ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2018/HC-A/96
އަޙްމަދު ނަސީމް ވ. ޞާބިރާ ޔޫސުފް، 2018/HC-A/96
Ahmed Naseem v. Saabiraa Yoosuf 2018/HC-A/96 (2018/HC-A/96, High Court of the Maldives, 13 August 2020)
އަޙްމަދު ނަސީމް ވ. ޞާބިރާ ޔޫސުފް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމީ މުޢާމަލާތު ހިނގި ތާރީޚާއި ނިޔާވި ތާރީޚާ ދެމެދު ދިގު މުއްދަތެއް ފާއިތުވި ނަމަވެސް ދުނިޔޭގައި ދަޢުވާއެއް ނުވަތަ ޝަކުވާއެއް ހުށަހަޅާފައިނުވާތީއާއި، އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަމަށް ކިތާބީ ހެއްކެއް ނެތުމުން ވާރިސުންގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު ނުލިބޭނެކަމަށެވެ.
ހުޅުމާލޭގެ ގޯއްޗެއް ގަތުމުގެ މުޢާމަލާތުގައި މެދުވެރިވުމުގެ އުޖޫރައިގެ ގޮތުގައި ނިޔާވެފައިވާ މީހަކު ދިނުމަށް އަނގަބަހުން އެއްބަސްވި ކަމަށް ބުނާ 2,508,000 ރުފިޔާގެ ތެރެއިން ބާކީ 2,304,000 ރުފިޔާއާއި ވަކީލު ފީ، އޭނާގެ ވާރިސުންގެ ކިބައިން ހޯދުމަށް އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ދަޢުވާކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ޙުކުމް ބިނާކުރި ސަބަބާ މެދު ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބުނުކަމަށާއި، ތަރިކައިގެ ދަޢުވާއަކީ ލިޔެކިޔުމުގެ މައްޗަށް ހަމައެކަނި ކުރާ ދަޢުވާއެއް ނޫންކަމަށާއި، ކޮންޓްރެކްޓު އަނގަބަހުން ވެވޭތީ ޝަފަހީ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދިނީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށްކަމަށާއި، އިޖުރާއީ އަޑުއެހުމަކަށްފަހު މައުޟޫޢަށް ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 (ށ) އާ ޚިލާފު ކަމެއްކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
ނިޔާވެފައިވާ މީހަކާ ވެފައިވާ ކަމަށް ބުނާ އަނގަބަހުން ވެފައިވާ މެދުވެރިކަމުގެ އުޖޫރައިގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ މައްޗަށް، ޝަފަހީ ހެކި ފިޔަވައި އެހެން ބައްޔިނާއެއް ނެތި، އޭނާގެ ވާރިޘުންގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރެވޭނެތޯއާއި، ދަށުކޯޓުން މައުޟޫޢަށް ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ އިޖުރާއީ އަޑުއެހުމަކަށްފަހު ދަޢުވާ ނިންމުމަކީ އިންޞާފުވެރި ޝަރީޢަތާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ.
ނިންމި ގޮތް
އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (އަޣލަބިއްޔަތުން)
އަޣލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި، ދަޢުވާ އަޞްލު ރައްދުވާ ފަރާތް ނިޔާވެފައިވާތީ ޝަފަހީ ހެކި ފިޔަވައި އެހެން ބައްޔިނާއެއް ހުށަހަޅަންޖެހޭ ކަމަށާއި، ފައިސާ ދެއްކިކަމުގެ ލިޔުމެއް ނުވަތަ ބޭންކް ޓްރާންސެކްޝަނެއް ނެތުމުން ދަށުކޯޓުން ދަޢުވާ ނިންމީ ރަނގަޅަށް ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- ކޮންޓްރެކްޓުގެ އަސާސީ އުޞޫލަކީ އެއީ އޭގެ ބައިވެރިންގެ މެދުގައި ބަނދެވިގެންދާ އެއްޗެއް ކަމުން، ޝަރުޠެއް ހިމެނިގެން މެނުވީ ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން ކަމެއް ލާޒިމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިއަކު ނިޔާވުމުން އޭނާގެ ވާރިސުންގެ މައްޗަށް ކޮންޓްރެކްޓުގެ އަސަރު ފުޅާވުން މުޠްލަޤަށް ބަންދުވެގެނެއް ނުދެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.2)
- ދަޢުވާ އަޞްލު ރައްދުވާ ފަރާތް ނިޔާވެފައިވާ ޙާލަތުގައި، އޭނާއާ ދެމެދު ވެފައިވާ ކަމަށް ބުނާ ޝަފަހީ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަޢުވާ ވާރިސުންގެ މައްޗަށް ކުރިއަށް ގެންދެވޭނީ ޝަފަހީ ހެކި ފިޔަވައި ލިޔުމެއް ނުވަތަ ބޭންކް ޓްރާންސެކްޝަނެއް ފަދަ އެހެން ބާވަތެއްގެ ބައްޔިނާއެއް ހުށަހަޅައިގެންނެވެ. ހަމައެކަނި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޝަފަހީ ހެކިންގެ ހެކިބަހަށް ބުރަވެ އެފަދަ ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ ފުލަޑް ގޭޓެއް ހުޅުވިގެންދާނެ ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.3)
- ބައްޔިނާ ޤާއިމުކުރުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާ ކަމާއި ހުވައި ދެވޭނީ އިންކާރުކުރާ ފަރާތަށް ކަމުގެ ޙަދީޘުގެ އުޞޫލުން، އިޤްރާރުވުމަށް ނުވަތަ އިންކާރުކޮށް ހުވައިކުރުމަށް ދަޢުވާ އަޞްލު ރައްދުވާ ފަރާތެއް ނެތް ޙާލަތުގައި އިތުރު ބައްޔިނާ ހުށަހެޅުން ލާޒިމުވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.3)
- ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާއި މުޢާމަލާތުގެ އަނެއް ފަރާތާ ދެމެދު ވެފައިވާ ގުޅުމެއް ދަލީލުނުކުރާ ލިޔުމަކުން (ޕަވަރ އޮފް އެޓާރނީ ފަދަ) އެ ދެފަރާތުގެ މެދުގައި ކޮންޓްރެކްޓެއް އޮތްކަން ސާބިތެއް ނުވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.4)
- ދަށުކޯޓުގައި މައުޟޫޢަށް ދެފަރާތުން ބަޔާންތައް ހުށަހަޅައި އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ވާހަކަދައްކާފައިވާނަމަ، ދަށުކޯޓުން ދަޢުވާ ނިންމުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 3.4) [އަޣލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔު]
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 25/75 (ތަރިކައިގެ ދަޢުވާއާބެހޭ ޤާނޫނު) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
- "ދަޢުވާ ކުރާ ކޮންމެ ފަހަރަކު މީސްތަކުންނަށް އެ ދަޢުވާކުރި އެއްޗެއް ލިބިދެވޭނަމަ..." ޙަދީޘް
- ބެންޗު
- ޙުސައިން ޝަހީދު، ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ، މުޙައްމަދު ނިޔާޒް
- ޚިލާފު ރައުޔު
- އެބައޮތް