ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދުﷲ

4އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ގަޒިއްޔާ ގެ ފަސްފަހަތް ތިރީގައި މި ބަޔާންކުރަނީއެވެ.

5[…] އަދްމއ. ތަށިމުށިގ އެވެ ކިޔާ ގއްޗާއޯ އިމާރާތް 17 އަހަރުގެ މުއްދަތަށް ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގއަށް އެ ދެ ގޯތީގެ ވެރިން ކުއްޔަށް ދިނެވެ.

6ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގް އިންކުއްޔަށް ހިފިމި ދެ ގޯތީގައް އެ ކުންފުނިންހަދާ އިމާރާތުގެ ބައިތައް ކުއްޔަށް ދިނުމަށްއެ ކުންފުން ނ އިބްރާހީމް ޙުސައިން އަށް ދިން ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ އިން ބާރުލިބިގެން، އެ ދެ ގޯތީގައި ބިނާކޮށްފައިވާ އިމާރާތުގެ އެންމެ ތިރީ ބަޔާއި ފުރަތަމަ ފަންގިފިލާ މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދުﷲ އަށު ކުއްޔަށްދިނމަށް އެއްބަސްވުމއާ)މީގެ ފަހުން "އިމާރާތުގެ ތިރީ ބަޔާއި ފުރަތަމަ ފަންގިފިލާ ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުން"( ވިއެވެ.

7[…] އަދި […] އެވެ ކިޔާ ގޯއްޗާއި އިމާރާތް ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްއަށް ކުއްޔަށްދިނުމަށް ވި ދްއެއްބަސްވނު 31 ޖުލައި 2016 އިން ފެށިގެން ނިމުމަކަށް ގެންނަކަމަށ އެ ދެ ގޯތީގެ ވެރިން ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްއަށް އެންގިއެވެ. ހަމަ މި ތާރިހުގައި،އިމާރާތުގެ ތިރީ ބަޔާއި ފުރަތަމަ ފަންގިފިލު ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވމުގ ދަށުން ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްއަށް މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދުﷲ ދައްކަން ޖެހޭ ކުލި ދެއްކުންވެސ ހުއޓައިލިއެވެ.

8ދެގޯއްޗާއި އިމާރާތް ކުއްޔަށް ދިނުމަށްވްއެއްބަސްވުންތައ ނިމުމަކަށް ގެންނަން ނިންމުމުންއުފެދުނު ހުސޫމާތްތައ ހައްލުކުރުމަށް ދެ ގޯތީގެ ވެރިންނާއި ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްއާއެކ 27 އޮކްޓޫބަރު 2018 ގައި ސެޓްލްމެންޓް އެއްބަސްވުމެއްވިއެވެ.

9އާ މާރާތުގެ ތިރީ ބަޔާއި ފުރަތަމަ ފަންގިފިލަ ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްއށ މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދުﷲ ދައްކަންޖެހޭ ކުލި ދެއްކުން މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދުﷲހުއްޓާފައިވަނ ޤާނޫނީ ނަންބަރ 91/4ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( އާއި، އެ އެއްބަސްވުމުގެ 2.16 ވަނަ މާއްދާއާއި، 4 ވަނަ މާއްދާއާއި، 12 ވަނި މާއްދާއާއި، މުޅި އެއްބަސްވުމުގެ މަޤްޞަދާއި ރޫހާ ޚިލާފަށްކަމަށް ކަނޑައަޅއަ ދިނުމަށާއި، ކުލި ދެއްކުން ހުއްޓާލާފައިވާ ތާރީޚުކަމުގައިވާ 31 ޖުލައި 2016ގެ ފަހުން އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތަށް ދޭންޖެހޭ ކުއްޔާއި އަދި އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ނިމުމުގެ ފަހަށްވެސ ތަން ބޭނުންކޮށްފައިވާތީ އޭގެ މުޤާބިލެއްގެ ގޮތުން ދައްކަންޖެހޭ ކުލީގެ ފައިސާގެ ތެރެއިން 31 އޮކްޓޯބަރު 2018އާ ހަމައަށް ދޭންޖެހޭ ކުލީގެ އެންމެހައި ފައިސާއަކއި، ކުލި ނުދެއްކުމުން އަރާ ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދްގެﷲ ފަރާތުނު ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްއަށ ދޭންޖެހޭނެކަމަށް ކަނޑައަޅައި، މި ފައިސާ އެކީ އެއްފަހަރާ ދެއްކުމަށް މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދުﷲގެ މައްޗަށް އަންގައި އަމުރުކޮށްދިނުމަށް އެދި މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދަގެﷲ މައްޗަށު ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްއިނ ސިވިލް ކޯޓުގައި ދއވާކުރިއެވެ.

10ސިވިލް ކޯޓުން ހުކުމްކޮށްފައި ވަނީ،[…] އަދި […] ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްއިން ހަދާ އިމާރާތުގެ ބައިތައް ކުއްޔަށް ދިނުމަށް ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގ ގެ ފަރާތުން އިބްރާހީމް ޙުސައިންއަށ 20 ޖަނަވަރީ 2012ގައި ދީފައިވާ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީގެ ދަށުން […] އާއް […] ގުޅިފައިވާ ގޮތަށި ކޮށްފައިވް އިމާރާތުގެ އެންމެ ތިރީ ބަޔާއި ފުރަތަމަ ފަންގިފިލާ ކުއްޔަށް ދިނުމަށް އިބްރާހީމް ޙުސައިން އާއި މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދުﷲއ ދެމެދާ ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދައްކަންޖެހޭ ކުލި، 31 ޖުލައި 2016 އިން ފެށިގެން މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބދް ﷲ ދައްކާފައިނުވާތީ، 31 ޖުލައި 2016 ގެ ފަހަށް 27 އޮކްޓޯބަރު 2018 އާ ހަމައަށް ކުލީގެ ގޮތުގައި ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްއަށް ލިބެންޖެހޭ 1,880,967.74ރ. )އެއް މިލިއަން އަށް ލައްކަ އަށްޑިހަ ހާސް ނުވަ ސަތޭކަ ފަސްދޮޅަސް ހަތް ރުފިޔާ ހަތްދިހަ ހަތަރު ލާރި( އާއި އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްއަށް ލިބެންޖެހޭ 36,750.00ރ. )ތިރީސް ހަ ހާސް ހަތް ސަތޭކަ ފަންސާސް ރުފިޔާ(އާއެކު ޖުމްލަ 1,917,717.74ރ. )އެއް މިލިއަން ނުވް ލައްކަ ސަތާރަ ހާސް ހަތް ސަތޭކަ ސަތާރަ ރުފިޔާ ހަތްދިހަ ހަތަރު ލާރި( އަކީ، ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްއަށ މުޙައްމަދް ޝާކިރު ޢަބްދާ ﷲ ދައްކަންޖެހޭ ފައިސކަމުގައ ކަނޑައަޅައެވެ.

11އިސްތިއުނާފީ ކުރު ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައި ވަނީ އިސްތިއުނާފ އެއް ނުކުތާއެވެ.

12އެނުކުތާގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، އިމާރާތުގެ ތިރީ ބަޔާއި ފުރަތަމަ ފަންގިފިލާ ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޖޫރިމަނާ ނެގުމުގައި ކުލި ޑިއުވާ ދުވަހެއްގެ ގޮތުން މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަސް ކަނޑައަޅާފައި ވަނެއީ އެއްބަސްވުމުގެ 9.4 ވަނަ މާއްދާގައި ކުލި ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތު ކަނޑައަޅާފައިވަނިކޮށް، އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަ ތަށް ބެއްލެވުމެއްނެތިކަނ، އަދެއި އެއްބަސްވުމުގެ

131 ވަން މާއްދާ ސިވިލް ކޯޓުން މާނަކޮށްފައި ވަނީ، އެ މާއްދާގެ ރޫހާއި މަގުސަދާ ހިލާފަށް ކަމާއި، އަދި އެއްބަސްވުން ބާތިލުނުވެ ތަންފީޒު ކުރެވިފައި އޮތްއޮތުމުގެ މައްޗަށާއި، އެއްބަސުވި ނ ތަންފީޒް ކުރެވުނު މުއްދަތުގައި ކުލި ނުދެއްކުމުން އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތަށް ލިބޭ ގެއްލުމަށް ރިއާޔަތް ކުރުމަކާ ނުލައިކަމަށެވެ.

12.1 މި ނުކުތާގެ ތަފުސީލުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތުން އަންނަނިވި ކަންކަން ފާހަގަކުރިއެވެ.

12.1.1 ކުލި ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 ދުވަސް ވެއްޖ ނަމެ ވަގުތުން އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް އަންނާނެ ކަމަށ ހަވާލާދެވެއއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮތް ކަމުގައި ވިޔަސްއެ ފަދައިން އެއްވެސް ފަރާތަކުން އަމަލުކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދިޔައީ ތަން ބޭނުންކޮށް މަންފާ ހާސިލުކުރަމުނ

12.1.2 ކުލި ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 ދުވަސްވުމަށްފަހު ވްސ ތަން ބޭނުންކުރަމުންދާނަމަ، އަދި އެ މުއްދަތުގައި ކުލި ނުދައޭކާނަމަ، ހަވާލާދެވ އެއްބަސްވުމުގެ

13.1 ވާނަމާއްދާގައިވ ޖޫރިމަނިއިސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތުން ދައްކަން ޖެހޭނެ ކަމަށާއި، އެއްބަސްވުން ބާތިލުނުކުރާނަމ ކުލަ ދެއްކުމާ ހަމައަށް މި ޖޫރިމަނާ ހިނގުމަކީ މި މާއްދާ އެކުލަވައިލި މަގުސަދު ކަމަށާއި، އެއީ ކުލި ނުދައްކާ ނަމަ ލިބޭ ގެއްލުން ބޮޑުވެގެންދާނެތީ ކަމަށެވެ.މިގޮތުން ސިވިލް ކޯޓުން ހުކުމްކުރުމާ ހަމައަށް 1,937,950.00 )އެއް މިލިއަން ނުވް ލައްކަ ތިރީސް ހަތްހސ ނުވް ސަތޭކަ ފަންސާސް( ރުފިޔާ ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި ލިބެން ޖެހޭ ކަމަށެވެ.

12.1.3 މަހުގެ ފުރަތަމަ ދުވަހު ކުލި ދައްކަން ޖެހޭނެ ކަމަށްބަލައި، ހަވާލާދެވ އެއްބަސްވުމުގ

13.1 ގައިވާ 15 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ގުނަން ފެށޭން މަހުގެ ދެ ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން ކަމަށްސިވިލް ކޯޓނޭކަނޑައަޅާފައ ވަނި ގޯސްކޮށް ކަމަށާއި،ހަވާލާދެވ އެއްބަސްވުމުގ

9.4 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިއާޔަތްކޮށް ބަލާއިރު، ކޮންމެ މަހެއްގެ ކުލި ދައްކަން ޖެހެނީ އ މަހެއްގެ 7 ވަނަ ދުވަހުގެ ކުރިން ކަމަށާއި، މިހެންވެ 13.1 ގައިވާ 15 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ގުނަން ފެށޭނީ މަހުގެ 8 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން ކަމަށާއި، 15 ދުވަސް ހަމަވާން 23 ވަނަ ދުވަހަށް ކަމަށާއި، 23 ވަނަ ދުވަހަށް ފަހު ވެސް އެތައް މަހަކު އެއްބަސްވުން ވަނީ ތަންފީޒު ކުރެވިފައި ކަމަށާއި،އެހެންކަމުނ އެއްބަސްވުން ދެމިގެން ދިޔަ ކަމާއި، އެއްބަސްވުން ބާތިލެނުކުރެވިވކަނާ އެނގެން އޮންނާތީ އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވަނަ މާއްދާވެސް އެ ގޮތުގެ މަތިން ތަންފީޒުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ.

12.2 މި ނުކުތާގެ ޖަވާބުގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރި މުހިއްމު ކަންކަން ތިރީގައި މ ބަޔާންކުރަނީއެވެ.

12.2.1 އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވ ގަޒިއްޔާ ދަށުކޯޓުން ނިންމާފައި ވަނީ 22 މރިޗާ 2021 ކަމަށް ވާތީ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގ 10 ދުވަސް 07 އޭޕްރީލް 2021 އށަ ހަމަވާން ކަމަށާއި، ނަމަވެސް އިސްތިއުނާފު މި ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައި ވަނަ 20 އޭޕްރީލް 2021 ކަމަށް އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، މި ކަން މި ގޮތަށް ހިނގާފައިވާ ނަމަ މި އިސްތިއުނާފު އިތުރަށް ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެ ކަމަށެވެ.

12.2.2 ކުލި ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތުގެ ފަހަށް 15 ދެވަސްފާއިތުވެއްޖނަމީއެއްބަސްވުން ބާތިލުވާނެ ކަމަށް ދަށުކޯޓުން ކަނޑައެޅެ ރަނގަޅަށް ކަމަށެވެ. އެއީ އެއްބަސްވުމުގައި އެކަން ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތް ކަމަށެވެ. އެގޮތަށް އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިން އަމަލު ނުކުރި ކަމުގައި ވިޔަސް އެއްބަސްވުމުގައިވާ ނަތީޖާ ނުކުންނާނެ ކަމަށެވެ.

12.2.3 އިސްތިއުނާފި ރައްދުވު ފަރާތުން ތަން ބޭނުންކޮށްފައި ވަނީ ގޭގެ ވެރިފަރާތްތަކާ އެކު ހަދާފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުންކަމަށާއި، އެ ފަރާތްތަކަށް ގަވާއިދުން ކުލި ދައްކާފައި ވާނެ ކަމަށެވެ.ގޭގެ ވެރިފަރާތްތަކަށް ލިބިފައިވާ ހިޔާޒަތުގެ ދަށުން އެ ފަރާތްތަކަށް ދައްކާފައިވާ ކުލި އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތަށް ދައްކަން ޖެހޭ ކަމަށް ގަބޫލުނުކުރާ ކަމަށެވެ. އަދި ކުލި ނުދައްކައިގެން އަރާފައިވާ ޖޫރިމަނާ ދައްކަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ވެސް ގަބޫލު ނުކުރާ

12.2.4 އިސްތިއުނާފު ރައްދުވު ފަރާތުން އަމަލުކުރަން ޖެހޭ ސައްހަ އެއްބަސްވުމަކީ އިސްތިއުނާފ ކުރާ ފަރާތާއެކު އޮތް އެއްބަސްވުންތޯ ނުވަތަ ގޭގެ ވެރިފަރާތްތަކާއެކު އޮތް އެއްބަސްވުންތޯ ކަނޑައެޅުމަކާ ނުލައި، ކުލިދެއްކުން ފަސްވެއްޖ ކަމަށެ ބުން ޖޫރިމަނާ ނަގައިދެވޭނީ ހަމައެއް ނެތް ކަމަށެވެ.

12.2.5 ހެވާލާދެވޭ އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޖޫރިމަނާއަކީ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއް ކަމަށާއި،ޕެނަލްޓީއެއްގ ގޮތުގައެ އޮންނަ ޖޫރިމަނާއެއް ނަގައިދިނުން މަނާވެގެންވާ ކަމަށާއި، ކުލި ނުދައްކައިގެން ގެއްލުމެއްވިކަނ ސާބިތުކުރުމަށް އެއްވެސް ހެއްކެއް ހުށަހަޅާފައި ނުވާ

12.3 މި އިސްތިއުނާފަށް ތަދައްޚުލްވި ފަރާތްތަކުން ޖުމުލަ ގޮތެއްގައި ފާހަގަކުރި ކަމަކީ، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތިނާއމާރާތުގެ ތިރީ ބަޔާއި ފުރަތަމަ ފަންގިފިލާ ބޭނުންކުރަމުން ދިޔައީ 1 އޮގަސްޓް 2016 އިން ފެށިގެން ގޭގެ ވެރިފަރާތުން އެ ތަން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ކުއްޔަށް ދިނުމުން ކަމަށާއި،މިވެވުނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުނ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުނ ކުލި ދެއްކި ކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރަށް، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ޖަވާބުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ނުކުތާތައް ދާދި އެއްގޮތަކަށް ތަދައްޚުލްވި ފަރާތްތަކުން ވެސް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

13. މ އިސްތިއުނާފި ނިންމައިދިނުމަށްއިސްތިއުނާފ ކުރު ފަރާތުން އެދިފައި ވަން، ކުލި ނުދެއްކުމުން ދައްކަން ޖެހޭ ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތަށް ދެއްކުމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ މައްޗަށ އަންގަވާ އަމުރުކޮށްދނުމަށެވެ.

14މ އިސްތިއުނާފި ނިންމައިދިނުމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދެނީ، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފ ކުރު ފަރާތަށް ދައްކަން ޖެހޭ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ފައިސާއަކީ ޖާއިޒު ގޮތެއްގައި، ތަނުގެ ހިޔާޒަތ ލިބު އޮވެ، ގާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތީން ކުއްޔަށާދީ، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ގޭގެ ވެރިފަރާތްތަކަށް ދައްކާފައިވާ އެ ފަރާތްތަކުގެ ހައްގެއް ކަމަށާއި، އަދި އެ ފައިސއަކާ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ އަތުން ނަގައި އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތަށް ދައްކަން ޖެހޭ ފައިސާއެއް ނޫން ކަމަށާއި،އަދި އ ފައިސާއާ ގްޅިގެނ ގޭގެ ވެރިފަރާތްތަކުން ޖޫރިމަނާއެއް ނަގާފައި ނުވާއިރު އެހެން ފަރާތަކަށް ޖޫރިމަނާއެއް ދެއްކުމަކީ އިންސާފުވެރި އަދުލުވެރި ގޮތެއް ކަމުގައި ނުދެކޭ ކަމަށާއި،މިހެންވެ އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވ ގަޒިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ހުކުމަކީ ބާތިލު ހުކުމެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި، އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތުން އެދިފައިވާ ގޮތަށް ޖޫރިމަނާ ފައިސާއަކީ ދައްކަން ޖެހޭ ފައިސާއެއް ނޫން ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ.

15މ އިސްތިއުނާފި ނިންމައިދިނުމަށް ތަދައްޚުލްވި ފަރާތްތަކުން އެދެނީ،އިސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތުނ އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތަށް ދައްކަން ޖެހޭ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ފައިސާއަކިޖާއިޒު ގޮތެއްގައި، ތަނުގެ ހިޔާޒަތ ލިބު އޮވެ، ގާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތީން ކުއްޔަށްދީ، އާސްތިއުނާފ ރައްދުވު ފަރާތުން ގޭގެ ވެރިފަރާތްތަކަށް ދައްކާފައިވާ އެ ފަރާތްތަކުގެ ހައްގެއް ކަމަށާއި، އަދި އެ ފައިސއަކާއިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ އަތުން ނަގައި އިސްތިއުނާފު ކުރިފަރާތަށ ދައްކަން ޖެހޭ ފައިސާއެއް ނޫން ކަމަށާއި، މިހެންވެ އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ގަޒިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ހުކުމަކީ ބާތިލު ހުކުމެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅައް، އިސްތިއުނާފ ކުރާ ފަރާތުން އެދިފައިވާ ގޮތަށް ޖޫރިމަނާ ފައިސާއަކީ ދައްކަން ޖެހޭ ފައިސާއެއް ނޫން ކަމަށ ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ.

16މ އިސްތިއުނާފި ހުށަހަޅާފައި ވަނީ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވިފަހުންކަމަށްފާހަގަކޮށީއިސްތިއުނާފ ރައްދުވާ ފަރާތުން އިޖުރާއީ ކަމެއް ފާހަގަކޮށްފައި ވާތީ އެންމެ ފުރަތަމަ އެކަމަށް ނަޒަރުކުރާނަމެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރަނީ، އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާގަޒިއްޔާގައ ހުކުމްކޮށްފައި ވަނީ 22 މާރިޗު 2021 ކަމަށް ވާތީ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ 10 ދުވަސް 07 އޭޕްރީލް 2021 އަށް ހަމަވާއިރު، އިސްތިއުނާފު ހުށަހަޅާފައި ވަނަ 20 އޭޕްރީލް 2021 ގައި ކަމަށއި،މިހެންވެ،މ އިސްތިއުނާފި ހުށަހަޅާފައި ވަނީ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވިފަހުންކަމށވެ. މި އިސްތިއުނާފ ހުށަހަޅާފައި ވަނީ 20 އޭޕްރީލް 2021 ގައި ކަމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުނު ފާހަގަކުރި ނަމަވެސް، މި އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅި ފޯމް ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައި ވަނީ 06 އޭޕްރީލް 2021 ގައިކަން، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 144-D/95/2021/115 )07 އޭޕްރީލް 2021( ސްޓިނީ އެނގޭތީ މުއިސްތިއުނާފަކީ އިސްތިއުނާފިކުރުމުގ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަހެޅި އިސްތިއުނާފެއް ކަމުގައި މެނުވީ ބެލެވޭކަށް ނެތެވެ.

17އިސްތިއުނާފަ ށ ހުށަހެޅް ނުކުތި އާއާ ތަފުސީލަށ ބަލާއިރް އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބިނާކޮށްފައި ވަނަ، އިމާރާތުގެ ތިރީ ބަޔާއި ފުރަތަމަ ފަންގިފިލެ ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވމުގު 13.1 ވަނަ މާއްދާ ކޯޓުން މާނަކުރި ގޮތާ ގުޅޭ ގޮތުންނެވެ. )މިއަށްފަހު އިތުރު ބަޔާނެއް ނެތި "އެއްބަސްވުން" ކަމަށް އިޝާރާތްކޮށްފައ ވާނި މި ހަވާލާދިން އެއްބަސްވުމަށެވެ.(

18އިސްތިއުނާފީ ކުރު ފަރާތުން ފާހަގަކުރަނި، ކުލި ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 ދުވަސް ވެއްޖެ ނަމަ ވަގުތުން އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް އަންނާނެ ކަމަށ އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވަނަމާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވިޔަސް ކަން ހިނގާދިޔަ ގޮތުން އެއްބަސްވުން ދެމިގެންދިޔަ ކަމަށް ބަލަން ޖެހޭ ކަމަށާއި، މިހެންވެކުލި ނުދައްކައިފާއިތުވ ހުރިހާ ދުވަހަކަށް ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ކުލީގެ %3.5 ގ ރޭޓުން ފައިސ ނަގައިދޭން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.

19އަސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާގަޒިއްޔާގއި ނިޔާކުޅަ ގޮތަށުބަލާއިރ، އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާއާ ހަވާލާދީ ކަނޑައަޅާފައި ވަނީ، ކުލި ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 ދިވަސވީއިރު ކުލް ދައްކާފައި ނުވުމުން އެ ދުވަހުން ފެށިގެންއެއްބަސްވުނ ނިމުމަކަށް އަންނާނެ ކަމަށާއި، ނަމަވެސްއ ފަހުން ވެސްއިސްތިއުނާފު ރައްދުވު ފަރާތްތަނުން ނުކުމެފައި ނުވާތީ އެއްބަސްވުން ބާތިލުވެމަށެ ފަހުގައި ވެސް ކުލި ދައްކަން ޖެހޭނެ ކަމަށި ވެ. އަދަކުލި ނުދައްކައިފާއިތުވި ދުވަސްތަކުގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ކުލީގެ %3.5 ގ ރޭޓުން ފައިސ ނަގައިދފައީ ވަނިކުލި ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 ދުވަހާ ހަމައަށެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެދެނީ، މި 15 ދުވަހުގެ އިތުރުން، ކުލި ނުދައްކައި ފާއިތުވި ހުރިހާ ދުވަހަކަށް، ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ކުލީގެ %3.5 ގ ރޭޓުން ފައިސ ނަގައިދިނުމަށެވެ.

20ފުރަތަމަ، ކުލި ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 ދުވަސްވުމުން އެއެބަސްވުނ ނިމުމަކަށް އަންނާނތޯއާމެދު ނަޒަރުކުރނަމެވެ. އެއްބަސްވުމުގެ ހަވާލާދެވޭ 13.1 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވަނީ އަނން ނިވި ފަދައިންނެވެ. "މި އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރެންޓް ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 )ފަނަރަ( ދުވަސް ވެއްޖެނަމަ ވަގުތުން ކުއްޔަށްދޫކުރާ އެގްރިމެންޓް ނިމުމަކަށް އައީއެވެ. އަދި މި ދެންނެވި 15 )ފަނަރަ( ދުވަހުގެ ކުރިން ކުލި ދައްކާނަމަ ކުލި ބަލައިގަނެވޭނީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކުލި ނުދައްކާ ލަސްވި ކޮންމެ ދުވަހަކަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ކުލީގެ %3.5 ގެ ފައިސާޔާ އެކުގައެވެ." އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ގަޒިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގެ )ތ( އަދި )ލ(

21ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ، ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕވޓ ލޓޑ [2021] SC 52 ގަޒިއްޔާގައި އަންނަނިވި ފަދައިން ބަޔަންކުރކަން ފާހަގަވެއެވެ. "ކޮންޓްރެކްޓު ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް ފުދޭ ޒާތުގެ ޚިލާފެއް ކަމަށް ވިޔަސް އެ ކޮންޓްރެކްޓު އޮޓަމެޓިކުން ނިމުމަކަށް ނާންނާނެއެވެ. ސަބަބަކީ، އެ ޚިލާފަށް ބެލުމެއް ނެތި ކޮންޓްރެކްޓާއިގެނ ކުރިއަށް ދިއުމަށް ކޮންޓްރެކްޓް ޚިލާފު ނުވާ ފަރާތަށް އިޚްތިޔާރުކުރުމުގެ ހައްގިލިބިގެންވާތީ އެވެ. ދެ ފަރާތުން ކުރެ ފަރާތަކުން ކޮންޓްރެކްޓް ޚިލާފުވެއްޖެ ނަމަ ވަގުތުން އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް އަންނާނެ ކަމަށް ކޮންޓްރެކްޓުގައި ބަޔާންކުރެވިފައި ވިޔަސް ކޮންޓްރެކްޓު ނިމުމަކަށް އައިސްފައިވާ ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ އެގޮތަށް ބެލެވޭނީ މ ތިމާ އަމިއްލައަށް ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވެފައި ކޮންޓްރެކްޓު ނިމުމަކަށް އައިސްފައިވާ ކަމަށ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިޔަކު ދައުވާކޮށްފާނެތީވެ، އެ ފުރުސަތު ނުދިނުމެވެ. އެފަދަ ފުރުސަތެއް ދިނުމަކީ އަދާލަތުގެ ހަމަތަކާ ޚިލާފު ގޮތަކަށް ވާނެތީއެވެ."

22ވީމާ، ކުލި ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 ދުވަސް ވެއްޖ ނަމެ ވަގުތުން އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް އަންނާނެ ކަމަށް އެއްބަސްވުމުގ 13.1 މާއްދާގައިބަޔާންކޮށްފައި ވާތީ ހަމައެކަނި އެކަމަށް ބަލައި،ކުލި ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 ދުވަސްވީ ދުވަހުން ފެށިގެންއޮޓަމެޓިކުންއެއްބަސްވުނ ނިންމުމަކަށްއއިކަމަށަދަށީ ކޯޓުނު ބއްލަވާފައ ވަނި ރަނގަޅކަށަ ނޫނެވެ. އެއްބަސްވުމާ ހިލާފެވުމުގ ސަބަބުން އެއްބަސްވުން ބާތިލުވެއްޖެ ކަމަށިއިސްތިއުނާފ ކުރު ފަރާތުން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް އަންގާފައި ނުވާހިނދު އަދި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުންވެސް ތަންހަވާލުނުކޮށާބޭނުންކުރަމުނ ގޮސްފައިވިއިރު، އަދި އެއްބަސްވުން ބާތިލުވެއްޖެކަމަށ ބުން އިސްތިއނާފ ރައްދުވު ފަރާތުން ފޮނުވި ސިޓީއަކީ ގުޅިގެން،އިސްތިއުނާފ ކުރު ފަރާތުގާ ބަހެއް ނެތްއެއްބަސްވުން ބާތިލުކުރް މަކީ ކުރެވޭނެ ކަމެއު ނޫންކަމުގެ މައްޗަށ އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ސިޓީއަކުން ރައްދު ޑޮކިއުމެންޓް 7ގ ގޮތުގައެ ހުށަހަޅާފައިވާ 7 އޮގަސްޓް 2016 އިގެ ސިޓީ ދީފައިވާކަންއެނގެނ އޮތް ހިނދު،މި ހާލަތުގައިއޮޓަމެޓިކުނ އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށްއައކަމަށ ބަލަން ޖެހޭ ހަމައެއް ނެތެވެ.

23ދެން ޖަވާބު ލިބެން ޖެހެނީ،އެއްބަސްވުނ ދެމިގެން ދިޔަކަމަށް ބަލަން ޖެހޭ ހާލަތުގައި، ކުލި ނުދައްކައި ފާއިތުވި ހުރިހާ ދުވަހަކަށް، އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވެނ މާއްދާގަ ދަށުން ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ކުލީގެ %3.5 ގެ ރޭޓުން ފައިސޭނަގައިދުވނެތޯއާމެދ އޮތެ ސުވާލށަ ވެ.މި ސުވާލަށް ޖަވާބު ހޯދުމަށްޓަކައިފުރަތަމ ނަޒަރުކުރަނީ ޖެހެނީ އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާގައިއޮތެއެއްޗަކަށެވެ. މިހެންވާ އ މާއްދިއަލުން މި ތަނުގައި މ ނަކަލުކުރަނީއެވެ. "މި އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރެންޓް ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 )ފަނަރަ( ދުވަސް ވެއްޖެނަމަ ވަގުތުން ކުއްޔަށްދޫކުރާ އެގްރިމެންޓް ނިމުމަކަށް އައީއެވެ. އަދ މިދެންނެވ 15 )ފަނަރަ( ދުވަހުގެ ކުރިން ކުލި ދައްކާނަމަ ކުލި ބަލައިގަނެވޭނީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކުލި ނުދައްކާ ލަސްވި ކޮންމެ ދުވަހަކަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ކުލީގެ %3.5 ގެ ފައިސާޔާ އެކުގައެވެ."

24މި މާއްދާގެފަހު ޖުމުލުއަށަ ބަލާއިރިފާހަގަވާކަމަކީ އެ ތަނުގައްބަޔާންކޮށްފައިއޮތް އެއްޗެއްއެއްވެސ އުނދަގުލެއ ނެތް ދެނެގަނެވެން އޮތް ކަމެވެ. އިބާރާތިސާދާވެފައްސޮރީހކަމުނަ ސާފު މާނައެއް ލިބެން އޮތް ކަމެވެ. އެ ޖުމުލައިގައި ބަޔާންކުރަނީ،ކުލި ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައޅުމަށްފަހެ 15 ދުވަސް ހަމަވުމުގެ ކުރިން ކުލިދައްކާނަމަ ކުލި ބަލައިގަނެވޭނެ ގޮތެވެ.އެއީ، ލަސްވި ކޮންމެ ދުވަހަކަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ކުލީގެ %3.5 ފައިސާ ކުއްޔާއެކު ދެއްކުމެވެ. މި ޖުމުލައިގައި، ކުލި ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 ދުވަސް ފާއިތުވުމަށްފަހް ހިނގާ ދުވަސްތަކަށް ކުއްޔާއެކ އިތުރު ފައިސާއެއް ނެގޭނެކަމުގެ މައްޗަށް އެއްވެސ އިޝާރާތެއ ކޮށްފައް ނުވެއެވެ.

25އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރަނި، މި މާއްދާގެ މަގުސަދަކ ކުލީ ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 ދުވަސް ހަމަވުމަށްފަހު ވެސް ތަން ބޭނުންކުރަމުންދާ ނަމަ އަދި ކުލި ނުދައްކާނަމަ ކުލީގެ އިތުރަށް މި

3.5% ންގގޮތަށް އޮތުނޭ ކަމަށެވެ.މާނައަކީ، އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތުގެ ނަޒަރުގައި ވެސް މި މާއްދާގެ ނައްސގައި، ކުލި ދައްކަން ޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 ދުވަސް ހަމަވުމަށްފަހު ކުއްޔާއެކު އިތުރު ފައިސާއެއް ނެގޭނެ ކަމަށް އޮތީއެއް ނޫނެވެ. މަގުސަދަށް ބަލައި އެ ގޮތަށް މާނަކުރުމަށް އެދެނީއެވެ.

26ޕްރިސިޑެންސް 1އެއްބަސްވނު މާނަކުރުމުގައި ރިއާޔަތްކުރެވ plain meaning rule އަށް ބަލާއިރު، އެއްބަސްވުމުގައި ޚިލާފު އުފެދިފައިވާ މާއްދާ ނުވަތަ އިބާރާތުގައި ބުނާ އެއްޗެއަސާފަވެފައި، މާންދޭހިވުމުގައި އެއްވެސ އޮޅުމެއ ނުވަތް ފުށުއެރުމެއް ނެތް ނަމަ، އެއްބަސްވުން މާނަކުރުމުގައިއެއްބަސްވުމުގ ބައިވެރިންގެ ނިޔަތާއި މަގުސަދާ ހިސާބަށް މާނަކުރުމުގެ މަސައްކަތް ގެންދިއުމެއް ނެތެވެ.

27ޕްރިސިޑެންސް 2އެއްބަސްވުން މާނަކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ، މެރިޓައިމް އެކަޑަމީ އޮފް މޯލްޑިވްސް ވ. ދައުލަތް )މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ކޮމިއުނިކޭޝަން( [2021] SC 65 ގަޒިއްޔާގައި ބަޔާންކުރަނީ، ކޮންޓްރެކްޓުގ ޚިލާފެ އުފެދިފައިވާ އިބާރާތުގެ ވަށައިގެންވާ ހާލަތަކީ ކިތަންމެ މުހިންމު އެއްޗެއް ކަމަށްވާ ނަމަވެސް، އެ އިބާރާތް މާނަކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފަށައިގަންނަނ ވާނީ އެ އިބާރާތުން ކަމަށާއި،ސަބަބަކީ، ވަށައިގެންވާ މާހައުލާއި ހާލަތުން ކުރެވޭ ދޭހަތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، ކޮންޓްރެކްޓުގައި ދެފަރާތުން ބޭނުންކުރި އިބާރާތުގެ މައްޗަށް ދެފަރާތުގެ ކޮންޓްރޯލް އޮންނާތީ ކަމަށާއި،ކޮންޓްރެކްޓުގައި ހިމެނި އިބާރާތްތަކަކީ އާންމު ގޮތެއްގައި އެ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިންގެ ނިޔަތް އުފުލާ ސަވާރީތަކަކަށް ވާތީ ކަމަށެވެ. އަދި ފާހަގަކޮށްފައި ވަނީ،ވަށައިގެންވާ ހާލަތަށް ރިއާޔަތްކުރުނ އުޒުރަކަށް ހަދައިގެން، ކޯޓުގެ މައުނަވީ ރައުޔަށް ބިނާކޮށްގެން، އ މާއްދާ އަލުން ލިޔުމުން އެއްކިބާވުން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.

28ޕްރިސިޑެންސް 3މި އުސޫލުތަކުގެ އަލީގައި ވިސްނާއިރު ފާހަގަވަނީ، އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވެނ މާއްދާގަ ދެ ވަނަ ޖުމުލްއިގަ އިބާރާތިސާފވެފައުސޮރީހަވެސާކަމްންނަ އ، އެ ޖުމުލައިގައ ބުނި އެއްޗެއް އޮޅުމަކަށ ނުވަތް ފުށުއެރުމަކަށ ޖާގވެސޭ ނދުކަމުންނާއި،އެ މާއްދާގައި ސީދާ އޮތް ގޮތަށް އެ މާއްދާ ބަލައިގަތުމުންމެދުވެރިވާ ދެކޮޅުނުޖެހުމެއ ވެސް ނެތްކަމުނެ، އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވަނަ މާއްދއިނާ އިތުރް މާނއެއ ދޭހަކުރުމަށްޓަކައި އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންގެ ނިޔަތާއި މަގުސަދޭދެނެގަތުމުގެ މައްޗަށް މަސައްކަތެއް ހިންގަން ޖެހޭ ހާލަތެއް އަދި ސަބަބެއް ވިޔަސް މި މައްސަލާގައި ނެތް ކަމެވެ.

29ވީމާ، އެއްބަސްވުން ބާތިލުނުވެ ދެމިގެން ދިޔަ ކަމަށް ބެލިކަމުގައި ވިޔަސް، ކުލި ނުދައްކައި ފާއިތުވި ހުރިހާ ދުވަހަކަށް، ކޮންމެ ދުވަހެއްގް ކުލީގެ %3.5 ގެ ރޭޓުން ފައިސ ނ ގައިދެވ ގޮތަށް އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވަނަ މާއްދާ މާނަކުރުން ޖެހަ ހަމައެއް ނެތެވެ.

30މ ތަނުގައި ފާހަގަކުރަން ޖެހޭ އްހެން ކަމަކީ،އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުނޭއެ މަހެއްގަކުލި ދައްކަން ޖެހޭ ދުވަހަކްމަހުގ އެއެ ވަނެދުވަސްކަމުގައި ދަށުކޯޓުން ބއްލެވީ، އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރާ ފަދައިނެ، އެއްބަސްވުމުގ 9.4 ވަނަ މާއްދްއަށް ރިއާޔަތްނުކުރެވި ކަމެވެ.ކޮންމެ މަހެއްގެ ކުލި ދައްކަން ޖެހެނ އެ މަހެއްގެ ހަތް ވަނަ ދުވަހުގެ ކުރިނކަމުގައި އެ މާއްދާގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް މި އޮޅުމުގެ ސަބަބުނ އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ނިޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވްފައިސާގެއަދަދަށ އަންނާނެ ބަދަލެއް ނެތެވެ.

31ޕްރިސިޑެންސް 4ނިންމާލުމުގެ ކުރިން ފާހަގަކުރަން ޖެހޭ ކަމަކި،މި އިސްތިއުނާފުގެ ޖަވާބުގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތާއި، ތަދައްޚުލުވި ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކުރި ގިނަ ކަންކަމަކީ މި އިސްތިއުނާފުގެ މައުލޫގެ ތެރެއިން ނަޒަރުކޮށް ގޮތް ނިންމޭނެ ކަންކަން ނޫން ކަމެވެ. ހަމައެހެންމެ، އިސްތިއުނާފު ކުރާ ފަރާތުން މި އިސްތިއުނާފުގައި އެދިފައިވާ ފަދައިން،ކުލި ނުދައްކައި ފާއިތުވި ހުރިހާ ދުވަހަކަށް، ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ކުލީގެ

3.5% ގ ރޭޓުންފައިސ ނަގައިދެވޭނެ ގޮތަށް އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވަނަ މާއްދާ މާނަކުރެވޭނެ ހަމައެއް ނެތކަމަށެއ މާއްދާގެ އިބާރާތަށް ބަލައިއިސްވ ގޮތް ކަނޑައެޅިފައިވުމުން، އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާގައި، ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ކުލީގެ %3.5 ފައިސާ ނެގޭނެކަމަށް އޮތް ބަޔަކީ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއް ކަމަށާއި، ގެއްލުންވިކަމާއ ގެއްލުންވި ގޮތެއް އަދި މިންވަރެއް ސާބިތުކޮށްދިނުމެއ ނެތް އެ ފައިސާ ނަގައިނުދެވޭނެ ކަމުގެ މައްޗަށމިއިސްތިއުނާފގައުއިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތުނ ދިން ރައްދާމެދ ނަޒަރުކޮށް ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތް ކަމެވެ.

32އިސްވެ މި ބަޔާންކުރި ކަންކަން އެ ގޮތުގެމަތިން ހުރުމުން، އަހުރެންނަށް ފެންނަނީ، ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް،އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ގަޒިއްޔާގެ ހުކުމަށާ ބަދަލެއް ގެންނާނެ ތަނެއް ނެތް ކަމަށް ކަނޑައަޅައި މި ގަޒިއްޔާ ނިންމާށެވެ.

33މ މައްސަލައިގައިޑްރީމްސ ހޯލްޑިންގެޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވަނީ، މި ނިންމުމުގައި ޙަވާލާދޭ އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވަނަ މާއްދާއާ ޙަވާލާދީ، ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް 36,750/-ރ. )ތިރީސް ހަ ހާސް ހަތްސަތޭކަ ފަންސާސ ރުފިޔާ( ލިބެންޖެހޭކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 589/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާއިން ކަނޑައެޅި ކަނޑައެޅުމެވެ. އަދ މި އިސްތިއުނާފުގައްޑްރީމްސ ހޯލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ، ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވެނ މާއްދާގަ ދަށުން ޖޫރިމަނާ ނެގުމުގައި ކުލި ޑިއުވާ ދުވަހެއްގެ ގޮތުން މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަސް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ އެއްބަސްވުމުގެ 9.4 ވަނަ މާއްދާގައި ކުލި ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތު ކަނޑައަޅާފައިވަނިކޮށް، އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތަށް ބެލުމެއްނެތިކަމަށާއ، އަދި އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާ ސިވިލް ކޯޓުން މާނަކޮށްފައިވަނީ، އެ މާއްދާގެ ރޫހާއި މަޤްޞަދާއި ޚިލާފަށްކަމަށާއި، އަދި އެއްބަސްވުން ބާޠިލުނުވެ ތަންފީޒު ކުރެވިފައި އޮތުމުގެ މައްޗަށާއި، އެއްބަސްވުން ތަންފީޒު ކުރެވުނު މުއްދަތުގައ ކުލި ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް ލިބޭ ގެއްލުމަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަކާ ނުލައި ކަމުގައެވެ.

34މިއާއެކު،ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ،ކުލި ނުދެއްކުމުން އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފައިސާޑްރީމްސ ހޯލްޑިންގުޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް ދެއްކުމަށް މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދުﷲގެ މައްޗަށް އަންގައި، އަމުރުކޮށްދިނުމަށެވެ.

35މި އިސްތިއުނާފުގެ ޖަވާބުގައި މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދީﷲގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވަނ އެ ފަރާތުންތަން ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ގޭގެ ވެރިފަރާތްތަކާ އެކު ހަދާފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުންކަމަށާއި، އެފަރާތްތަކަށ ގަވާއިދުން ކުލި ދައްކާފައި ވާނކަމަށާއި،ގޭގެ ވެރިފަރާތްތަކަށް ލިބިފައިވާ ހިޔާޒަތުގެ ދަށުން އެ ފަރާތްތަކަށް ދައްކާފައިވާ ކުލި ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް ދައްކަން ޖެހޭކަމަށިޤަބޫލުނުކުރާކަމަށާއި، އަދި މ ކުލި ނުދައްކައިގެން އަރާފައިވާ ޖޫރިމަނާ ދައްކަން ޖެހޭނެކަމށ ވެސް ޤަބޫލުނުކުރާ ކަމުގައެވެ.

36އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާއާ ގުޅޭ ގޮތުން މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދުﷲގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވަނީ، ޖޫރިމަނާގ ގޮތުގައެ ފައިސި ނެގޭނެ ގޮތްތަކާއި އުޞޫލުތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުނ ތަފްޞީލުކޮށްފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިންމު އެއްކަމަކީ ޕެނަލްޓިއެއްގ ގޮތުގައެ ބަޔާންކޮށްފައިވ ޖޫރިމަނާ ނަގައިދިނުން މަނާވުންކަމަށާއ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން މިކަމާ ގުޅިގެން ނިންމާފައިވާ މި ކޯޓުގައި 14 އޮކްޓޫބަރު 2024 ގައި ބޭއްވުނު އަޑުއެހުމުގައި މިފަދައިން ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވެ. ނިންމުންތަކުން، ނަގައިދިނުން ހުއްދަކޮށްފައިވަނީ ހަމައެކަނިލިކުއިޑޭޓަޑް ޑެމޭޖަސްކަމަށާއި، މިމައްސަލ ކުރިއަށް ދިޔައިރު، އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާކަމަށް ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން ބުނެފައިނުވާކަމުގައެވެ.

37މުގެ އިތުރުން، އެއްބަސްވުމުގައި ކުލި ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން ޖޫރިމަނާވާނެކަނ ބަޔާންކޮށްފައިވް މާއްދާއަށް ބަލާއިރު އެއީ ކަނޑައެޅިގެން ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒެއްކަމުގައި މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދްﷲގެ ފަރާތުނ ބުނެފައިވެއެވެ. އެ ނުކުތާގައި އެ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ، އެ ފރާތުނ ކޮށްފައިވް އިސްތިއުނާފުގައިވ ފަދައިން، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 589/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާއިން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަކީ ބާޠިލު ޙުކުމެއްކަމުގައި ކަނޑައެޅުމަށެވެ. އަދި ހަމައެއާއެކު، ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާއަކީ ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާއެއްނޫންކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ.

38މ މައްސަލައިގައިޑްރީމްސ ހޯލްޑިންގީޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީ އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވަން މައްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފައިސާ ލިބިދިނުމަށް ކަމުގައިވާއިރު، އަދި އެގޮތުގެ މަތިން، ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް 1,937,950/-ރ. )އެއްމިލިއަން ނުވަލައްކަ ތިރީސް ހަތްހާސް ނުވަސަތޭކަ ފަންސާސް ރުފިޔާ( ލިބެންޖެހޭކަމަށް އެ ފަރާތުން ދެކޭކަމަށް އެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިވާއިރު، އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާ ދެނެގަތުން މުހިންމުކަމުގައި ދެކެމެވެ.

39މި މާއްދާގައިވަނީ، "މި އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރެންޓް ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 )ފަނަރަ( ދުވަސް ވެއްޖެނަމަ ވަގުތުން ކުއްޔަށްދޫކުރާ އެގްރިމެންޓް ނިމުމަކަށް އައީއެވެ. އަދި މިދެންނެވ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 589/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދުﷲ ގެ ފަރާތުން މި ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މ ކޯޓުގު ނަންބަރ 2021/HC-A/239 ޤަޟިއްޔާގެ އިސްތިއުނާފު އިސްތިއުނާފު ފޯމުގެ 8.1 ގެ )ރ(

15 )ފަނަރަ( ދުވަހުގެ ކުރިން ކުލި ދައްކާނަމަ ކުލި ބަލައިގަނެވޭނީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކުލި ނުދައްކާ ލަސްވި ކޮންމެ ދުވަހަކަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ކުލީގެ %3.5 ގެ ފައިސާޔާ އެކުގައެވެ." މިފަދައިންނެވެ.

40މި އިސްތިއުނާފި ބިނާވަނީ ބަޔާންވެދިޔަ މާއްދާއަށް ކަމަށްވާއިރު، އަދި މި އިސްތިއުނާފުގެ ޖަވާބުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުންތަކުގެ އަލީގައި، މި މާއްދާއަކީ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒެއްކަމަށް ބުނެ، މ މާއްދާގައިވާ ޖޫރިމަނާ މިހާރު ނުނެގޭނެކަމަށް ބުނެ، މި މާއްދާގެ މައްޗަށ މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދްގެﷲ ފަރާތުނ ބަހުސެއް އުފައްދާފައިވާތީ، މިކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްކުރީމެވެ.

41ޖުރިމަނ ފައިސާއާ ގުޅޭގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކާއި އަދި އެ ކޯޓުގް އިސްނެގުމަށް ބަދަލުގެ މިންވަރު ކުޑަކުރުމާއި، ގެއްލނާއާންދާޒާ ކުރުމެއް ނެތި އެއްބަސްވުމުގައި ޝަރުޠު ޖަޒާއީ ހިމެނިފައިވާތީ އެ ހިމެނިފައިވާ ގޮތެއްގެ މަތިން އެފަދަ މްއްދާތައް ތަންފީޒުކުރުމާ ގުޅޭ ގޮތުން އެ ކޯޓުން ކަނޑައެޅި ހަމަތަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/28 ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ .އަޙްމަދު ޖަނާޙް )މީގެ ފަހުން "ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ .އަޙްމަދު ޖަނާޙް ޤަޟިއްޔ(" ޤަޟިއްޔާގައިއ ކޯޓުން ވަނީ ހިޖުރަކޮށްފައެވ.

42މިހާރު ޖޫރިމަނާ ފައިސާއާ ގުޅޭގޮތުން ޢަމަލުކުރެވެނީ ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ .އަޙްމަދު ޖަނާޙް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ހަމަތަކަށެވެ. ޝަރުޠު ޖަޒާއީއާ ގުޅޭގޮތުން ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ .އަޙްމަދު ޖަނާޙް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އޭޞުލުތަކުގެ ޚުލާޞާއަކީ، ޖަޒާއީ ޝަރުޠެއްގެ ދަށުން ހޯދުމަށް އެދޭ ފައިސާގެ މިންވަރަކީ، އެއްބަސްވުމުގައި ޖޫރިމަނާ ނުވަތަ ޝަރުޠު ޖަޒާއީއާ ގުޅޭގޮތުން ހިމެނިފައިވާ މާއްދާ އަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުން ފޫބެއްދުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާނެ މިންވަރުގެ އެކަށޭނަ އަންދާޒާއެއްތޯ )ލިކުއިޑޭޓެޑް ޑެމޭޖަސްގެ މާއްދާއެއްތޯ( ނުވަތަ އެއީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވާ ފަރާތަށް ޢުޤޫބާތެއް ކުރިމަތި ކުރުމުގެ ގޮތުން ހިމަނާފައިވާ މާއްދާއެއްތޯ )ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއްތޯ( ބެލުމަށްފަހު، ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ދަށުން ފައިސާ ނަގައި ދިނުމާމެދު ގޮތެއް ނިނިމުމެވެ. އަދި މިފަދައިން ބަލާބެލުމުގައި އެ ފައިސ ނަގައިދެވޭނީ، އެ ފައިސާއަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުން ފޫބެއްދުމަށްޓަކައ ބޭނުންވާނެ މިންވަރުގެ އެކަށޭނަ އަންދާޒާއެއް ކަމަށް ވާނަމައެވެ.

43މި ޤަޟިއްޔާގައި، Dunlop Pneumatic Tyre Co Ltd v New Garage & Motor Ltd ޤަޟިއްޔާގައި ދުނިޔޭގެ އެކި ޤައުމުތަކުން ޢަމަލުކުރަމުންދިޔަ އަދި ޢަމަލުކުރަމުންދާ genuine pre-estimate of loss ޓެސްޓާއި Makdessi; El Tala Cavendish Square Holding BV v ParkingEye Ltd v Beavis ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވެއެވެ.

44ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ވަޒަންކުރުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެ ބުނެވިދިޔަ 02 )ދޭއް( ޓެސްޓް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2019/SC-A/70 ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އައިމާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްޤަޟިއްޔާގައި އިތުރަށް ތަފްޞީލްކޮށްދީފައިވެއެވެ. ޑަންލޮޕް ޓެސްޓާއި ކެވެންޑިޝް ޓެސްޓްގެ މައިގަނޑު ތަފާތަކީ، ޑަންލޮޕް ޓެސްޓްގ ދަށުން ބޮޑަށް ބަރޯސާވަނީ ކޮމްޕެންސޭޝަން ނުވަތަ ބަދަލުގެ ތަބީއަތަށް ކަމުގައިވާއިރު، ކެވެންޑިޝ މި އުޞޫލު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/SC-A/14 )އަފާމީ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ހައި-ލައިން އެންޓަރޕްރައިޒަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް( ޤަޟިއްޔާ އާއި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/SC-A/24 )ނަމީރާ އިންޖިނިއަރިންގ އެންޑް ޓްރޭޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ.ޖައުސާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާ އާއި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2019/SC-A/13 އަދި 2021/SC-A/52 )ސެންޓަރ އެންޓަރޕްރައިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް ޕޯޓްސް ލިމިޓެޑް( ޤަޟިއްޔާ އާއި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/14 )ސެންޓަރ އެންޓަރޕްރސަސ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް ޕޯޓްސް ލިމިޓެޑް( ޤަޟިއްޔ އާއާ އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/SC-A/28 )ހަބް ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މާލޭ ވޯޓަރ އެންޑް ސެވަރޭޖް ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް( ޤަޟިއްޔާ އާއި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/38 )މޫސާ ޙުސައިން ވ. އިބްރާހީމް ޔޫސުފް( ޤަޟިއްޔާ އާއި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2022/SC-A/83 )ޢާއިޝަތު ޝިޔާމާ އަޙްމަދު ވ. މުޙައްމަދު ޔޫސުފް( ޤަޟިއްޔާ އަދި އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2022/SC-A/76 )ކޯސްޓްލައިނ އިންވެސްޓްމަންޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދަ ހޯކްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް( ޤަޟިއްޔާ ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވެއެވ. [1915] A.C. 847 [2015] UKSC 67 ޓެސްޓްގެ ދަށުން ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތުގެ ކޮމްޕެންސޭޝަން ނުވަތަ ލިބިދާނެ ބަދަލަކީ ހަމައެކަނި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބިދާނެ މާލީ ގެއްލުމަކަށްވުމުގެ އިތުރުން، އެ ނަގައިދެވޭ ޢަދަދަކީ ވިޔަފާރީގެ ޞައްޙަ މ ޞަލ ޙްތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެކަށީގެންވާ ޢަދަދެއްކަމުގައިވާނަމަ އެ ޢަދަދު ނަގައިދިނުންކަމަށާއި، އެއީ ޑަންލޮޕް ޓެސްޓްގެ ދަށުނ genuine pre-estimate of loss އާއި ކެވެންޑިޝް ޓެސްޓްގެ ދަށުން legitimate interests ގެ ތަފާތުކަމަށް އެ ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

45ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް ޤަޟިއްޔާއާއި، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/70 ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އައިމާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާއާއި، އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/38 މޫސާ ޙުސައިން ވ. އިބްރާހީމް ޔޫސުފްޤަޟިއްޔާއާއި،އެ ގ ޟއްޔާއަށްފަހ ނިންމު އެ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/03 އެމް-ބިލްޑަރސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާއާއިއެ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2022/SC-A/83 ޢާއިޝަތު ޝިޔާމާ އަޙްމަދު ވ. މުޙައްމަދު ޔޫސުފްޤަޟިއްޔާގައި، އެއްބަސްވުމުގައިވާ މާއްދާއެއްގައިވަނީ ލިކުއިޑޭޓަޑް ޑެމޭޖަސްތޯ ނުވަތަ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއްތ ފަރަޤުކުރުމަށްޓަކައި ރިއާޔަތްކޮށްފައިވަނީ އަންނަނިވި ކަންކަމަށެވެ.

1. ކަމާ ގުޅޭ މާއްދާއަކީ އަސާސީ އިލްތިޒާމްއަކާ obligation) (primary ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން އުފެދިފައިވާ ސާނަވީ އިލްތިޒާމެއްތ (secondary obligation)

2. އަސާސީ އިލްތިޒާމް އަދާކުރުމުގައި މައުސޫމް ފަރާތުގެ )އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުނުވާ ފަރާތް( ސައްހަ މަސްލަހަތުގ (legitimate interest) ތަބީއަތާއި މިންވަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/70 )ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ.އައިމާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ

3. ސާނަވީ އިލްތިޒާމްގެ ނަތީޖާއަކީ މައުސޫމް ފަރާތުގެޞައަޙް މ ޞަލްޙތާ ނުބައްދަލު ބުރައެއް ނުވަތަ އުޤޫބާތެއް އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވި ފަރާތުން ތަހައްމަލުކުރުން.

46އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަސާސީ އިލްތިޒާމެއްކަމަށ ބަލަން އެ އެއްބަސްވުމުގައި އެއް ފަރާތުން ކުރާނެކަމަށް ވައުދުވާ ކަންކަމަށާއި، މިއާ ޚިލާފަށް، ސާނަވީ އިލްތިޒާމަކީ އަސާސީ އިލްތިޒާމެއް ފުރިހަމަ ނުކުރެވުމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ އިލްތިޒާމެކެވެ.ޢާންމުކޮށް އެ ހާލަތުގައި އުފެދޭ ސާނަވީ އިލްތިޒާމުގައި ހިމެނޭނީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމާ ގޮތުންނެވެ.

47މ ހާލަތުގައި ކޯޓުން ބަލާނީ ސާނަވީ އިލްތިޒާމެއް ފުރިހަމަ ކުރުމުން މަންފާ ލިބޭ ފަރާތް ނުވަތަ މައުސޫމް ފަރާތުގްޞައަޙް މ ޞަލަޙްތުތަކެއް ހިމާޔަތްކުރެވިގެންދޭތޯ އާއި އެ މަޞަ ލޙ ތުގެ ތަބީއަތާއި މިންވަރަށެވެ. މައުސޫމް ފަރާތުގެޞައަޙް މަޞަ ލޭޙެތު ހިމާޔަތްކުރުން އެއީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވާ ފަރާތުން އުފުލަންޖެހޭ ނުބައްދަލު ބުރައެއް ނުވަތަ އުޤޫބާތަކަށ ވެގެން ނުވާނެކަމަށާއި، މައުސޫމް ފަރާތުގްޞައަޙް މަޞަ ލުޙެތ ސާބިތުކޮށްދިނުމަކުން ނުފުދޭކަމަށާއި، މައުސޫމް ފަރާތުގްޞައަޙްމަޞަ ލިޙެތާއި، އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވާ ފަރާތުގެ ސާނަވީ އިލްތިޒާމްގެ ދަށުން އުފުލަންޖެހޭ ބުރަ ނުބައްދަލުވެގެނ ނުވާނެކަމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2019/SC-A/70 ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އައިމާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/70 )ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ.އައިމާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/70 )ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ.އައިމާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ އެ ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 76 ވަނަ ޕެރެގްރާފް

48މީގެ އިތުރުން، އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިން އެއްބަސްވެފައިވާ ބަދަލަކީ ބޮޑު މިންވަރެއްކަނ ނުވަތް ނޫންކަން ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ގެއްލުމެއް ވެފައިވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަމުގެ މައްޗަށް ބަލަންޖެހޭއިރު، އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިން އެއޭބަސްވުމާއ ޚިލާފުވި ޙާލަތުގައި ނަގައިދޭ ބަދަލަކީ އެއްބަސްވުމާއި ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބިފައިވާ ނުވަތަ ލިބިދާނެ ބަދަލެއްތޯ ބެލުމުގެ އިތުރުން، އެ ނަގައިދޭ މިންވަރަކީ ގެއްލުމާއި މުނާސަބު އަދަދެއްކަން ކަށަވަރު ކުރަންޖެހެއެވެ.

49މި އިސްތިއުނާފުގައި ޙަވާލާދޭ އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާގައިވަނީއެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރެންޓް ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި 15 )ފަނަރަ( ދުވަސް ވެއްޖެނަމަ ވަގުތުން ކުއްޔަށްދޫކުރާ އެގްރިމެންޓ ނިމުމަކަށް އައިކަމާއި،އަދމި 15 )ފަނަރަ( ދުވަހުގެ ކުރިން ކުލި ދައްކާނަމަ ކުލި ބަލައި ގަނެވޭނީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކުލި ނުދައްކާ ލަސްވި ކޮންމެ ދުވަހަކަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ކުލީގެ

3.5% ގެ ފައިސާޔާ އެކުކަމުގައެވެ.

50ސިވިލް ކޯޓުގައި ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި 1,550,850/ރ. )އެއްމިލިއަން ފަސްލައްކަ ފަންސާސްހާސް އަށްސަތޭކަ ފަންސާސް ރުފިޔާ( ލިބިގަތުމަށް އެދިފައިވެއެވެ. މި މިންވަރަށް އެ ކޯޓުން ފައިސާ ނަގައިދީފައިނުވާހިނދު، އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާއާ ޙަވާލާދީ، މ އިސްތިއުނާފުގައި ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން އެދިފައިވަނީކުލި ނުދެއްކުމުން މ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރި ފައިސާ ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގުޕްރައިވެޓ ލިމިޓެޑްއަށް ދެއްކުމަށް މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދުﷲގެ މައްޗަށް އަންގައި، އަމުރުކޮށްދިނުމަށެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 589/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގެ "ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓް" ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގެ )ތ(

51ބަޔާންވެދިޔަ އުޞޫލު މި މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤުކުރާއިރު، މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އުފަންވާ އަސާސީ އިލްތިޒާމަކީ، އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތަށް ކުލި ދެއްކުމެވެ. އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވަނަ މާއްދާއަކީ، އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ފައިސާ ދައްކާފައިނުވާނަމަ، އުފަންވާ ސާނަވައިލްތިޒާމެވެ. އަދި މި ސާނަވީ އިލްތިޒާމް ތަންފީޒުކުރަންޖެހޭ ޞައްޙަ މ ޞަލްޙްތެއ ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގްޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން ސާބިތުކޮށްދީފައެއްނުވެއެވެ. މިފަދައިން މި ބަޔާންކުރަނީ، ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ،އެކަމާ ގުޅާ ގޮތުން އެ ފަރާތުން ހެއްކެއް ހުށަހަޅާފައިނުވާތީއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެއްބަސްވުމުގ 13.1 ވަނަ މާއްދާއަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުން ފޫބެއްދުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާނެ މިންވަރުގެ އެކަށޭނެ އަންދާޒާއެއްކަމުގައިވާނަމަ، އެކަންވެސްޑްރީމްސ ހޯލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިނުވާތީއެވެ.

52ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގުޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްގެފަރާތުނ ހޯދުމަށް އެދިފައިވާ ފައިސާއަކީ، ދެ ފަރާތް ދެމެދު ހިނގާފައިވާ މުޢާމަލާތާ ނުބައްދަލު އަދަދެއްކަމުގައިވާތީ، މިއީ މުޙައްމަދު ޝާކިރު ޢަބްދާﷲއަށް ކުރިމަތިކުރުވާ މާލީ ބުރައެއް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ.

53ދެ ފަރާތް ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، މި މާއްދާއަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުނ ފައިސް ދައްކަންޖެހޭ ފަރާތަށް އުޤޫބާތެއް ކުރިމަތި ކުރުމުގެ ގޮތުން ހިމަނާފައިވާ މާއްދާއެއްކަމަށް ބުރަވެވޭތީ ބުނެވިދިޔަ ސަބަބުތަކަށްޓަކައ އެ މާއްދާއަކީ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒްއެއްކަމުގައި އަހުރެން ދެކެމެވެ. އެހެންކަމުން ޖޫރިމަނާ ފައިސާ ނަގައިދިނުމުގައި މިހާރުއިސްތިޤުރާރުވެ ޢަމަލުކުރަމުންދުއުޞޫލުތަކަށ ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފައިސާއަކީނަގައިދެވިދާނ ފައިސާއެއްކަމުށ އަހުރެންނަކަށް ބުރައެއްނުވެވެއެވެ. އަދި މއ މި އުޞޫލުތަކުގެ އަލީގައި މިހާރު ތަންފީޒުކުރެވޭނެ މާއްދާއެއްކަމުގައިވެސް ނުދެކެމެވެ.

54އެހެންކަމުން، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 589/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމުގައި ޖޫރިމަނާ ފައިސާ ނަގައިދިނުމަށ ކަނޑައަޅާފައިވް ބައި ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ކަމުގައި އަހުރެން ދެކެމެވެ. މީގެ ނަތީޖާއަކީ، ސިވިލ ކޯޓުގެ ނަންބަރ 589/Cv-C/2019 ޤަޟިއްޔާގެ ނިންމުމުގައި، އެއްބަސްވުމުގެ 13.1 ވަނަ މާއްދާއަށް ތަރުޖަމާއެއްދީ، %3.5 ގެ ރޭޓުން ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި ކޮންމެ ދުވަހަކަށް 2,450/-ރ. )ދެހާސް ހަތަރު ސަތޭކަ ފަންސާސް ރުފިޔާ( ގެ މަގުން 15 )ފަނަރަ( ދުވަހަށް އެކު ޖުމްލަ 36,750/-ރ. )ތިރީސް ހަ ހާސް ހަތް ސަތޭކަ ފަންސާސް ރުފިޔާ( ޑްރީމްސް ހޯލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑްއަށް ދޭންޖެހޭނެކަމަށް ނިންނ ނިންމުނި ބާޠިލުވުމެވެ.

55މި މައްސަލައިގައި ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުލްމާނިޢު ޙުސައިން ގ ރައުޔަށް ތާއިދުކުރަމެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު 56މ. ނިޔާއަކީ މަދަނީ އިޖުރާއާތުގެ ގާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވިދާނެ ނިޔާއާކެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އާންމު މުއްދަތަކީ މި ނިޔާކުރާ ދުވަހުން ފެށިގެން ތިރީސް ދުވަހެވެ. ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 )މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު(