ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2023/HC-A/146
އަޙްމަދު ޢަރީޝް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް، 2023/HC-A/146
2023/HC-A/146 (2023/HC-A/146, High Court of the Maldives, 20 August 2026)
އަޙްމަދު ޢަރީޝް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
މައްސަލަ: އަޙްމަދު އަރީޝްގެ މައްޗަށް ދައުލަތުން އުފުލާފައިވަނީ ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދައުވާ.
ވާޤިއާ: 25 ޑިސެންބަރު 2019 ދުވަހު ފުލުހުންގެ ޑްރަގް އިންޓެލިޖެންސަށް ލިބުނު މަޢުލޫމާތަކާ ގުޅިގެން ފުލުހުން އެ ސަރަޙައްދަށް ދިޔުމުން، އަޙްމަދު އަރީޝް ލައިގެން ހުރި ޖިންސްގެ ވާތްފަރާތު ފަހަތު ޖީބުން އެއްޗެއް ނަގައި އެމް.އެމް.އޭ ކުރިމަތިން މޫދަށް އެއްލާލިތަން ފުލުހުންނަށް ފެނުނެވެ. މޫދުން ނެގި އެތީގައި 6 ބުލެޓު އޮތްއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި 4 ގްރާމަށްވުރެ އިތުރަށް ޑައިމޯފިން ހުރިކަން ތަޙުލީލުން ކަށަވަރުވިއެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 58/Cr-C/2020 މައްސަލައިގައި އަޙްމަދު އަރީޝްގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އުމުރަށް ޖަލަށްލުމަށް ޙުކުމްކޮށް -/100,000ރ. އިން ޖޫރިމަނާކުރިއެވެ. އެ ނިންމުން އަޙްމަދު އަރީޝްގެ ފަރާތުން ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރިއެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހައިކޯޓުން ގޮތް ކަނޑައަޅަންޖެހުނު މައިގަނޑު އިޝޫތަކަކީ:
ދައުލަތުގެ ހެކިންގެ ބަޔާންތަކުގައި ޖައުހަރީ ފުށުއެރުންތަކެއް ހުރިކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ފާހަގަކުރި ކުރުމާމެދު ދަށު ކޯޓުން ރަނގަޅަށް ގޮތް ނިންމާފައިވޭތޯ؟
ދިފާއީ ހެކިންގެ ހެކިބަހާމެދު ދަށު ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމާފައިވަނީ ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށްތޯ؟
ކުށުގެ މާއްދީ އަދި މައުނަވީ އުންސުރުތައް ދައުލަތުން އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުކޮށްދެވިފައިވޭތޯ؟
ކޯޓު އަމުރެއް ނެތި ހައްޔަރުކޮށް ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވެފައިވޭތޯ؟
ނިންމި ގޮތް
ހައިކޯޓުގެ ނިންމުން: ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ އިއްތިފާޤުން ކަނޑައެޅުއްވީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 58/Cr-C/2020 ޤަޟިއްޔާގެ ނިންމުމަށް ބަދަލުގަންނަންޖެހޭ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ދަށު ކޯޓުގެ ޙުކުމަށް ތާއީދުކޮށް މައްސަލަ ނިންމެވިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
ހެކިބަހުގެ ޖައުހަރީ ނޫން ކުދި ފުށުއެރުންތައް (Minor Inconsistencies): ހެކިބަހުގައި ހުންނަ ކުދިކުދި ތަފާތުތަކަށް ނުވަތަ ކުދި ފުށުއެރުންތަކަށް އެކަނި ބަލައި ހެކިބަސް މުޅިން އެއްކައިރިކޮށް ބާޠިލުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭނީ މުޅި މައްސަލައިގެ ހެކީގެ ޖުމްލަ ނަތީޖާއަށާއި ހާދިސާ ހިނގި ތަރުތީބު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ސާފުވޭތޯއެވެ.
ސާބިތުކުރާ ހެއްކާއި ނަފީކުރާ ހެކި (Positive vs. Negative Evidence): އިސްލާމީ ފިޤުހާއި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކުގައި، ކަމެއް ހިނގިތަން ދުށް މީހެއްގެ ސާބިތުކުރަނިވި ހެކިބަހަށް (Positive Evidence) އިސްކަންލިބެއެވެ. ކަމެއް ހިނގިތަން ނުދެކޭ ނުވަތަ ނޭނގޭ ކަމަށް ބުނާ ނަފީކުރުވަނިވި ހެކިބަހަކުން (Negative Evidence)، ސާބިތުކުރަނިވި ސީދާ ހެކިބަހުގެ ބުރަދަން ނަފީއެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
ހެކީގެ ފެންވަރު (Quality over Quantity): ހެކި ވަޒަންކުރަންޖެހޭނީ ހެކިންގެ އަދަދަށް ބަލައިގެން ގުނައިގެންނެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ މިނެކިރައިގެން (weighed, not counted) ހެކީގެ ފެންވަރަށް ބަލައިގެންނެވެ.
ކުށުގެ މައުނަވީ ރުކުން (Mens Rea) ޤަރީނާއިން ސާބިތުވުން: ފުލުހުން ފެނުމާއެކު އަމިއްލަ ހިޔާޒަތުގައި ހުރި އެއްޗެއް މޫދަށް ނުވަތަ އުއްކާލައި ނައްތާލަން އުޅުމުގެ ޢަމަލަކީ އެތަކެތީގެ ނުރައްކާތެރިކަމާއި އެއީ މަސްތުވާތަކެތިކަން އޭނާއަށް އެނގޭކަމުގެ މައްޗަށް ދަލާލަތުކޮށްދޭ ޤަރީނާއެކެވެ.
ކޯޓު އަމުރެއް ނެތި ހައްޔަރުކުރުން: ޖިނާއީ ކުށެއް ހިނގަމުންދަނިކޮށް ނުވަތަ ކުށެއް ކޮށްފިކަމަށް ބެލެވޭ ފަދަ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރެގެން ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި މީހުން ހައްޔަރުކޮށް ބަލައިފާސްކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހުއްދަވެގެންވާ ކަމެކެވެ.