ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2016/HC-A/541
ޢަލީ މޫސާ ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމެންޓް، 2016/HC-A/541
Ali Moosa v. Ministry of Economic Development 2016/HC-A/541 (2016/HC-A/541, High Court of the Maldives, 17 December 2020)
ޢަލީ މޫސާ ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމެންޓް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން ކަނޑައެޅީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށާއި، އެއްބަސްވުމަށް ރުޖޫޢަވުމަށް ދައުލަތަށް އަންގާނެ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށެވެ.
ތ. އަދި ލ. އަތޮޅުގައި ދަތުރުފަތުރުގެ ޚިދުމަތް ދިނުމަށް ޢަލީ މޫސާއާ މިނިސްޓްރީއާ ދެމެދު 50 އަހަރުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެ، ކްރޮސް ސަބްސިޑީގެ ގޮތުން ބިންތައް ދޫކުރުމަށް އެއްބަސްވިއެވެ. ޚިދުމަތް ނުދޭތީ ނޯޓިސް ދިނުމަށްފަހު، 5 ދުވަސް ވިދިވިދިގެން ޚިދުމަތް ހުއްޓުމުން ބާޠިލުކުރެވޭނެ ކަމަށް އާރް.އެފް.ޕީ ގައިވާ ގޮތުގެ ދަށުން ދައުލަތުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ދައުލަތުން ބިންތައް ދޫނުކޮށް އިލްތިޒާމްތައް ނުފުއްދާ ކަމަށާއި، 2014/SC-A/23 އާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާ ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ލިޔުމުން ވެފައިވާ ކޮންމެ އެއްބަސްވުމަކީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގައިވާ ލިޔުމުން ވާ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށާއި، ސިވިލް ކޯޓުން ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާއަށް ރިޢާޔަތްކުރި ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ދަތުރުފަތުރުގެ ޚިދުމަތް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުން ދައުލަތުން ބާޠިލުކުރީ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށްތޯ؛ އަދި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ބިން ޙަވާލުކުރުމަށް ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/23 ގެ ދަށުން ވަކި ލިޔުމުން ކުރާ އެއްބަސްވުމެއް ބޭނުންވޭތޯ، އަދި ސިވިލް ކޯޓުން ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާއަކަށް ރިޢާޔަތްކުރިތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
26 ރަށުން ބިން ޙަވާލުކުރެވިފައިވަނީ ލިޔުމުން ވެފައިވާ މައި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކަމުން ދައުލަތުން އެ އިލްތިޒާމް ފުއްދާފައިވެއެވެ. ބާޠިލުކުރީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް ކަމުން ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމް ބަދަލުކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ކޮންޓްރެކްޓަކީ ދެމީހެއްގެ ނުވަތަ ދެމީހަކަށްވުރެ ގިނަ ބައެއްގެ މެދުގައި ވެވޭ، ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ ނުވަތަ ޤާނޫނު ބާރުދޭ އެއްބަސްވުމެކެވެ. އަމިއްލަ ޚަރަދުގައި ޓްރާންސްޕޯޓް ނެޓްވޯކެއް ޤާއިމުކޮށް ޢާއްމުންނަށް ދަތުރުފަތުރުގެ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ސަރުކާރާ ދެމެދު ލިޔުމުން ވެވޭ އެއްބަސްވުމަކީ ޚިދުމަތެއް ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ އެއްބަސްވުމެއް (ކޮންޓްރެކްޓް ފޯ ސަރވިސަސް) އެވެ.
- އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ވަކި ގޮތްތަކެއް އެއްބަސްވުމުގައި ލިޔެފައިވާނަމަ، އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރީ ރަނގަޅަށްތޯ ކަނޑައެޅުމުގައި ބަލަންޖެހޭނީ ބައިވެރިން އެއްބަސްވެފައިވާ އެ ގޮތުގެ މަތިން ޢަމަލުކޮށްފައިވޭތޯއެވެ.
- އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ ޙުކުމް ނުވަތަ ނިންމުން ބިނާކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތަކެއް ހުރުމުން، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ކަންކަން ހުރުމުންނެވެ (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު).
- ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާއަކީ ދައުލަތުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްތޯ ބެލުމުގެ ދަޢުވާއެއް ކަމުން، ބަލަންޖެހެނީ ބާޠިލުކުރީ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށްތޯއެވެ. ދައުލަތުން އިލްތިޒާމްތައް ނުފުއްދާކަމަށް ބުނާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމާ ހަމައަށް އެއްވެސް ދަޢުވާއެއް ހުށަހަޅާފައި ނުވާކަން ކޯޓުން ފާހަގަކުރިއެވެ.
- ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކަމާބެހޭ މިނިސްޓްރީއަކުން ބިން ދޫކުރަންވާނީ އެ މިނިސްޓްރީއާއި ބިން ދޫކުރެވޭ ފަރާތާ ދެމެދު ލިޔުމުން ކުރެވޭ ޞަރީޙަ އެގްރީމެންޓެއްގެ ދަށުންނެވެ؛ އެއީ ޟިމްނީ އެގްރީމެންޓެއް ނޫނެވެ (2014/SC-A/23). ނަމަވެސް ބިންތައް ޙަވާލުކުރެވިފައިވަނީ ދެފަރާތާ ދެމެދު ލިޔުމުން ވެވިފައިވާ މައި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ނަމަ، ބިން ޙަވާލުކުރުމަށް ވަކި އެއްބަސްވުމެއް އޮންނަން ނުޖެހޭނެއެވެ.
- ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގައި ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާއަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަން އެނގެން އޮތްނަމަ، އެ ޤަޟިއްޔާއަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާކަމަށް ބުނާ ނުކުތާ ބިނާވެފައިވަނީ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފަށެވެ.
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) - ކަމާބެހޭ މިނިސްޓްރީތަކުން ލިޔުމުން ކުރެވޭ އެގްރީމެންޓެއްގެ ދަށުން ބިން ދޫކުރުމާ ބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) - އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙާލަތްތަކާ ބެހޭ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) - ފަނޑިޔާރުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާ ބެހޭ މާއްދާގެ (ށ)
- 2014/SC-A/23
- ސިވިލް ކޯޓުގެ C/2014-1124/Cv
- ބެންޗު
- ޙަސަން ޝަފީޢު، ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ، މުޙައްމަދު ނިޔާޒް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް