މުޙައްމަދު ރަޝާދު ވ. ހަބީބް ބޭންކް ލިމިޓެޑް

1މިއީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 3604/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުނި ޝަރުޢުއަދ ޤާނޫނީ އާޞލުތަކު ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ އެޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފާ ކުރުމަށް […] /މުޙައްމަދު ރަޝާދް )މީގެ ފަހުން "މުޙައްމަދު ރަޝާދު" ކަމަށލިޔެ ފައިވާ( ގޭފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖާ ގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބަލފައިވ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ.

2މި ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފުރައްދުވާ ފަރާތަކީ،ޙަބީބު ބޭންކް ލިމިޓެޑް )މީގެ ފަހުން ޙަބީބް ބޭންކް ކަމަށ ލިޔެފައިވާ( އޮވެ.

3ޙަބީބް ބޭންކް ލިމިޓެޑް (The Bank)އާއި ޢަބްދުއްރަޝީދު ޢަބްދުﷲ (The Borrower)/ސަމްހާ ޓްރޭޑް އާއި […] / ފާޠިމަތު ޤސިމ (The Guranator) އާ ދެމެދު 01 އޯގަސްޓް 2012 ގައި ލެޓަރ އޮފް މޯގޭޖް އެންޑް ލޯން އެގްރީމެންޓްގައި ސޮއިކޮށް، ސިވިލް ކޯޓުގައި އެ އެގްރީމެންޓެރަޖސްޓްރީކޮށްފައިވެއވެ. މިއެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޙަބީބުބޭންކުނ ލޯން ނަގާފަރާތަކީ ޢަބްދުއްރަޝީދު ޢަބްދު ﷲ ކަމާއި،ލޯނާއި ކްރެޑިޓް ފެސިލިޓް އަށް ޔަޤީންކަނެދިނުމުގ ގޮތުނެ ފާޠިމަތު ޤާސިމްގާ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 393/2012-C/C-Cv އެގްރީމެންޓް ވ.ދެރުއްފިނޮޅު )1400 ( އަކަފޫޓުގެ ގޯއްޗާއި ޢިމާރާތްބޭންކުގައެރަހުނކޮށްފައިވެއވެ. މިރަހުނު ބަހައްޓާފައިވު ންޙަބީބް ބޭންކނ ޢަބްދުއްރަޝީދު ޢަބްދް ﷲ އަށަ ދޫކުރާ ލޯނަށޭދައްކންޖެހ ފައިސި ދައްކް އ ޚަލާޞް ކުރެވެނި ދކަށެވެ. މިއެގްރީމަންޓްގެ ދަށުން އޯވަރޑްރާފްޓް ފެސިލިޓީގެ ގޮތުގައި -/000،000،1ރ )އެއްމިލިއަނ ރުފިޔާ( އާއި ކްރެޑިޓް ފެސިލިޓީގެ ގޮތުގައި -/000،50US$ )ފަންސާސްހާސް ޔޫއެސްޑޮލަރ( ދޫކުރުމަށް އެއްބަސްވެފައިވެއެވެ.

4ބުނެވިދިޔަ އެއްބަސްވުން 15 އޯގަސްޓް 2013 ގައި "ފަރސްޓ އެޑެންޑަމް ޓް ދަ ލެޓަރ އޮފް މޯގޭޖް އެންޑް ލޯނެ އެގްރީމެންޓް"ގ ދަށުން އިޞްލާޙުކޮށް، އޯވަރ ޑްރާފްޓް ފެސިލިޓީޒްގ ގޮތުގައެ ދޫކުރުމަށް ކަނޑައެޅި، -/000،000،1ރ)އެއްމިލިއަ ނ ރުފިޔާ(ގެ ޢަދަދު، -/000،500،1ރ )އެއްމިލިޔަން ފަސްލައްކަ ރުފިޔާ( އަށް އިތުރުކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ކްރެޑިޓް ފެސިލިޓީގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ -/50،000US$ )ފަންސާސްހާސް ޔޫއެސްޑޮލަރ( 90 )ނުވަދަހަ( ދުވަހުގެ ކްރެޑިޓް ފެސިލިޓި އެކަށް ބަދަލުކޮށްފައިވެއެވެ. އޭގެ ފަހުން 17 އޯގަސްޓް 2015 ގައި އެއެގް ރީމަންޓަށެ ގެނެވުނު ދެވަނަ އިޞްލާޙު)ސެކަންޑް އެޑެންޑަމް ޓް ދަ ލެޓަރ އޮފް މޯގޭޖް އެންޑް ލޯން އެގްރީމެންޓް(ގުގެ ދަށުން އޯވަރޑްރާފްޓް ފެސިލިޓޒްގެ ޢަދަދީ -/000،500،2ރ) ދމިލިޔަނ ފަސްލައްކަ ރުފިޔާ( އަށް ބަދަލުކޮށްފައި ވެއެވެ. މި އެގްރީމެންޓާއި އެއެގްރީމެންޓަށް ގެނެވުނި ފުރަތަމަ އިޞްލާޙްގައެ ގެރެންޓަރ )ފާޠިމަތު ޤާސިމް ( ގިޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ ލިބިގެން ސޮއިކޮށްފައި ވަނީ […] / މުޙައްމަދު ރަޝާދުއެވެ.އެއެގްރީމެންޓަށ ދެވަނަ އިޞްލާޙު ގެނެވުމުގެ ކުރިން 04 އޮގަސްޓް 2014 ގައާ ފާޠިމަތު ޤާސިމް ނިޔާވެފައިވާތީއާއި ފާޠިމަތު ޤާސިމްގެ ތަރިކަ ބަހައިގެން، ލޯނަށް ރަހުނުކޮށްފައިވާ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 393/2012-C/C-Cv އެގްރީމެންޓްގެ 1 ވަނަ މާއްދާ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 413/2013-C/C-Cv އެޑެންޑަމް ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 700/2015-C/C-Cv އެޑެންޑަމް ވ.ދެރުއްފިނޮޅު އެވެ ކިޔާ ގޯތިލިބިފައިވަނީ […] މުޙައްމަދާ ރަޝާދަށް ކަމުގައިވާތީ، ދެވަނަ އިޞްލާޙް ގެނެވުނު އެގްރީމަންޓްގައ ގެރެންޓަރއެއްގު ހައިސިއްޔަތުން ސޮއިކޮށްފައިވަނީ، […] / މުޙައްމަދ ރަޝާދުއެވެ. ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ:

5[…] މުޙައްމަދު ރަޝާދުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ވ.ދެރުއްފިނޮޅު އެވެކިޔާ ގޯތި ރަހުނުކޮށް، ޙަބީބް ބޭންކް ލިމިޓެޑުން ޢަބްދުއްރަޝީދު ޢަބްދޯ ﷲ އަށެ ދޫކޮށްފައިވާ ލޯނާއި އޯޑީ ފެސިލިޓީއަށް ގޯތީގެ ވެރިފަރާތް ކަމުގައިވާ މުޙައްމަދު ރަޝާދުގެ ރުހުންނެތި، އެގޯތީގެ ރަހުނު ބާއްވައި އިތުރު ފެސިލިޓީ ދެމުންދާތީ، ވ.ދެރުއްފިނޮޅު އެވެކިޔާ ގޯއްޗާއި ޢިމާރާތުގެ ރަހުނު ބާޠިލުކޮށް، ގޯއްޗާއި ޢިމާރާތުގެ ރަޖިސްޓްރީ ހޯދުމަށް އެދޭ މުޙައްމަދ ރަޝާދުގެ ފަރާތުން ޙަބީބް ބޭންކް ލިމިޓެޑްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކށްފައިވެއޮ ވެ. ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމިގޮތް:

6އެ މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 3604/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގައި ބަލައި ޙުކުމްކޮށްފައިވަނީ؛ "ދެންފަހެ ބުނެވިދިޔަ ކަންކަން އެގޮތުގައި ހުރުމާއެކު […] ހިކޮކާ/މާލެ މުޙައްމަދު ރަޝާދުގެ ފަރާތުން ހަބީބެ ބޭންކު ލިމިޓެޑުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކޮށް ހުށަހަޅާފައިވާ މި މައްސަލައިގައ ނަންބަރ HBL/CAD/005/2012 )31 ޖުލައި 2012( "ލެޓަރ އޮފް މޯގޭޖް އެންޑް ލޯނާ އެގްރީމެންޓް"ގެ ދަށުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދޫކޮށްފައިވާ ފައިސާއާއި، އަރަމުންދާ ޖޫރިމަނާއާއި، ޗިޖަސްތަކާއކު ކްރެޑިޓް ފެސިލިޓީގެ އެންމެހައްފައިސާއެއް ދައްކައި ޚަލާޞް ކުރުމުގެ ކުރާ އަށް، މި މައްސަލާގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ބުނެފައިވާ ފަދައިން ޝަރީޢަތުގެ ފަރާތުނ ރަހުނު އެއްބަސްވުން ބާޠިލްކޮށް، ވ.ދެރުއްފިނޮޅު އެވެކިޔާ ގޯއްޗާއި ޢިމާރާތުގެ ރަޖިސްޓްރީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2052/Cv-C/2014 ޤަޟިއްޔާ ޙަވާލުކުރުމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް އަމުރުކުރެވޭނޭ ޝަރުޢީ އަދިޤާނޫނީ ހަމައެއްވިޔަސް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، މިގޮތުގެމަތީން ޙުކުމެ ކޮށފީމވެ." މިފަދައިންނެވެ. ސިވިލް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފކުރުމަށް ހުށަހެޅި ނުކުތާތައް:

7ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 3604/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފާ ކުރުމަށު […] /މުޙައްމަދު ރ ޝާދް ގ ފަރާތުނ 5 )ފަހެއް( ނުކުތާ ހުށަހަޅައި، އެނުކުތާތަކ ގުޅޭގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ވާހަކަ ދައްކާފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ހުށަހެޅި ނުކުތާތަކަކީ:-

7.1 ހަބީބް ބޭންކާއެކު ސޮއިކޮށްފައިވާ ލެޓަރ އޮފް މޯގޭޖް އެންޑް ލޯން އެގްރީމަންޓްގެ 10 ވަނަ މާއްދާ ސިވިލް ކޯޓުން މާންކުރުމުގައި ބަޔާންކޮށްފއިވަނީ ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓަށަ ވުރެ އިތުރުނުވާގޮތަށް ފީސލިޓ އިތުރަށް ދޫކުރުމުގައި ރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތުގެ ހުއްދަ ހޯދަން ނުޖެހޭ ގޮތަށް މާނަކޮށްފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން ލޯނާ އެއްބަސްވުން ނިމޭނެ މުއްދަތެއް ނެތި، ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓް ހަމަނުވާ ގޮތަށް ފެސލިޓި އިތުރުކޮށް، އަދި ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓް ހަމަވުމުންވެސ ޕްރިންސިޕަލް ޢަދަދުން އެއްބައި ދެއްކުމަށް ފަހު އަނެއްކާވެސް ފެސިލިޓީ އިތުރުކޮށްކޮށް ތިބުމުގެ އިޚްތިޔާރު އިސްތިއނާފ ރައްދުވާ ފަރާތަށް އޮތުމުން، މިއީ ރަހުނުގެ ވެރިފަރާތަށް ތަޢައްސުފީކޮށް މާނަކޮށްފައިވާއަންފެއަރ މާނަ ކުރުމެއ ކަމަށްވުން؛

7.2 ބިން ރަހުނު ކުރުމާގުޅޭ ގޮތުނެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގާ 36 ވަނަ މާއްދާގައި )ށ( ބަޔާންކޮށްފައިވާ، ރަހުނާ ކުރުމުގު ކުރީގައި، ރަހުނުގެ މުޢާމަލާތާއި، ރަހުނު ކުރުމުގެ ނަތީޖެ، މުސްތަޤިއްލު ދެ ހެކީންގެ ޙާޟރުގައި، ރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތަށް ރަހުނު ހިފާފަރާތުން އޮޅުންފިލުވައި ދޭ ންވާނ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތްއޮތުމުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓް ހަމަނުވާ ގޮތަށް ފެސުލިޓި އިތރު ކުރުމުގައި ރަހުނުގެ ވެރިފަރާތުގެ ހުއްދަ ހޯދަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށް މާނަކޮށްފައި އ ތުން؛

7.3 ލެޓަރ އޮފް މޯގޭޖް އެންޑް ލާނޯ އެގްރީމެންޓްގައި އިސްތިއުނާފކުރު ފަރާތުން ސޮއިކޮށްފައިވަނީ ގެރެންޓަރ އްގެ ހައިސިއްޔަތުން ކަމުގައެ ވާއިރު، މާ މުޢާމަލާތުގައި ރަހުނުގް ވެރިފަރުތުގެ ހައިސިއްޔަތުން އިސްތިއުނާފކުރ ފަރާތުން އެއްވެސް އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށްފައި ނުވާއިރުވެސް، މުޢާމަލާތުގެ މައްޗަށް ރަހުނު ތަންފީޒްކުރެވޭނ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވުން؛

7.4ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 36 ވަން މާއްދާގަ ދަށުން ރަހުނު ކުރެވޭ ކޮންމެ ރަހުނުކުރުމެއް، އެ ގޯއްޗެއް ނުވަތަ އެ ބިމެއް ދޫކޮށްފައިވާ އޮފީހުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރަންވާނީ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، މި ދަޢުވާގައި ހިމެނޭ ބިން 2015 ގައި ރަހުނު ކޮށްފައިވާކަމަށް އިސްތިއުނާފރައްދުވު ފަރާތުން ބުނާ ރަހުނާ އެއްބަސްވުން، ކަމިބެހީ މިނިސްޓްރީގައި ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައވަނ 11 މާރިޗް 2018 ގައި، މި ދަޢުވާ ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނެ ވެސް ފަހުން ކަމުގައިވާއިރު، ދިވުހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓްގެ ނަންބަރ 2014/HC-A/219 އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/HC-A/77 ޤަޟިއްޔާ ކަނޑައަޅާ ފައިވާ އުޞޫލި ށ ބަލާއިރު، ކަމާބްހޭ އިދާރާގައި ރަހުނު ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައ ނެތުމަކީ ރަހުނު ބާޠިލުކުރެވޭނެ ސަބަބެއްކަމުގައި ވާއާ ރުވެސް، އަދި މިކަން އިސްތިއުނާފކުރު ފަރާތުނ ސިވިލް ކޯޓުގައި ފާހަގކުރަނަމަވެސް، މިކަމަށް ރޢި ޔަތްނުކޮށ މައްސަލް ނިންމާ ފައ ވުން؛

7.5 06 ސެޕްޓެންބަރު 2016 އާއި 21 އޯގަސް ޓީ 2017 ތާރީޚުގައި އިސްތިއުނާފކުރުފަރާތުން ފޮނުވާފައިވާކަމަށް އިސްތިއުނާފރައްދުވ ފަރާތުން ބުނާ ދެލިޔުން ހިމެނޭ ގޮތަށް 2015 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުން ގެރެންޓަރެއްގެ ޙައިސިއްޔަތުނުވެސް އަދިއެނޫންވެސް ޙައިސިއްޔަތަކުން އިޢް ތިރޟ ނުކުރާކަން ބަޔާންކޮށް އެއްވެސް ސިޓީއެއް ލްޔުމެއް ބޭންކަށްވިޔަސް އަދި ފެސިލިޓީ ލިބިގަތްފަރާތަށ ވިޔަސް ދޫކޮށްފައި ނުވާނެ ކަމަށްބުނެ އިސްތިއުނާފރައްދުވުފަރާތުނ ހުށަހެޅް ލިޔުންތަކަށް އިންކާރު ކޮށްފައި ވީނަމަވެސް، އާސްތިއުނާފކުރ ފަރާތުން ފޮނުވިކަމަށް ބުނާފައިސާގެ ޢަދަދާއި، ފެސަލިޓީތަކަށް އިތުރުކޮށްފައެ ވާ ފައިސާގެ ޢަދަދުތައް ދިމާވާކަމުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އ ލިޔުންތަކަކީ ޞައްޙަ ލިޔުންތި ކެއް ކަމުގައި ނިންމާފައިވަނީ، ހެކިވަޒަންކުރުމުގައި އިންސާފުވެރި ކަމާއެކު ނޫނާކަމުގައިވުން، މ ނުކުތާތަކެވެ.

8އިސްވެ ބަޔާން ކުރެވުނު ނުކުތާތައް ހުށަހެޅުމަށް ފަހު، ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 3604/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާއި ހަމަތަކާއި ޚިލާފަށް ކޮށްފައިވާ ބާޠިލް ޙުކުމެއަކަމުގައި ކަނޑައަޅއ ދިނުމަށާއި،ޙަބީބު ބޭންކް ލިމިޓެޑުން ދޫކޮށްފައިވާ ފެސިލިޓީތަކަށް ރަހުނަ ކޮށްފައިވާ ވ.ދެރުއްފިނޮޅު އެވެކިޔާ ގޯއްޗާއި އިމާރާތުގެ ރަހުނު ބާޠިލްކޮށް، ވ.ދެރުއްފިނޮޅު އެވެކިޔާ ގޯއްޗާއި އިމާރާތުގެ ރަޖިސްޓްރީ މުޙައްމަދު ރަޝާދުއާ ހަވާލުކުރުމަށް ޙަބީބް ބޭންކް ލިމިޓެޑްގެ މައްޗަށް އަމުރުކޮށް ދިނުމަށް މުޙައްމަދް ރަޝާދުގެ ފަރާތުނ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އެދިފައިވެއެވެ.

9ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް ގެނެވޭނެ ގޮތް އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، އެއްބަސްވުމުގ 13 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދޫކްރެވިފައިވ ހުރިހާ ފެސިލިޓީއަކަށ ފައިސާ ދެއްކުމަށް އެންގުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޙަބީބް ބޭންކަށް ލިބިގެންވާ ކަމަށާއި މިގޮތަށް އެންގުމުންހުރިހާ ފައިސާއެއް ދައްކަންޖެހޭނެ ކަމަށާއި، އަދި މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދޫކުރެވިފައް ވ ހުރިހާ ފެސިލިޓީސްތަކަށ ދައްކަންޖެހޭ ހުރިހާ ފައިސާއެއް ދައްކާ ޚަލާސްކޮށ އެކަން ޙަބީބް ބޭންކް އިން ލިޔުމަކުން ކަވަރުކޮށ އަންގަންދެން ލޯން އެއްބަސެ ވުން ދެމިއޮންނާނެކަން އެއްބަސްވުމުގ 18 ވަނަ މާއްދާއިންއެނގޭކަމް ށ ޙަބީބް ބޭންކްގެ ފަރާތުނ ފާހަކޮށްފައިވއެވެ. ޤާނޫނު ނަންބަރު 93/9 )ރަހުނާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 3 ވަނި މާއްދާގަ ދަށުން ކަނޑައެޅިފައިވާ ޝަރުޠުތައް ހަމަވާގޮތަށ ޙަބީބް ބޭންކްއާއ މުޙައްމަދު ރަޝާދުއާއި ޢަބްދުއްރަޝީދު ޢަބްދު ﷲ ގެ މެދުގައި އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާއިރު، ރަހުނު ބޭއްވި އިލްތިޒާމޭއަދާކުރަންދެން ރަހުނު ދޫނުކޮށް ހިފެހެއްޓުމުގެ ޙައްޤު ރަހުނު ހިފާފަރާތަށް ލިބިގެންވާކަން ރަހުނާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 7 ވަނަ މާއްދާގައި، "ދަރަނި އަދާކޮށް ފުރިހަމަ ކުރުމަށް ފަހުގައި މެނުވީ ރަހުނަށް ބެހެއްޓި އެއްޗެއް، ނުވަތަ އެއިން ބައެއް ނަމަވެސް، ރަހުނު ހިފިމީހާ ހިތނެރުހުމުން ދިނިއްޔާ މެނުވީ އަނބުރާ އަތެއް ނުލެވޭނެއެވެ." މިފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވުމުން ކަށަވަރުކޮށްދެއެވެ. މިދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރ 93/9 )ރަހުނާބެހޭ ޤާނޫނު( އާއި ޤާނޫނުނަންބަރު 91/4 )ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު( އާ އއްގޮތްވެގޮތުގުމަތިން ހެދިފައިވާ އެއްބެ ސްވުމަކަށް ވާހިނދު، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެއްބަސްވުމުއަދި އޭގްފަހނ އެއެއްބަސްވުމަށް އިޞްލާޙް ގެނެވުނު، ފަސްޓް އަދި ސެކަންޑުއެޑެންޑަމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށް ޙަބީބް ބޭންކްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށް ފައިވެއެވެ.

10ޙަބީބް ބޭންކްގެ ފަރާތުން، މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސު ންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރގައި ރަހުނު ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާތީ، ޙަބީބް ބޭންކްގެ ފަރާތުން އަދާކުރަން ޖެހޭ ޒިންމާތައް ފުރިހަމަކޮށްފައިވާ ކަމަށް އެފަރާތުން ދެކެއާވެ. ދެ ހ ކިވެރިންގެ ޙާޟިރުގައި ރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތަށް ރަހުނު ހިފާ ފަރާތުން އޮޅުންފިލެވައު ދޭންވާނަކަމަށް ބަޔާންކޮށްފު އިވަ ނ ޤާނޫނީ ނަންބަރު 2002/1 )ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ )2( ވަނަ މާއްދާގެ )ށ( ގައިކަމަށެވެ. ޙަބީބް ބޭންކްއާއި ޢަބްދުއްރަޝީދު ޢަބްދުﷲ އާ މުޙައްމަދު ރަޝާދުއ ދެމެދާ ސޮއި ކުރެވިފައިވާ، "ލެޓަރ އޮފް މޯރގޭޖ އެންޑް ލޯން އެގްރީންޓް" އަދި އެއްބަސްވުމަށް ގެނެވުނު ދެ އިޞްލާޙުގައިވެސް، ދެ ހެކިވެރިކަން ސޮއިކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، މީން ކޮންމެ މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފަރާސްޓްރަކްޗަރގެ ނަންބަރު LBS1/HBL/2018/2-138 ސިޓީ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު Cv-C/C-2012/393 އެއްބަސްވުން ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 413/2013-C/C-Cv އަދި 700/2015-/CC-Cv އެޑެންޑަމް އެއްބަސްވުމެއްގައި، މުޙައްމަދު ރަޝާދު ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވް ކަމަށާއި، އެއްބަސްވުނަތަކުން އެންހާންސ (Enhance) ކުރެވިފައިވަނީ މުޙައްމަދު ރަޝާދުއަށ ސާފުކޮށް އެނގި އެއްބަސްވެގެން ކަމަށް ޙަބީބް ބޭންކްގެ ފަރާތުން ފާހަގަ ކުރެއެވެ.

11"ލެޓަރ އޮފް މޯގޭޖް އެންޑް ލޯން އެގްރީމެންޓް" ގެ B ވަނަ މާއްދާގައި "ގެރެންޓަރ" ސޮއިކުރަނީ ކޮންކޮން ޒިންމާތަކެއް އުފުލަން ކަމަށާއި، ސޮއި ކުރަނީ، ވ.ދެރުއްފިނޮޅުގ ވެރިފަރާތުގެ ހައިސިއްޔަތުންކަމާއި ވ.ދެރުއްފޮނޮޅ ރަހުނު ކުރުމަށު ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވ ކަމަށާއި، އޭގެ ފަހުން ސޮއި ކުރެވުނު ދެ އެޑެންޑަމްގައި ވެސ އެކަން ބަޔާންކޮށްފައިވާތީ، މުޙައްމަދު ރަޝާދު ރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތުގެ ހައިޞިއްޔަތުން ސޮއިކޮށްފައިނުވާންކަމަށް ބޔާންކުރުމަކަ ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލުން ކަމަށް ޙަބީބް ބޭންކްގެ ފަރާތުން ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ.

12ރަހުނު ރަޖިސްޓްރީކުރުމަށް "ބިމާއި އިމާރާތް އަދި ފްލެޓް ރަހުނު ކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދު" ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުނ އިޖުރާއަތުތަކެއް ކަނޑައަޅާފއިވާއިރު، އެކަމަށް ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވް ކަމަށާއި، ޙަބީބް ބޭންކް އިން މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ގައި ރަހުނު ރަޖިސްޓްރީކޮށް ޙަބީބ ބޭންކް އަދާކުރަންޖެހޭ ޒިންމާތައް ފުރިހަމަކޮށްފައިވާނ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

13މުޙައްމަދު ރަޝާދުގެ ފަރާތުން 06 ސެޕްޓެމްބަރު 2016 އާއި 21 އޯގަސްޓް 2017 ގައީ ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާ އަދި ދެހެކިންގެ ސޮއި ހިމެނޭ ދެ ލިޔުމަކުހުރިހާ އިޖުރަ އަތުތަކެއް ފުރިހަމަކޮށް އޭގެ ޞައްޙަ ކަމާއި މެދު ސުވާލު އުފައްދާނެ ޖާގައެއް އޮތް އެއްޗެއް ނޫންކު މަށާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމްކޯޓުގެ ނަންބަރ މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރގެ ނަންބަރު LBS1/HBL/2018/2-138 ސިޓީ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއް ޔާގައި، ދަޢުވާއެއްގައި އެއް ޚަޞްމު އަނެއް ޚަޞް މ ކުރިމަތިކުރާ ދަފްޢު (plea) ސާބިތުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ފަރާތަކީ އެ "ދަފްޢެއް" ކުރާ ފަރާތްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވުކަމަށާއި، މިޙައްމަދު ރަޝާދުގެ ފަރާތުން ބުނބުނުމެއް ފިޔަވައާ،އެއްވެސް އިތް ރ ހެއްކެއް އެފަރާތުގެ ދަފްޢު ސުބިތުކުރަނ ހުށަހަޅާފައިވާ ނުވާ ކަމަށް ޙަބީބް ބޭންކްގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައި ވެއެވެ.

14މިކަންކަން ބުނެވިދިޔަ ގޮތަށް ފާހަގަކުރުމަށް ފަހު،ޙަބީބު ބޭންކު ލިމިޓެޑުގެ ފަރާތުން މިކޯޓުގައި އެދިފައިވަނީ، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިމިވާ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 3604/Cv-C/2017 ޤޟިއްޔާގަ ޙުކުމް ބާޠިލު ކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެ ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށވެ.

15ޕްރިސިޑެންސް 2ސިވިލް ކޯޓުން މި މައްސަލަ ނިންމުމުގައި ލެޓަރ އޮފް މޯގޭޖް އެންޑް ލޯނު އެގްރީމެންޓްގެ 10 ވަނަމާއްދާ، މާނަކޮށްފައިވް ނ ރަހުނުގެ ވެރިފަރާތަށްބޭއިންޞާފވެރިކޮށ އަދި ތަޢައްޞުފީކޮށް ކަމަށް މުޙައްމަދުރަޝާދުގ ފަރާތުން ފ ހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ބޭއިންޞާފު އަދި ތަޢައްޞުފުކޮށާއެމާއްދ މާނަކޮށްފައިވަކަމަށް މުޙް އްމަދު ރަޝާދުގެ ފަރާތުން ދެކެނީ،ވަކި ޢަދަދަކަށް ލޯންނެގުމަށް އެއްބަސްވެފައިވަނިކޮށ، ނަގާ ލޯނުގެ ތެރެއިން ބައެއް ދެއްކުމަށްފަހު ލޯނުގެ ޢަދަދަށްވުރެ އިތުރު ނުވާނެ ގޮތުގެމަތިން އެކިފަހަރުމަތިން ފައިސްނެގް މަކީ ލޯނުގެ ޕްރިނާ ސިޕަލް ޢަދަދަށްވުރެ އިތުރަށި ނަގާ ފައިސާކަމުގައި ބެލެވޭނެތީއާއި، އެގޮތަށް ލޯނާގުޅިގެނީ ރަހުނުކޮށްފައިވާ ވ.ދެރުއި ފިނޮޅު ކިޔާގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރެބޭންކުގައ ބާއްވައިގެން އކިފަހަރުމަތިނ ފައިސް ނަގް އ، ނުރަނގަޅު މަންފާތަކެއް ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތު ލޯނު ނަގާ ފަރާތަށް ފަހިވުގެނަދިއމު ކ،ރަހުނު ފިލުވައް ޢިމާރާތުގެ ވެރިފަރާތަށް ގޯތީގެރަޖިސްޓްރީ ލިބުމަށް ހުރަސް އެޅޭތީކމަކަށްވާތާ އެވެ. މިދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގ 10 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، “The Bank shall have the right to renew, reallow, continue, or cancel the facilities at its own discretion without consultation with the Borrower and the Guarantor as long as the sum allowed to the Borrower does not exceed the principal amount” މިގޮތަށެވެ. ލޯނާ ނަގާފަރާތާއި ގެރެންޓީ ދޭފަރާތުގެ ބަހެއް ހޯދުމަކްނުލައި، ލޯނުގެ އަސްލު ޢަދަދަށްވުރެ އިތުރު ނުވާނެ ގޮތުގެމަތިން، ލޯނު އައުކުރުނ، ދިނުން، ދެމެހެއްޓުން ނުވަތު ބާޠިލްކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އިސްވެ ބުނެވުނު މާއްދއިނާ ބޭންކަށް ލިބިދީފައް ވެއެވެ. ސިވިލް ކޯޓުނީމ މާއްދާ މާނަކޮށްފައިވަނު،"...ގެރެންޓަރުގެ ހައިސިއްޔަތުން ލޯނަށް ޔަޤީންކަންދިން ފަރާތުން އެ ޔަޤީންކަން ދީފައިވަނީ މފެސިލިޓީގެ ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓާއި،އެ އެމައުންޓް ގުޅިގެނާ އެއްބަސްވުމުގް ދަށުނ އަރަމުންދާ ޗާޖަސްއާއި، ޖޫރިމަނު އަށްކަނާ އެނގެން އޮންނާތީ، ނަންބަރ HBL/CAD/005/2012 )31 ޖުލައި 2012 ( "ލެޓަރ އޮފް މޯގޭޖް އެންޑް ލޯން އެގްރީމެންޓް" ގެ ދަށުނ 1,000,000/-ރ )އެއްމިލިއަން ރުފިޔާ( ގެ އޯވަރޑްރާފްޓް ފްސިލިޓީ އަދި )މި އޯވަރޑްރާފްޓްގެ ތެރެއިން ސަބް-ލިމިޓް ފެސިލިޓީއެއްގެ ގޮތުގައި( US$50,000.00 )ފަންސާސްހާސް އެމެރިކާ ޑޮލަރު( ކްރެޑިޓް ފެސިލިޓީއާ ހަމައަށް )އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަރަމުންދާ ޗާޖަސްތަކާއި، ޖޫރެ މަނާ ނުހިމެނޭގޮތުން( މި ފެސިލިޓު ގ ޕްރިންސިޕަލް އެމައްންޓް )އަށްވުރެ އިތުރުނުވާގޮތަށް( ފައިސާ ދޫކުރުމުގައި ބޭންކުން ގެރެންޓަރުގެ އިތުރު ހުއްދައެއ ހޯދަން ނުޖެހޭނެކަން އެނގެން އޮނިނކަމާއ،" މްފަދައިނުނެވެ. އަދި އެއަށފަހ، ނަންބަރު HBL/CAD/005/2012 )31 ޖުލައި 2012 ( "ލެޓަރ އޮފް މޯގޭޖް އެންޑް ލޯން އެގްރިމެންޓް" ގެ ދަށުން، ކަނޑައެޅިފައިވާ ފެސިލިޓީގެ ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓަށްވުރެ އިތުރަށް )މީގެ ތެރޭގައި ފެސިލިޓީއާ ގުޅިގެނ އަރަމުންދާ ޗާޖަސްތަކާއި ޖޫރިމަނާ ނުހިމެނޭ ގޮތުން( ބޭންކުން ފައިސާ ދޫކުރާނަމަ އެކުމުގައި ގެރެންޓަރު )އަދ ރަހުނި ގެ ވެރިފަރާތުގެވެސް( ގެ ރުހުން ބ ންކުން ހޯދަންޖެހޭނޭ ކަމާއި، މ ނޫން ގޮތެއްގައި ބޭންކުން ޢަމަލުކޮށްފިނަމަ ގެރެންޓަރު އެއްބަސްވެ ޔަޤީންކަންދީފައިވާ ފެސިލިޓީގެ ޕްރިންސިޕަލް އެމައުންޓަށ ވުރެ އިތުރަށް ބޭންކުން ދޫކުރި ފައިސާ ދެއްކުމުގައި ގެރެންޓަރު ޒިންމާވާން ނުޖެހޭނެކަމާއި، އަދި މިފަދައިން އިތުރަށް ފައިސާއެއް ދޫކޮށްފައިވާނަމަ، އއިތުރުވި ފައިސާގެ މައްޗަށް ރަހުނުގެ ބާރުވެރިކަންވެސް ނުހިނގާނޭކަނ އެނގެން އޮންނައިރު،.." މިގޮތށަ ވެ.

16ޕްރިސިޑެންސް 1ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިން ޤަބޫލުކުރާ ކަންތައްތަކާއި ޝަރުޠުތަކާއެ ނިޔަތް އޮތްގޮތީއެންމެ ސާފުކޮށް ފެންނާނެ ލިޔުމަކާ އެކަމާގުޅޭ ގޮތުން ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިން އެކުލަވެ ލައި ސޮއިކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމުވެ. އެއެއްބަސްވުމުގައި ކޮންޓްރެކްޓާ ގެ ބައިވެރިން އެއްބަސެ ވާ ކަންތައްތަކާއި އެއްބަސްނުވް ކަންތައްތަކާއި ދެފަރާތުގެ ވާޖިބުތަކާއ ޒިންމާތަކާއި އެވާޖިބުތަކާއި ޒިންމާ އަދާކުރާނެ ގޮތްތައް ބަޔާންކޮށެ ފައިވާ އެވެ. ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިން އެއްބަސްވުމުގައި ހިމަނފައިވް ނުވަތަލިޔެފައި ހުންނަ ޢިބާރާތްތަކުނަސާފުކޮށް ދޭހަވނ އޮންން މާނަ ނޫން އެހެންމާނއެއް ދަ އެކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިން އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތް ކޯޓް ން ބަދަލުކޮށް، އައުގޮތަކަށު އެދެފަރާތުގެ ވާޖިބުތަކާއި ޒިންމާތައް ކޯޓުނެ ކަނޑައެއްނާޅާނެއެވެ. ދެފަރާތެއްގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގ ޢިބާރާތްތަކުން ޢާންމުކޮށް ދޭހަވާ މާނަނޫނ އެހެން މާން އެއް ކޯޓުތަކުން ދީ އެއެއްބަސްވުން ފުޅާކޮށް ނުވަތަ ހަނިކޮށ ބަދަލު ގެނައުމަކަ ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ކޯޓުތަކުން ޢްމަލުކުރަންޖެހް ގޮތެއވެސި ނޫނެވެ. މި މައްސަލައިގައ ހިމެނޭ އެއްބަސްވުމުގެ 10 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، ލޯނު ގެ ޕްރިންސިޕަލް ޢަދަދަށްވުރެ އިތުރު ނުވާނެ ގޮތުގެ މަތިން އެލޯނު ފެސިލިޓީ އައުކުރުމާއި، އިތުރުކުރުމާއި އަދި ދެމެހެއްޓުމުގެ އިޚްތިޔާރު ބޭންކަށް ލިބިދީފައިވު ކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. މ ލޯން ފެސިލިޓީ ފައިސާ ދޫކޮށްފައިވަނީ ލޯނަށް ޔަޤީންކަން ދިންފަރާތުގެ ރުހުމއެކުގައާވެ. ލޯނަށް ފައިސާ ދޫކުރުމަގުޅ ގޮތުން މުޙައްމަދް ރަޝާދުގެ ފ ރާތުނ އިޢުތިރާޒުކޮށްފައިނުވެއެވެ. އަދި ކޮންޓްރެކްޓުގައި އެއްބަސްވެފައިވާ ޢަދަދަށްވުރެ އިތުރަށި އެކިފަހަރުމަތިން ފައިސ ދޫކުރުމަކީ ގެރެންޓީ ދޭފަރާތަށް ބޭއިންޞާފުވެރ އަދި އެފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތަށް އުނިކަން ލިބޭ ގޮތަށް ކުރެވޭ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 3604/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގެ )ރ( ކަމެއްކަމުގައި ދެކިގެން އެކަން މުޙައްމަދު ރަޝާދުގެ ފަރާތުން ފާހަގަކޮށްފައިނުވެއެވެ. މިލޯނު އެއްބަސްވުމާއި އެއެއްބަސްވުމަށް ގެނެވުނު ދެވަނަ އިޞްލާޙުގެ ދަށުން ލޯނުގެ ގޮތުގައި ދޫކުރެވޭ ފައިސާގެ މިންވަރަށްވުރެ އިތުރަށް ފައިސެ ދޫކޮށްފައިވާކަން އެނގޭކަށް ނެތްކމަށ ސިވިލް ކޯޓުން މިމައްސަލަ ނިންމުމުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއަ ވެ. އެހެންކަމުން މިދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ ލެޓަރ އޮފް މޯރގޭޖ އެންޑް ލޯން އެގްރީމެންޓްގެ 10 ވަނަ މާއްދާ ސިވިލް ކޯޓުން މާނަކޮށްފައިވަނީ އިސްތިއުނފުކުރާފަރާތަށް ބޭއިންޞާފުވެރިވ ގޮތަށާ ތަޢައްޞަފީކޮށް، އަދ އެމާއްދާގެ ޢިބާރާތުން ދޭހަވާ ދާއިރާގެ ބޭރުން ކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.

17ޕްރިސިޑެންސް 3މި މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ލޯނާ ގުޅިގެން ރަހުނުކޮށްފައިވާ ވ.ދެރުއްފިނޮޅު އެވެ ކިޔާގޯއްޗާއި އިމާރާތް، ބިން ދޫކޮށްފައިވާ އޮފީހުގައި، ރަހުނު ރަޖިސްޓްރެކޮށްފައިނުވާތީ، އއ ބާޠިލް ރަހުނެއް ކަމަށެކަނޑައަޅައި ދިނުމަށް މުޙައްމަދު ރަޝާދުގި ފަރާތުން އެދިފައިވެއެވެ. ޤާނޫނު ނަންބަރު 2002/2)ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނ(ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގައި، ގޯއްޗެއް ނުވަތަ ބިމެއް ރަހުނު ކުރުމުގެ ޝަރުޠުތަކާއި އިޖޮރާއާތު ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެމާއްދާގެ ދަށުން ރަހުނު ކުރެވޭ ކޮންމެ ރަހުނު ކުރުމެއް، އެ ގޯއްޗެއް ނުވަތަ އެބިމެއް ދޫކޮށްފައިވާ އެފީހުގައ ރަޖިސްޓްރީކުރަންވާނ ކަމަށް އެމާއްދާގެ )ށ( ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުނ ބާރުލިބިގާ ން ހަދފައިވު "ބިމާއި އިމާރާތް އަދި ފްލެޓް ރަހުނުކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދެ "ގ 5 ވަނަ މާއްދާގައި، "ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެއްވެސް ބިމެއް ނުވަތަ ގޯއްޗެއް ނުވަތަ އިމާރާތެއް ނުވަތަ ފްލެޓެއް ރަހުނުކޮށްފިނަމަ، އެރަހުނެއ މާލޭގައިނަމަ، މާލޭ މުނިސިޕަލްޓީގައި، ރާއްޖެތެރޭގައިނމަ، އެއަތޮޅެއްގެ އަތޮޅާ އޮފީހުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރަންވު ނެއެވެ."މިގޮތަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ރަހުނު ކުރުމަށްފަހު، ކަމާބެހޭ އޮފީހުގައި ރަހުނު -ޤަޟިއްޔާ ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގެ )ބ( ގެ 3 ވަނަ ޕެރެގްރާފް ރަޖިސްޓްރީކުރަންޖެހޭ މުއްދަތެއް ބަޔާންކޮށްފައިނުވެއެވެ. ޢިމާރާތެއް ނުވަތަ ބިމެއް ތަފާތު އެކި ލޯނު ތަކަކުށ ރަހާނު ކުރެވިދާނެ ކަމާއި އަދި އެލޯނަކ ގުޅިގެން ކުރެވޭ ކޮންމެ ރަހުނު ކުރުމެއް ރަޖިސްޓްރީ ކުރަންޖެހޭ ކަމާއި، ރަހުނު ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމުގެ އެއް ބޭނުމަކީ އެމުދަލަކ ދަރަންޏަކީ ގުޅިގެނާ ރަހުނުކޮށްފައިވާ މުދަލެއްކަން ކަމާއި ބެހޭ ފަރާތަށާއި އެމުދަލާގުޅޭ ގޮތުން މަޢުލޫމާތު ހޯދަން ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކަށް އެނގޭނެ ގޮތި ހަމަޖެއްސުމާއި، ރަހުނު ތަންފީޒުކުރެވޭ ޙާލަތުގައިލޯނަށ ފައިސް ހޯދުމުގައި އިސްކަންދެވޭ ތަރުތީބު ބަޔާންކުރުމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2014/HC-A/77 ޤަޟިއްޔާއާއި، ނަންބަރު 2014/HC-A/219 ޤަޟިއްޔާގައި، ރަހުނު ކަމާބެހޭ އިދާރާގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައ ނުވުމަކީ އެރަހުނު ބާޠިލްކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ކަމެއްކަމަށް އެދެޤަޟިއްޔާގައ ކަނޑައަޅާފައިވި ކަމަށާ އިސްތިއުނާ ފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރި ނުކުތާއަށް ބަލާއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/HC-A/77 )އިބްރާހީމް ޝަފީޤް ވ ބޭންކް އޮފް ސިލޯން( ޤަޟިއްޔާ، މި ޤަޟިއްޔާއަކީ ބޭންކް އޮފް ސިލޯން އިން ނަގާފައިވާ ލޯނާގުޅިގެނ ކޮށްފައިވް ރަހުނުތައް )މ.މާފަންނުއާގެ ހިމެނޭ( ވިއްކާލައިގެން ފައިސާ ހޯދުމަށް ބޭންކް އޮފް ސިލޯންއިން ދަޢުވުކުރުމުނ ސިވިލް ކޯ ޓިން ބެލި މައްސަލަ ނިންމި ގޮތް ރަނގަޅު ކަމަށް ނުފެންނާތީ އިބްރާހީމް ޝަފީޤު ގ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމެ ން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާއެކެވެ. މ ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އިބްރާހީމް ޝަފީޤްގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅް އެއި ނުކުތާއަކީ "މ.މާފަނޮނުއާގ ކޮށްފައިވެ ރަހުނަކީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލްގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ރަހުނެއް ނޫންކަމަށް މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލްއިން ބަޔާންކުށްފައިވާއިރު، އެކަމަށް ބެލީމެއ ނެތް […] ގޯތި ވިއްކާލީ މުގެ ހުއްދަ ސިވިލް ކޯޓުން ދ ފައިވަނ ރަނގަޅަށްނޫނ ކަމަށާވެ." މި ނުކުތާއެގުޅިގެންއެޤަޟިއްޔާ ނިންމުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، އލޯނ ގުޅިގެނު ރަހުނުކޮށްފައިވާ […] ގޯތި ރަހުން ރަޖިސްޓްރުކުރުމަށީ ބޭންކް އޮފް ސިލޯނުގެ ފަރާތުން މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލަށް ހުށަހެޅި ކަމުގައިވީނަމަވެސް، އެރަހްނު ރަޖިސްޓްރީކޮށްދީފައިނުވާތީ، […] އެލޯނަށް ޤާނޫނާއި އެއްގޮތަށް ރަހުނު ކުރެވިފައިވާ ބިމެއެކަމުގައި ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެމަތނ ބެލެވެން ނެތްކަމަށި ވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގު ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2014/HC-A/219 )އަޙްމަދު ޙަމީދު ވ ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ( ޤަޟިއްޔާ، މިޤަޟިއްޔާއަކީ ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާއިނ އަޙްމަދް ޙަމީދަށް ދޫކޮށްފައިވާ ލޯނަކަށް ފައިސާ ނުދައްކައިގެން އެފައިސާ ހޯދުމަށް ދަޢުވާ ކުރުމުން ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 982/Cv-C/2010 ޤަޟިއްޔާގައި އެފައިސާ ދެއްކުމަށ ޙުކުމްކޮށްފައިވާތީ، އެމުޢާމަލާތްގުޅިގެން ދައްކަންޖެހޭ އެންމެހައި ފައިސާ ދައްކައި ނިމެންދެން ރަހުނުގެ އެއްބަސްވުނެދެމިއޮންނާ ނ ކަމަށާ ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދް ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާގެ ފަރާތުން ދަޢުވާ ކުރުމުން ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 356/Cv-C/2013 ޤަޟިއްޔާގައ ބަލައި، .. އެމުޢާމަލާތްގުޅިގެން ރަހުނުކޮށްފައިވާ ތަންތަނުގެ ތެރެއިން […] އެވެ ކިޔާ ގޯތި ފިޔަވައި އެހެންތަންތަން ރަހުނު ކުރެވިފައިވަނީ ޞައްޙަ ގޮތުގައިނޫނ ކަމަށްބެލެވޭނެ ހަމައެއް ނެތްކަމށަ އ،އަދ […] ފިޔަވައި އެހެނ ތަންތަނުގު އ ހުރި ޢިމާރާތް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގައި ރަހުން ކުރެވިފައިވަކަނާ ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވް ކަމަށާއި ނަމަވެސް […] އެމުޢާމަތާ ގުޅިގެން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގައި ރަހުނުކޮށްފައިވާކަނ ޝަރީޢަތަށް ސާބިތާނު ވުކަމަށް ނިންމުމުން، އެ ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށްއަޙްމަދު ޙަމީދުގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން ބަލާފައިވާ ޤަޟިއްޔާ އެކެވެ. އެޤަޟިއްޔާގައި މިނުކުތާއާގުޅޭ ގޮތުން ނިންމާފައިވަނީ، ގޯއްޗާއި ގޯތީގައި ހަދާ ޢިމާރާތް އަދި ފުލެޓް ރަހުނު ކުރުމާބެހޭ ޤަވާއިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ލޯނާ ގުޅިގެން ރަހުނުކޮށްފައިވާ ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޢިމާރާތް އަދި ގޯތި އެގަވާއިދު އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ރަހުނު ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިނުވާތީ އެފަދަ ރަހުނުތަކަކީ ޤާނޫނނަންބަރ 2002/1 )ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު( ގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ "ގޯއްޗާއި ގޯތީގައި ހަދާ އިމާރާތް އަދި ފުލެޓް ރަހުނުކުރުމާބެހޭ ޤަވާއިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ފުރިހަމަ ކުރަންޖެހޭ އިޖްރާއާތު ފުރިހަމަ ކުރެވިފައިވާ ރަހުނުތަކެއް ކަމެގައި ބެލެވެން ނޯންނާނެކަމަށެވެ. މަތީގައ ބަޔާންކުރެވި ދިޔަ ދޤަޟިއްޔާއިނިކުރެ ޤަޟިއްޔިއެއްގައި ރަހުނު ރަޖާ ސްޓްރީކުރެވް ފައިނުވުމަކީ ރަހުނު ބާޠިލު ކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅާފައިނުވެއެވެ. އެއާ ޚިލާފަށް އެ ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވަނީ، ރަހުނެއް ރަޖިސްޓްރީކުރެވިފައިވާ ކަމަށް ބެލޭނީ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރަހުނު ރަޖިސްޓްރީކުރުމަށ ހުށަހަޅިއި، ކަމާބެހޭ އިދާރާގެ ރަހުނު ދަފްތަރުގައި އެރަހުނު ރަޖިސްޓްރީކުރެވިފައިވާ ނަމަ ކަމެވެ. މި މައްސަލަ ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއިރު، މި މުޢާމަލާތާގުޅިގެން ރަހުނު ކުރެވިފައިވާ ގޯތި ރަހުނުގެ ގޮތުގައި ކަމާބެހޭ އިދާރާގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިނުވިނަމަވެސް،ވ.ދެރުއްފިނޮ ޅ ކިޔާ ގޯއްޗާއި ޢިމާރާތަކީ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދު އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިނެކަމާބެހޭ މިނިސްޓްރީގެ ރަހުނުގެ ދަފްތަރުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރެވިފައިވްތަން އްކަނ މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސެ ނިގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރގ ނަންބަރ 138-LBS1/HBL/2018/2 )11 މާރިޗު 2018( ސިޓީއަށް ބެލުމުން އެނގެއެވެ.

18ޕްރިސިޑެންސް 4ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެއްވެސް ބިމެއް ރަހުނު ކުރެވޭނީއެބިމެއް ރަހުނު ކުރުމުގެ ޙައްޤު، އެބިމެއް ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ފަރާތަކަށް ލިބިގެންވާނަމަ ކަމަށްވާއިރަ،ވ.ދެރުއްފިނޮޅ ކިޔު ގޯއްޗަކާ ފާޠިމަތު ޤާސިމްގެ ނަމުގައި ރްޖިސޓްރީކުރެވިފައިވާ ގޯއްޗެއް )ފަހުން މުޙައްމަދް ރަޝާދުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރެވިފައި( ކިމަށްވުމުނ މުގ ތ ރަހުނުކުރުމުގެ ޙައްޤު ފާޠިމަތު ޤާސިމަށް ލިބިގެންވެއެވެ. ގޯއްޗެއް ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ފަރާތަކުނުއެގޯތ ރަހުނުކުރުމުގެ ޝަރުޠުތަކުގެ ތެރޭގައި، "ރަހުނު ކުރުމުގެ ކުރީގައި، ރަހުނުގެ މުޢަމަލާތާއި، މުޢާމަލާތު ކުރުމުގެ ނަތީޖާ މުސްތަޤިއްލު ދެ ހެކިންގެ ހާޒިރުގައި، ރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތަށް ރަހުނު ހިފާ ފަރާތުން އޮޅުންފިލުވާދިނުން" ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ )2( ވަނަ ނަންބަރު ގެ )ށ( އިނ ޝަރުޠުކޮށްފައިވާކަން އެނގު އިރު، މި މައްސަލައިގައުވ.ދެރުއްފިނޮޅ ރަހުނި ކުރުމުގެ ކުރިން މިމާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވް ގޮތުގެމަތިން ދެހެކިންގެ ހާޒިރުގައި އެކަމާގުޅިގޮތުން ގޯތީގެ ވެރިފަރާތަށޭ އޮޅުން ފިލުވައިދޭންޖެހ ކަންކަން އޮޅުން ފިލުވައެނުދކަމަށ މުޙައްމަދް ރަޝާދުގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވީ އެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގު ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރ 2018/HC-A/60 )ޢަބްދުއްލަޠީފު ޢަބްދް ﷲ ވ.ދަ މޮރިޝަސް ކޮމާޝަލް ބޭންކް މޯލްޑިވްސ - ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް( ޤަޟިއްޔާގައ، ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ އިސްވެ ބުނެވުނު މާއްދާ ތަފްސީރުކޮށްދީފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، އެމާއްދާގެ ބޭނުމަކީ ރަހުނުގެ މުޢާމަލާތުގެ ތެރެއަށް ވަންނަހިނދު އެ މުޢާމަލާތާއި އޭގެ ނަތީޖާ ރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތަށް އެނގުން ކަމަށާއި،އެއީ އެއްވެސް ޙާލެއްގައި އެ މުޢާމަލާތް ކުރުމުގައި ވަކި ޢަދަދެއްގެ ހެކިން ޙާޟިރުކޮށްފި އ ބޭތިއްބުން އަދޭރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތަށް ރަހުނުގެ މުޢަމަލާތާއާ އ ގެ ނަތީޖާ ސީދާ ރަހުނު ހިފާފަރާތުން އޮޅުންފިލުވާދނުމެއ ނޫން ކަމަށާއި،ކަމާބެހޭ ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓަރކުރުމަށް ހުށަހަޅީއެއްބަސްވުން ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްދިނުމުގެ ކުރިން އެއެއްބަސްވުމުގައިވާ ކ ންކަނާއެއެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންނަށް އެނގޭ އޮޅުންފިލް ފައިވޭތޯ؟ އަހައި ކަށަވަރު ކުރާކަން އެއްބަސްވުން ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގައ ޢަމަލުކުރި ގޮތަށާ ބެލުމުން އެނގޭކަމަށާއި، އެހެންކަމުން، ކަމާބެހޭ ކޯޓުގައި އެއްބަސްވުން ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައި އޮތުމަކީ އެއެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވް އެއްޗެއް އެއެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށްފައިވާ ފަރާތަކަށް އޮޅުންފިލުވައިދީފައިވ ކަމަށާ ބެލެވޭނީ ޙަޤީޤަތެއް ކަމަށި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދްކޯޓުގައި އެ އެއްބަސްވުން ރަޖިސްޓްރީކުރުމުން ކޯޓުން ދ ޔަޤީންކަމަކީ އެއްބަސްވުން ވެފައިވަނީ އެއްވެސްމަޖުބޫރުކަމެއ އޮވެގެން ނޫންކަމާއި، އެއްބަސްވުމުގައި އޭގެ ބައިވެރިން ކުރާ ސޮއިތަކަކީ ކޯޓަށް ޙާޟިރުވެ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ކޮށްފައިވާ ޞައްޙަ ސޮއިތަކެއިކަމާއި، ސޮއިކުރ އެއްބަސްވުމަކާ ކޮބައިކަމާއި އޭގެ ނަތީޖާ އެނގޭކަމަށް އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރނ ކޯޓަށް ޔަޤީންކަންދޭ ދިނުމެއް ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އިސްވެ ބުނެވުނު މިކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލަށް ބަލާއިރު، ކަމާބެހޭ ކޯޓުގައި އެއްބަސްވުން ރަޖިސްޓްރީކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުން އެއެއްބަސްވުނ ރަޖިސްޓްރީކޮށްދިނުމުގެ ކުރިން އެއެއްބަސްވުމުގައިވާ އޯ އްޗެއް އެއެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންނަށް ސާފުވާ އޮޅުންފިލާތ ކޯޓުން ކަށަވަރުކުރާ ކަމާއި، ކޯޓުގައި އެއްބަސްވުމެއް ރަޖިސްޓްރީކުރެވިފައިވުމަކެއޭގައިވާ އެއްޗެއް އެއެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންނަށް ސާފުކޮށްދީފައިވނާ ކަމަށް ބެލެވޭ ސަބަބެއްކަމާއި، ކޯޓުގައި އެއެއްބީސްވުނ ރަޖިސްޓްރކުރެވުން އިރު، ރަހުނު ބަހައްޓާފަރާތަށް އެރަހުނު ހިފާފަރާތުން އެމާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން އިތުރަށް ސާފުކޮށްދީފައިނުވިނަމަވެސް އެރަހުނ ކުރުނު ޞައްޙަވާނެ ކަމެވެ. މިޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މިމައްސަލައިގައި ހިމެނޭ މޯގޭޖް އެންޑް ލޯން އެގްރީމަންޓާއި،އެއެގްރީމަންޓަށ ގެނެސްފައިވި އިޞްލާޙްތަކަކީ ދެހެކިންގެ ހާޒިރުގައި ސޮއިކޮށަކޯޓުގައް ރްޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ އެގްރީމަންޓތަކެއ ކަމުގައިވާތީއާއި އެއެގްރީމަންޓްގައ ސޮއިކޮށް ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގެކުރިން އ އެގްރީމަންޓުގެ ބައިވެރިންނަށް އޭގައިވާ އެއްޗެއް އޮޅާންފިލެ އ ސ ފުވެފައިވތޯ ކަށަވަރުކޮށްފައިވާނ ކަމަށް ބެލެވޭތީއާއި އެނޫންގޮތަކަށް އެކަން އޮތް ކަމަށް ބެލެވޭފަދަ ހެއްކެއުމުޙައްމަދު ރަޝާދުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިނުވާތީ، މިމައްސަލައިގއަ ހުށަހެޅިފައިވާ ރަހުނު އެއްބަސްވުމާއި އެއެއްބަސްވުންތަކުގައިވާ ކަންކަމަކް ފާޠިމަތު ޤާސިމް/މުޙައްމަދު ރަޝާދަށ އޮޅންނުފިލ ކަންކަން ކަމަށް ބެލެވެން ނެތްކަމެވެ.

19ޕްރިސިޑެންސް 5"ރަހުނު" (mortgage) އާއި "ކަފާލާ" (guarantee) އަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން މުޅިން ތަފާތު ދެ މަފްހޫމެއް ކަމާއި، އެގޮތުން؛ "ރަހުނު" (mortgage) އަކީ، ދަރަންޏަށް ފައިސާ ނަގަން ބަހައްޓާ އަގުހުރި މުދަލެއް، ދަރަނި އަދާކުރަން ނުކުޅެދިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި ނުވަތަ ދަރަނި އަދާނުކޮށްފިނަމަ، ރަހުނުކޮށްފައިވާ މުދަލެއް ކުއްޔަށްދީގެން ނުވަތް ރަހް ނ ވިއްކާލައިގެނ ދަރަނި އަދާކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ މުދަލެއް ކަމާއި އެއާޚިލާފަށް "ކަފާލާ" (guarantee) ނުވަތަ ޖާމިނުވުމަކީ، މީހަކު އެހެން މީހަކަށް ނުވަތަ ފަރާތަކަށް އަދާކުރަންޖެހިފައިވާ ދަރަންޏަކާ، ނުވަތަ ޙައްޤަކާ ޙަވާލުވުނީ،ނުވަތަ ގެރެންޓަރ ޔަޤަންކަނެ ދީގެން ނަގާ ދަރުނީގި މުޢާމަލާތެތަކުގައ ދަރަނި ނަގާފަރާތަށް ދަރަނި އަދާކުރަން ނުކުޅެދިއްޖެ ޙާލަތްއްގައި އެދަރަންޏަށް ޔަޤްންކަނދިން ފ ރާތުން އެއަށަ ޒިންމާވުނާ ކަމާއި، މި މައްސަލައިގައި ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ "ލެޓަރ އޮފް މޯޖޭޖ އެންޑް ލޯން އެގްރީމެންޓް" ގެ 1 ވަނނަނަ ބަރަށް ބަލާއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/HC-A/504 ޤަޟިއްޔާ ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 393/2012-C/C-Cv އެގްރީމެންޓް “Ms.Fathimath Qasim, a Maldivian national holding National Identity Card ref. no: having a permanent address at M.Nookokaa of Male’, Maldives (hereinafter referred to as “the Gurantor” which term and expression shall mean and include the Gurantor, her heirs, successor-in-interest, administrators, nominees and assignees etc.), mortgages the Bank a property including the land building, all structures, fixtures and fittings, namely “V.Dheruffinolhu” Kinbimaa Gaolhi, Villingili, Male’ Maldives, compromising of 1400 sqft, which is solely owned and registered in the name of Ms. Fathimath Qasim (the Gurantor) with the Male’ City Council Office on May 16, 2011 under registration no: B-16819, a true copy of the Dwelling and Building Registration Certificate bearing ref. no: B-16819 is attached hereto as “Schedule-2”, (hereinafter referred to as “The Property”) which term and expression shall mean and include all the ownership and beneficial rights, titles and interests on, over, and to the said property. The value of the Property as per surveyors’ valuation report, dated April 20, 2012 (attached hereto as “Schedule-3”) is MVR 7,750,000.00 (Maldivian Rufiyaa Seven Million Seven Hundred And Fifty Thousand Only” މި ފދައިނ ބަޔާންކޮށްފައިވް ކަމާއި،މި މާއްދާގައި ފާޠިމަތު ޤާސިމް )ގެރެންޓަރ( ގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްފައިވު ވ.ދެރުއްފިނޮޅ މިލޯނާ ގުޅިގެންރަހުނކުރެވޭކަން އެނގިކަމާއި، މ އެއްބަސްވުމުގައްފާޠިމަތު ޤާސިމްގެ ހައިޞިއްޔަތުގ ގޮތުގައެ "ގެރެންޓަރ" ލިޔެފައިވީނަމަވެސް، ފާޠިމަތު ޤާސިމް ފަރުދީ ގޮތުން އެލޯނަށް ގާރެންޓެ ދީފައިނުވާ ކަމާއި، ފާޠިމަތު ޤާސިމް ޔަޤީންކަން ދީފައިވަނީ އޭނާގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވ ވ. ދެރުއްފިނޮޅ ކިޔާގޯތ ބޭންކުގައި ރަހުނުކޮށް އެލޯނު ނަގާ ފަރާތަށް ފައިސާ ނުދެއްކިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި ރަހުނު ވިއްކާލައިގެނ ނުވަތް ރަހުނުން މަންފާ ހޯދައިގެން ލޯނަށް ފައިސާ ހޯދުމުގެ ޙައްޤު އޮތްކަމުގެ މައްޗަށު ކަމާއި،ވ.ދެރުއްފިނޮޅ ކިޔު ގޯތި ރަހުނުކޮށްގެން ނަގާފައިވާލޯނު އެއްބަސްވުން ) މގޭޖ އެންޑް ލޯނު އެއްބަސްވުން( ގައި ފާޠިމަތު ޤީސިމަށ މުޚާތަބް ކޮށްފައިވަން "ގެރެންޓަރ" ގެ ގޮތުގައި ކަމަށު ވީނަމަވެސް، އެލޯނަށް ފަރުދީ ގޮތާ ން ޒިންމާ އުފުލާނެކަމަށ ޔަޤީންކަން ދީފައިނުވާތީ، ފާޠިމަތު ޤާސިމް މި މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ މޯގޭޖް އެންޑް ލޯނު އެއްބަސްވުމާއި އަދި އެ އެއްބަސްވުމަށް ގެނެސްފައިވާ އިޞްލާޙުތަކުގައި ސޮއިކޮށްފައިވަނީ ރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތުގެ ހައިސިއްޔަތުންކަނ އެނގެއެވެ.

20ޕްރިސިޑެންސް 6އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން 06 ސެޕްޓެންބަރު 2016 އާއި 21 އޮގަސްޓް 2017 ގައިލޯނަށް ގެރެންޓީ ދޭ ކަމަށި ބަޔާންކޮށްފައިވް ދެ ލިޔުމެއް،ލޯނަށް އިޢުތިރާޟް ނުކުރާ ކަމަށް (no objection letter) ބަޔާންކޮށް 15 އޭޕްރީމް 2012 އަދި 12 ޖުލައި 2015 ގައި ދީފައިވާ ދެ ލިޔުމެއް، މި މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ހިމެނިފައިވެއެވެ. މި ލިޔުންތަކަށް އިސްތިއުނާފުކުރްފަރާތުން އިންކާރުކޮށްފައިވީނަމަވެސް އެފަރާތުން ފޮނުވިކަމަށް ބުނާ ފައިސާގެ ޢަދަދާއި ފެސިލިޓީތަކަށް އިތުރުކޮށްފައިވާ ފައިސާގެ ޢަދަދުތައް ދިމާވާކަމުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެލިޔުންތަކަކީ ޞައްޙަ ލިޔުންތަކެއް ކަމުގައި ނިންމާފައިވަނީ ހެކިވަޒަނ ކުރުމުގައި އިންޞާފުވެރިކަމ އެކުގައި ނޫން ކަމަށް ބުން އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ނުކުތާއަށް ބަލާއިރު، އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިމިވާ ސިވިލް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ ގެ ޝަރީޢަތު ނ މުނިގޮތުގެ ރިޕޯޓގައު، އެ ލިޔންތަކާގުޅ ގޮތުނި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ " މ މައްސަލައިގައް ހިމެނި ލޯނު އެއްބަސްވުމާއި އަދެއެއެއްބަސްވުމަށ ގެނެވުނު ދ އިޞްލާޙްތަކުގައި އިސްތިއުނާފުކުރާފަރާތުން ސޮއިކުރި ކަމަށް އިންކާރްކޮށްފައިނުވުމާއި، އެއެއްބަސްވުމުގައި ހުއްދަކޮށްފައިވާ ޢަދަދަށްވުރެ އިތުރަށް ލޯނު ދކޮށްފައިވާކަނޫ އެނގެން ނެތުމާއެކު،06 ސެޕްޓެންބަރު 2016 އާއި 21 އޯގަސްޓް 2017 ގައި ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވާ ގެރެންޓަރުގެ ލިޔުމުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އުފައްދާ ސުވާލާ ގުޅިގެން ހުށަހެޅި ހިނގަމުންދާ މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢުގެ ތަރަހައިގެ ތެރޭގައި އެނުކުތާ އިތުރަށް ބަލަންޖެހޭ ފަދަ ސަބަބެއް ނެތްކަން އެނގެން އޮތަތީ.." މިފަދައިން ނެވެ.މ މައްސަލައިގައި އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން އެލިޔުންތަކުގައި ސޮއިކޮށްފައިނުވާ ކަމަށ ބަޔާންކޮށް، އެލިޔުންތަކުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު އުފައްދާފައިވީނަމަވެސް އެލް ޔުންތަކުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު އެޤަޟިއްޔާގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވެއެވެ. އަދި އެކަމާގުޅޭ ގޮތުނާއެޤަޟިއްޔާގައަކަނޑައަޅީ ފައިވަނ އެލިޔުންތަކުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު އެޤަޟިއްޔާގެ މ އުޟޫޢުގެ ތެރޭގައި ނުބަލުމަށެވެ. އެހެންކަމުން، އެލިޔުންތައް ޞައްޙަ ކަމަށްއިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިމިވާ ޤަޟިއްޔާގައ ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ހެކި ވަޒަ ންކުރުމުގައ ބޭއިންޞާފުވެރ އަދި ތަޢައްޞަފީކޮށ ކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާފަރާތުން ބުނާބުނުމަކީ ފެންނަން ހުރި ޙަޤީޤަތްތަކާ ޚިލާފު ބުނުމެކެ ވެ.

21ދަށުކޯޓަކުން ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަކުން ނިންމާ މ އްސަލައެއަ ހައިކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހެޅޭނެ ޙާލަތްތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ބަލައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރ 2019/SC-L/91 )އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް( ޤަޟިއްޔާގައ، ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، މައްސަލު ބަލަ ފަނޑިޔާރާ ޤާނޫނު ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވ ކަމަށާ ހަމައެކަނި ބުނާ ބ ނުމަކުނ ނުވަތް ރިޢާޔަތްކުރަނާޖެހޭ މިންވަރަށް ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވ ކަމަށަ ބުނާބުނުމަކުން އެމައެ ސަލް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަން މާއްދާއިން ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ވާސިލުނުވެވޭ ކަމަށާއި، ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ތިމަންނަގެ ޙައްޤު ގެއްލޭ ގޮތަށް ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާބުނުމަކުން ނުވަތަ ޢަދުލު އިންޞާފަށް ހުރަސް އެޅޭ ގޮތަށް ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާބުނުމަކުން އެމައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރަން ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ވާސިލްނުވެވޭ ކަމަށާއި، ޤާނޫނާ ގޮތުން ގޯހެއް ހަ ދާފައިވ ކަމަށާ ހަމައެކަނި ބުނި ބުނުމުގެ ނުވަތަ ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައނުވ ކަމަށާ ބުނާބުނުމުގެ ނުވަތަ ތިމަންނަގެ ފަރާތުން ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވ ކަމަށް ބުނާބުނުމަށް ވުރެ ނުވަތަ ޙައްޤުތައް ގެއްލިފައިވާ ކަމަށް ބުނާބުނުމުގ ނުވަތެ އިންޞާފަށް ހުރަސއެޅިފައިވ ކަމަށް ބުނާބުނުމުގެ އިތުރު ކަމެއް އިސްތިއުނާފކުރުމުގ ހުއްދައަށް އެދޭ ފަރާތުން ކޯޓަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނެ ކަމަށެވެ. މި މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރަމުން މުޙައްމަދު ޕެރެގްރާފް 10 ވަނަ ނަންބަރު