ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/47
2018/HC-A/47، 2018/HC-A/47
2018/HC-A/47 (2018/HC-A/47, High Court of the Maldives, 22 March 2018)
2018/HC-A/47
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން، 750,000 ރުފިޔާއާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލާއި 60,000 ރުފިޔާގެ ޖުމްލައިގެ ތެރެއިން ދަޢުވާގައި އެދިފައިވާ 1,095,000 ރުފިޔާ ދައްކަން ޙުކުމްކޮށްފައިވެއެވެ.
"ވިޔަފާރި އުޞޫލުން ފައިސާ ދޫކުރުމުގެ އެގްރީމެންޓެއް" ގެ ދަށުން 750,000 ރުފިޔާ އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް ނަގައި، ސެކިއުރިޓީއެއްގެ ގޮތުގައި ބޯޓެއް ރަހުނުކޮށްފައިވިއިރު، ފައިސާ އަނބުރާ ނުދައްކާތީ، އެގްރީމެންޓުގައިވާ ދުވާލަކަށް 5% ގެ ގެއްލުމުގެ ބަދަލާއި ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ދޭންޖެހޭ ފީގެ ގޮތުގައިވާ 60,000 ރުފިޔާއާއެކު ފައިސާ ހޯދުމަށް ދަޢުވާކޮށްފައިވެއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ އަތަށް ލިބިފައިވަނީ 300,000 ރުފިޔާކަން ހެކިބަހުން އެނގޭކަމަށާއި، ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކަށް ޚަރަދުކުރިކަމުގެ ހެއްކެއް ނެތި ލީގަލް ފީ ނަގައިދީފައިވާކަމަށާއި، ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ދަރަނިވެރިޔާ އެދިގެން ތިންވަނަ ފަރާތަކާ ޙަވާލުކޮށްފައިވާކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ލިޔުމުން ހަދާފައިވާ ފައިސާ ދޫކުރުމުގެ އެގްރީމެންޓެއްގައިވާ ޢަދަދު ޝަފަހީ ހެކިން ނަފީކުރެވޭނެތޯއާއި، އެގްރީމެންޓުގައި "ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ދޭންޖެހޭ ފީ" ގެ ގޮތުގައިވާ ފައިސާ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ލައްވާ މަސައްކަތްކުރުވިކަން ސާބިތުނުކޮށް ނަގައިދެވޭނެތޯއާއި، ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ދެއްކި ފައިސާއިން ދަރަނި އަދާވެފައިވޭތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ބައެއް ބަދަލުކުރި (ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ދޭންޖެހޭ ފީގެ 60,000 ރުފިޔާ ނަގައިދިނުމަށް ކުރި ބައި ބާޠިލު، ބާކީ ބައި ޤާއިމް)
ލިޔުމުން ސާބިތުވާ ޢަދަދު ނަފީކުރާނެ ކިތާބީ ނުވަތަ ކާފީ ހެކި ހުށަހަޅާފައިނުވާތީއާއި، ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ދިން ފައިސާއަކީ ދަރަނި ހިފާ ފަރާތް ބުނެގެން ދިން ފައިސާކަން ސާބިތުނުވާތީ އެ ބައިތައް ޤާއިމުކޮށް، ލީގަލް ފީއަކީ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ލައްވާ ކުރުވި މަސައްކަތަކަށްކަން ސާބިތުނުވާތީ އެ ބައި ބާޠިލުކޮށްފައިވެއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ކިތާބީ ހެކިން ސާބިތުވާކަމެއް ޝަފަހީ ހެކިން ނަފީ ކުރުމަކީ އިސްތިސްނާއީ ގޮތެއްގައި މެނުވީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ޝަފަހީ ހެކި (oral evidence) ގެ މައްޗަށް ކިތާބީ ހެކި (documentary evidence) ގަދަވެގެންވުމަކީ އިސްތިޤްރާރުވެފައިވާ އުޞޫލެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.1)
- މުޢާމަލާތެއްގެ ބައިވެރިންގެ މެދުގައި އެ މުޢާމަލާތެއް ޘާބިތުކުރުމަށްޓަކައި އެކުލަވާލެވިފައިވާ "ޚާއްޞަ" މުސްތަނަދަކުން ދެވައްތަރެއްގެ ޙުއްޖަތް ޤާއިމުކުރެވެއެވެ. ފުރަތަމަ ޙުއްޖަތަކީ، މުސްތަނަދުގައި ސޮއިކުރި ފަރާތުން އިންކާރު ނުކުރާހާހިނދަކު، އެ މުސްތަނަދަކީ އޭގައި ސޮއިކޮށްފައިވާ ފަރާތުން ދީފައިވާ މުސްތަނަދެއްކަމުގައި ޤާއިމުވާ ޙުއްޖަތެވެ. ދެވަނަ ޙުއްޖަތަކީ، އެ މުސްތަނަދުގައި ވާރިދުވެފައިވާ ބަޔާންތަކާއި ވަޤާއިޢު (content) އަކީ އޭގެ އިދިކޮޅު ޘާބިތު ނުކޮށްދެވޭހާހިނދަކު ޞައްޙަ ބަޔާންތަކާއި ވަޤާއިޢުތައް ކަމުގައި ޤާއިމުވާ ޙުއްޖަތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.1)
- ލިޔުމުގައިވާ ފައިސާގެ ޢަދަދަށް އިންކާރުކޮށް ހުށަހަޅާ ދިފާޢީ ދަޢުވާ (counter claim) މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި ހެކި ދެއްކުމުގެ ބުރަ (evidential burden) އުފުލަންޖެހެނީ އެ ދިފާޢީ ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ފަރާތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.1)
- "ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ދޭންޖެހޭ ފީ" ޝަރީޢަތް މެދުވެރިކޮށް ނަގައިދެވެނީ ހަމައެކަނި ޤާނޫނީ ވަކީލުކަމުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ވަކީލުންނަށެވެ. ޤާނޫނީ ވަކީލަކީ ހަމަޖެހިފައިވާ ޤަވާޢިދާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތީން ޤާނޫނީ ވަކީލުކަމުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފަރާތަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2)
- ވަކީލުންގެ ފީ ނަގައިދެވެނީ ދެޚަޞްމުންގެ މެދުގައި އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތަށެވެ. ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ދޭން ދެފަރާތް އެއްބަސްވެފައިވާ ފީ އެނޫން މީހަކަށް ޝަރީޢަތުން ލިބިދެވޭނަމަ، ދެފަރާތުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާއި އެކަން ޚިލާފުވެގެން ދާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2)
- ޤާނޫނީ ވަކީލުންގެ ފީގެ ގޮތުގައި ޤާނޫނީ ވަކީލުކަން ކުރުމުގެ ހުއްދަ ނެތް ފަރާތްތަކަށް ކޯޓު މެދުވެރިކޮށް ފީ ނަގައިދިނުމަށް ނިންމުމަކީ އެހުއްދަ ނެގުމުގެ ބޭނުން ކެނޑިދާނެ ކަމަކާއި، ޤާނޫނީ ވަކީލުކަން ކުރުމަށް ހުއްދަ ދޫކުރުމުގެ ބޭނުމާއި މަޤްޞަދާއި ފުށުއަރާ ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2)
- ދަޢުވާ ކުރާ ނުވަތަ ދަޢުވާ ލިބޭ މީހާގެ ބަދަލުގައި ކޯޓަށް ޙާޟިރުވާ ފަރާތުގެ ބަދަލު ކޯޓުތަކުން ޤަބޫލުކުރުމަކީ، ޤާނޫނީ ވަކީލެކޭ އެއްފަދައިން އެމީހަކަށްވެސް ކޯޓު މެދުވެރިވެ ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ފީ ނަގައިދެވޭނެ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ބަދަލުގައި ކޯޓަށް ޙާޟިރުވާ މީހުންނަށް ޤާނޫނީ ވަކީލެއްފަދައިން ކޯޓުން ފީ ނަގައިދީ އެކަން ކޯޓުތަކުން ތަޞްދީޤުކުރާން ވެއްޖެނަމަ، އެކަން ވެގެންދާނީ "ލީގަލް ޕްރޮފެޝަން" ގެ އަސާސީ ހަމަތަކާއި ޚިލާފު ކަމަކަށެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2)
- ދަރަނިވެރިޔާގެ ފަރާތުން ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ފައިސާ ދެއްކިނަމަވެސް، އެފައިސާއަކީ ދަރަނި ހިފާ ފަރާތަށް ދިނުމަށް އެފަރާތް ބުނެގެން ދިން ފައިސާކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.3)
- ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު 6 ގެ 178 ވަނަ މާއްދާގައިވާ "ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ބަދަލު ޤަބޫލު ކުރުމާއި، ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ވަކާލާތު ކުރުމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ހާޒިރުވުމުގެ ޤަވާޢިދު" ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ އާއި 7 ވަނަ މާއްދާ
- "ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވަކާލާތު ކުރާ ވަކީލުންނާބެހޭ ގަވާއިދު" (01 ޑިސެމްބަރ 2002) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ 1 ވަނަ ނަންބަރު
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/01/SC (03 ޖޫން 2012) ސަރކިއުލަރގައިވާ "ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގައި ވަކާލާތުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލުންނާބެހޭ ޤަވާޢިދު" ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ 2 ވަނަ ނަންބަރު
- 2010/SC-A/17
- 2010/SC-A/02
- 2009/HC-A/348
- ބެންޗު
- ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، މުޙައްމަދު ނިޔާޒު، ޢަލީ ސަމީރު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް