާޒިމެއް ނުވެއެވެ.
- ކުށެއް ރޭވުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ގޮތުން އެހީތެރިވުން ސާބިތުކުރަން، އިތުރު ފަރާތަކާއެކު ރޭވިކަމާއި، އެ ރޭވުމަކީ އެ ކުށް ކުރުމަށް ކުރި ރޭވުމެއްކަމާއި، އޭގެ ގޮތުން ކަމެއް ކުރުން ނުވަތަ ދޫކޮށްލުން، އަދި ނިޔަތް ސާބިތުކުރަންވާނެއެވެ؛ ހުރިހާ ބައިވެރިންނަށް ފުރިހަމަ ތަފްޞީލު އެނގުން ލާޒިމެއް ނޫން، ކުރަން އުޅެނީ ކީއްކަމާއި އެއީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއްކަން އެނގުން ފުދެއެވެ؛ ސީދާ ހެކި ނެތްނަމަ ބައިވެރިންގެ މެދުގައި އެއް މަޤްޞަދެއް އޮތްކަން ޙަޤީޤަތްތަކާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމުން އިސްތިދުލާލުކުރެވިދާނެއެވެ.
- ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ކުށް ސާބިތުކުރެވޭފަދަ ހަރުދަނާ ބައްޔިނާ ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އެކަން ނަފީކުރުމަށް ހެކި ދެއްކުމުގެ ބުރަ (evidential burden) މުއްތަހަމަށް ފުރޮޅެއެވެ؛ މިއީ ބަރީއަކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ މުއްތަހަމަށް އެޅުމެއް ނޫނެވެ؛ މުޢާމަލާތެއް ކުންފުނީގެ ޢާންމު ވިޔަފާރީގެ (ordinary course of business) ތެރެއިން ކުރި ކަމެއްކަމަށް ބުނާނަމަ އެކަން ބަޔާންކޮށްދިނުމުގެ ޒިންމާ އޭނާގެ މައްޗަށް އަންނާނެއެވެ.
- 9/2014 ގެ 30 (ރ) ގެ ދަށުން ބައިވެރިއެއްގެ ޒިންމާގެ ދަރަޖަ ކަނޑައަޅަނީ ފާޢިލުގެ ކުށުގެ ދަރަޖައިން (މެދު މިންވަރަކަށް ބައިވެރިވުމުން އެއް ދަރަޖަ، ނިސްބަތުން ކުޑަ މިންވަރަކަށް ބައިވެރިވުމުން ދެ ދަރަޖަ) ތިރިކޮށްގެންނެވެ؛ 1001 (ރ) ގެ ދަށުން ކުރިން ހިނގި ކުށެއްގައި ފާޢިލުގެ ދަރަޖައިގެ އަސާސީ މިންގަނޑު 3 ދަރަޖަ މަތިވާއިރު، އެއާ އެއްގޮތަށް ބައިވެރިޔާގެ ދަރަޖައިގެ އަސާސީ މިންގަނޑުވެސް މަތިވެއެވެ.
- 1102 (ހ) (2) (i) ގެ ދަށުން އަދަބު ބޮޑުކުރެވޭނީ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގުނު ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތުގައި ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ޒިންމާ އޮތް މީހެއްނަމައެވެ؛ ނަމަވެސް އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވަނީ ހަމައެކަނި ކުށްވެރިޔާ ކަމުގައިވާއިރު، ދަށުކޯޓުގެ އަދަބަށް ބަދަލުގެންނަންޖެހޭ އިޖުމާލީ ނުބައެއް ނެތްނަމަ، އިސްތިއުނާފު ކޯޓުން އަދަބަށް ބަދަލެއް ނުގެނެސްދާނެއެވެ.
- އިސްތިއުނާފުގެ އަޑުއެހުންތައް ނިމި ޙުކުމްކުރުމަށް ވާޞިލުވެފައިވާއިރު އިސްތިއުނާފު ފޯމު ބާޠިލުކުރުމަށް އެދުމަކުން ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދުގެ 35 (ށ) ގެ ދަށުން ފޯމު ބާޠިލު ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތާއި ވަކީލު ޙާޟިރުނުވެ އެއްބާރުލުން ނުދީފިނަމަ ޤަވާޢިދުގެ 48 (ހ) (3) ގެ ދަށުން ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރެވިދާނެއެވެ.
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/81 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 12، 13، 131 (ހ)، 132، 149 (ނ) ވަނަ މާއްދާތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ 2، 3 އާއި 4، 210 (ށ)، 215، 1001 (ރ)، 1002 (ހ)، 1102 (ހ) ވަނަ މާއްދާތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/2015 (ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 59 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގައި)
- ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 3
- ހައިކޯޓުގެ 2016/HC-A/518
- ބެންޗު
- ޙުސައިން ޝަހީދު، މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، މުޙައްމަދު ފައިޞަލް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް