ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2020/HC-A/269
ޙުސައިން ޒަހީން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް، 2020/HC-A/269
Hussain Zaheen v. Prosecutor General 2020/HC-A/269 (2020/HC-A/269, High Court of the Maldives, 9 December 2020)
ޙުސައިން ޒަހީން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ 145-B10/AM/2020/09 ނިންމުމުން، ބަންދު އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށް، ބަންދަށް ބަދަލެއް ގެންނަން ނުޖެހޭކަމަށް ނިންމާފައިވެއެވެ.
ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ C/2020-Cr/190 ޤަޟިއްޔާގައި ކުރެވި، 2020 އޭޕްރީލްގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރެވިފައިވެއެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނަށް 22 ސެޕްޓެމްބަރު 2020 ގައި ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ބަންދު އަމުރު މުރާޖަޢާ ނުކުރެވި، 10 ނޮވެމްބަރު 2020 ގައި މުރާޖަޢާކުރެވިފައިވެއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނީ، 30 ދުވަހުން ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމަށް ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުކުރުމުން އެއަށްފަހު ބަންދުގައި ހުރީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކަމަށާއި، ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 ވަނަ މާއްދާއާއި 60 (ވ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، ވަގުތުން މިނިވަންކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ، ބަންދުގައި ހުރީ ބާޠިލުނުކުރާ ޞައްޙަ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ކަމަށާއި، މުރާޖަޢާކުރާނީ ކޮން ފަރާތެއްކަން ޤާނޫނުން ސާފުނުވާކަމަށާއި، މުރާޖަޢާނުކުރުމަކީ ބަންދުން ދޫކޮށްލަން ޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގައިވާ ގޮތަށް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ އަމުރު 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މުރާޖަޢާނުކޮށް، މުއްދަތު ފަހަނައަޅައިދިޔުމުން، ބަންދަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 ވަނަ މާއްދާއާއި 60 (ވ) އާ ޚިލާފު ބަންދަކަށް ވެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް މިނިވަންކުރަން ޖެހޭތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)
އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި (ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢު، ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު ތާއީދުކޮށް)، ބަންދުގައި ހުރީ ޞައްޙަ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ކަމަށާއި، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަކީ ސަބަބަކަށްޓަކައި ކުރެވޭ ބަންދެއް، ވަކި މުއްދަތަކަށް ނޫން ކަމަށާއި، މުރާޖަޢާ ލަސްވުމުން ބަންދު ބާޠިލުވާނެކަމަށް ޤާނޫނުގައި ނެތުމުން މިނިވަންކުރަން ޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. ޚިލާފު ރައުޔުގައި ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރުހީޒް ދެކެވަޑައިގަތީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގެ ޢިބާރާތާއި އިޞްލާޙުގެ މަޤްޞަދަށް ބަލާއިރު 30 ދުވަހުން މުރާޖަޢާކުރުމަކީ ލާޒިމު (mandatory) އިޖުރާއަތެއް ކަމުން، އެ މުއްދަތު ހަމަވި ދުވަހުން ފެށިގެން ބަންދަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ބަންދެއް ކަމަށެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ މާއްދާތައް މާނަކުރަންވާނީ ވަކި މާއްދާއަކަށް އެކަނި ނުބަލައި، ގުޅި ލާމެހިފައިވާ އެކަތިގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގެން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ އޮނިގަނޑު ރޫޅިނުދާނެ ގޮތަކަށެވެ. އެހެންކަމުން ޝަރީޢަތުން ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން ބަންދުކުރުމާ ބެހޭ 45 ވަނަ މާއްދާ ކިޔަންވާނީ، ބަންދުގައި ބެހެއްޓިދާނެ އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތައް ކަނޑައަޅާފައިވާ 49 ވަނަ މާއްދާއާ ގުޅުވައިގެންނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 16-17)
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ 4 ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ނެރެފައިވާ، އެއްވެސް ކޯޓަކުން ބާޠިލުކޮށްފައިނުވާ، ވުޖޫދުގައި އޮތް ޞައްޙަ ބަންދު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަހައްޓާފައިވާ ބަންދަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ބަހައްޓާފައިވާ ބަންދެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 18)
- 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގައިވާ 30 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި ދިޔުމަށްފަހު ބަންދު އަމުރު މުރާޖަޢާކުރުމަކީ ޤާނޫނުގެ ރޫޙާ އެއްގޮތަށް ކުރެވޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ޤާނޫނުގައި ވަކި ކަމެއް ވަކި ގޮތަކަށް ކުރަންވާނެކަމަށް ބުނެ، އެގޮތަށް ނުކޮށްފިނަމަ ނިކުންނާނެ ނަތީޖާ ސީދާ ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އެ ނަތީޖާ ކަނޑައަޅަންވާނީ އެ ޤާނޫނުގައިވާ އެންމެހައި އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 19-21)
- މުރާޖަޢާކުރުމަކީ ކުރިން ނިންމި ނިންމުން ރަނގަޅުތޯ، ފުރިހަމަތޯ ނުވަތަ ބަންދުކުރި ސަބަބަށް ބަދަލެއް އައިސްފައިވޭތޯ އަލުން ބެލުމެވެ. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދު ކުރެވެނީ ވަކި ޚާއްޞަ ސަބަބުތަކަކަށްޓަކައި، ވަކި މުއްދަތަކަށް ނޫނެވެ. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ އަމުރަކީ ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން މުއްދަތު ހަމަވާ އަމުރެއް ނޫނެވެ. މުރާޖަޢާކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތު ފަހަނަޅައިދިއުމުން ބަންދުގެ ޞައްޙަކަން ގެއްލޭނެކަމަށް ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 22-24)
- 60 ވަނަ މާއްދާގެ (މ) ގައި، 30 ދުވަސް ހަމަވުމުގެ ކުރިންވެސް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ފެނިއްޖެނަމަ އަމުރު ބާޠިލުކުރުމަށް އެދި ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެކަމަށް ބުނެފައިވުމުން، އަމުރު ބިނާވާ ޤާނޫނީ އަސާސަކީ ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބު ކަމާއި، 60 ވަނަ މާއްދާއިން ކޮށްދީފައިވަނީ ބަންދު ނިމުމަކަށް ގެނައުމެއް ނޫން، މުރާޖަޢާކުރެވޭނެ މަގު ތަނަވަސްކޮށްދިނުންކަން އެނގެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 25-27)
- އެހެންކަމުން، މުއްދަތުގައި މުރާޖަޢާ ނުކުރެވުމުގެ ސަބަބުން ބަންދަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) އާ ޚިލާފު ބަންދެއްކަމަށް ބަލައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ވަގުތުން މިނިވަންކުރުމަށް އަންގަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 28)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 58 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (4)، (ކ)، (މ)، (ވ) އަދި (ފ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 21/2020 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/78 އާއި 2020/SC-A/79 ޤަޟިއްޔާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 (ހ)، (ށ)، 18، 58 އަދި 68 ވަނަ މާއްދާ (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ އަދި 6 ވަނަ މާއްދާ (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 210 ވަނަ މާއްދާ އަދި 211 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ޝަރީޢަތްކުރުމާ ބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތު ގަވާއިދުގެ 14 ވަނަ މާއްދާ (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލުކުރާނެ މައިގަނޑު ސިޔާސަތުތައް (2019) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- އިންސާނީ ޙައްޤުތަކުގެ ޢާންމު ޤަރާރު (UDHR)، މަދަނީ އަދި ސިޔާސީ ޙައްޤުތަކާ ބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާ (ICCPR)، އިޤްތިޞާދީ، އިޖްތިމާޢީ އަދި ސަޤާފީ ޙައްޤުތަކާ ބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާ (ICESCR) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ކެނެޑާގެ ކްރިމިނަލް ކޯޑުގެ 521 އަދި 552 ވަނަ މާއްދާ (ޕީޑީއެފްގައިވާ ގޮތަށް) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/10 ޤަޟިއްޔާ (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް ވ ޤާސިމް އިބްރާހީމް) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/SC-A/18 ޤަޟިއްޔާ (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/30 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/89 ޤަޟިއްޔާ (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- Ex Parte Mitchell (1975), 1975 CanLII 1212 (BC CA) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- Ex Parte Amos (1975), 1975 CanLII 1254 (BC SC) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- Ex Parte Cordes (1976), 1976 ALTASCAD 228 (CanLII) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ބެންޗު
- ޙަސަން ޝަފީޢު، ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު، ފާޠިމަތު ފަރުހީޒް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- އެބައޮތް