ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2017/HC-A/332
އިސްމާއީލް ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް، 2017/HC-A/332
Ismail Rasheed v. Prosecutor General 2017/HC-A/332 (2017/HC-A/332, High Court of the Maldives, 15 August 2018)
އިސްމާއީލް ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން، މުޖުތަމަޢުގެ ހަމަޖެހުމާއި ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި ހޯމް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ތަނެއްގައި 10 ދުވަހަށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރި.
މީހަކު ތޫނު ހަތިޔާރުން ހަމަލާދީގެން މަރުވި މައްސަލައެއްގައި ބައިވެރިވިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި، ސިއްރު މަޢުލޫމާތާއި ސީސީޓީވީ ފުޓޭޖަށް ބިނާކޮށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބަންދު އިތުރުކުރުމަށް ފުލުހުން އެދުނު.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި، ބަންދާމެދު ނިންމުމުގެ ޤަވާއިދާއި، ސުޕްރީމް ކޯޓާއި ހައިކޯޓުގެ ސާބިޤާތަކާ ޚިލާފަށް، ބަންދުގެ ޟަރޫރަތެއް ނެތި، އަދި ޤަވާއިދުގައިވާ ހުވައިގެ އިޖުރާއަތަށް ޢަމަލުނުކޮށް ނެރުނު އަމުރެއްކަމަށް.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ގަސްތުގައި މީހަކު މެރުމުގެ / ޓެރަރިޒަމްގެ / ތޫނު ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގުމުގެ ތުހުމަތުގައި، ހޯމް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ތަނެއްގައި 10 ދުވަހަށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރު ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ؛ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު ފެށުމަށްފަހު ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ ކޮން ޤަވާޢިދަކަށްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް
ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު ފެށުމަށްފަހު ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ އެ ޤާނޫނާއި އޭގެ ދަށުން ހަދާ ޤަވާއިދަށް ކަމަށާއި، ތުހުމަތަކީ ވަރަށް އަނިޔާވެރި ގޮތެއްގައި ހިނގި ބޮޑެތި ކުށެއްގެ ތުހުމަތަކަށްވެ، ހެކި ހުރުމުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ވަކި މުއްދަތަކަށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫންކަމަށް.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުން ކޯޓު އަމުރަށް އެދުމާއި އެއަމުރު ކޯޓުން ނެރުއްވުމާއި އަދި އެއަމުރު ތަންފީޛުކުރުމާއި މީހުން ހައްޔަރުކުރުމާއި ބަންދުކުރުމާއި އަދި ތަޙްޤީޤު ހިންގުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ އެޤާނޫނާއި އެޤާނޫނުގެ ދަށުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދުގައި ބަޔާންކުރާ އުޞޫލުތަކަށް ކަމާއި، މިހާރު ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވޭ މީހުންގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ ޖިނާއީ އިޖްރާޢަތުގެ ޤާނޫނާއި އެޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ އުޞޫލުތަކަށެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ށ))
- ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހެއް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ޙާޟިރުކޮށް އޭނާގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭ ސަބަބުތައް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމާއި، އެ ސަބަބުތަކުން ކުރެ ސަބަބަކަށްޓަކައި މެނުވީ އެއްވެސް މީހަކާމެދު ޝަރީޢަތުން ޙުކުމް ކުރުމުގެ ކުރީން އެ މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓައިގެން ނުވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ނ))
- މީހަކު ބަންދުކުރުމުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް ކާފީ ހެއްކެއް ނެތްކަމުގައިވިޔަސް ޝައްކުކުރެވޭ ކުށުގެ ނުރައްކާތެރިކަމަކީ ކޮބައިކަމާއި، ކުށް ތަޙުޤީޤުކުރުމުގައި ހުރީ ކިހާ މިންވަރެއްގެ އުނދަގޫތަކެއްތޯއާއި އެކަމުގައި ހިމެނޭ މީހުންގެ އަދަދަކީ ކޮބައިކަމާއި، އެ ކުށަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އަދަބަކީ ކޮބައިކަމާއި، ކުށުގެ ޠަބީޢަތަކީ ކޮބައިކަމާއި، ކުށުގެ ބޮޑު ކުޑަމިނަކީ ކޮބައިކަމާއި، ޝައްކުކުރެވޭ މީހާ ފިލާ ރައްކާވުމުގެ ބިރު އޮތީ ކިހާވަރަކަށް ކަމާއި އަދި ހެކިތަކާ ކުޅެ ހެކިތައް ނައްތާލުމުގެ ބިރު އޮތީ ކިހާވަރަކަށް ކަން ފަނޑިޔާރު ވަޒަން ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ނ))
- ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ވާ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، އެމީހާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށުގެ ބާވަތަށާއި، ކުށުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށާއި، ކުށްކޮށްފައިވާ ޙާލަތަށާއި، ކުށްކުރުމުގައި އަނިޔާވެރިކަން ހިމެނޭނަމަ އެކަމަށާއި، އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކީގެ ބުރަދަނަށާއި، އޭނާގެ ކުށުގެ ރެކޯޑަށާއި، ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމުގައި ވޭތުވެދިޔަ ތާނގައި ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ނ))
- ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހެއް "ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އަމުރު" ދެގޮތަކަށް ނެރެވިދާނެ ކަމާއި، ފުރަތަމަ ގޮތަކީ، މައްސަލައެއްގެ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރުން ކަމާއި، އަދި ދެވަނަ ގޮތަކީ، ވަކި ދުވަހަކަށް މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރުމެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ނ))
- ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ފަނޑިޔާރަށް އަމުރު ކުރެވޭނީ، އޭނާ ކުށް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރުމާއި، އަދި އޭނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، ހެކި ފޮރުވުމަށް ނުވަތަ ހެކިބަސްދޭން ހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒެއް ފޯރުވުމަށް މަސައްކަތް ކޮށްފާނެކަމަށް، ނުވަތަ ކޯޓަށް ހާޒިރު ނުވެދާނެކަމަށް، ނުވަތަ ފިލައިފާނެކަމަށް، ނުވަތަ މުޖްތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލު ކުރެވިއްޖެ ޙާލަތެއްގައެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ނ))
- ވަކި ދުވަހަކަށް މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރު ކުރެވޭނީ، ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ޙާޟިރުކުރެވޭ މީހާ ކުށް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް އެކަށީގެންވާ ހެކި އެވަގުތު ނެތްކަމުގައި ވިޔަސް، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބުތަކުގެ ތެރެއިން ސަބަބެއް އޮވެ، އޭނާގެ މައްޗަށް އެ މައްސަލައިގައި ތުހުމަތު ކުރެވޭ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރެއްޖެނަމަ، 15 (ފަނަރަ) ދުވަހަށްވުރެ އިތުރުނުވާނެ ގޮތުގެމަތިން އެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ނ))
- ގަސްތުގައި މީހުން މެރުމާއި، ޓެރަރިޒަމާއި، ތޫނު ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގުމުގެ ކުށްތަކަކީ އެކުށްތަކުގެ ޒާތާއި ބާވަތުން މުޖުތަމަޢުގެ ޞުލްޙަ މަސަލަސްކަމާއި އަމަންއަމާންކަމަށް އަދި މުޖުތަމަޢުއަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތައް ލިބެމުންދާ ކުށްތަކެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ރ))
- ޤަޞްދުގައި މީހުން މެރުމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ހައްދު ކަނޑައެޅިފައިވާ އެންމެ ބޮޑެތި ކުށްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޖިނާޔަތުގެ ކުށެއްކަމާއި އަދި އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލް ޢުޤޫބާތުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ނުރައްކާތެރިކަން އެންމެ ބޮޑެތި ކުށްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އަދި އެންމެ ބޮޑު އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކުށެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3(ރ))
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) އަދި (ބ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ކުރީގެ އިޖުރާއަތު ބާޠިލުކުރާ މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ނ) (މާއްދާގެ ނަންބަރު ލިޔުމުގައި ފުށުއަރާފައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ޖިނާއީ ބޮޑެތި ކުށްތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ (މާއްދާގެ ނަންބަރު ލިޔުމުގައި ފުށުއަރާފައި)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލް ޢުޤޫބާތް
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/19 ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/HC-A/236 ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2013/HC-A/57 ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/HC-A/170 ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2013/HC-A/177 ޤަޟިއްޔާ
- ބެންޗު
- ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް، ޢަލީ ސަމީރު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް