ސައިޓޭޝަން ކޮޕީ ކުރުމަށް
2014/HC-A/79
ޢަބްދުالله ސުލައިމާން ވ. ްރާހީމް ރިޔާޟް، 2014/HC-A/79
Abdhuالله Sulaimaan v. Raaheem Riyaad 2014/HC-A/79 (2014/HC-A/79, High Court of the Maldives, 24 November 2016)
ޢަބްދުالله ސުލައިމާން ވ. ްރާހީމް ރިޔާޟް
މައްސަލައިގެ ޚުލާޞާ
ހެނބަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން އެ ބަހަކީ އަބުރު ނަގައިލުމަށް ބުނި ބަހެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައި 5000 ރުފިޔާގެ ބަދަލު ދިނުމަށާއި، އެބަސް މާނަ އޮޅޭގޮތަށް ބުނިކަން ރަށުގެ ގިނަބަޔަކަށް އެނގޭނެހެން ބުނުމަށް އެންގިއެވެ.
ރަށުގެ ސިވިލް ސަރވިސް މުއައްސަސާތަކުގެ ޒިންމާދާރު ވެރިއަކު ސުކޫލުގެ ޕްރިންސިޕަލް ދިމާލަށް، މުވައްޒަފުންގެ ކުރިމަތީގައި، އޭނާ އަންހެން މުވައްޒަފަކަށް ގޯނާކޮށްފައިވާކަމަށް ބުނުމުން، އަބުރާބެހުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ޕްރިންސިޕަލް ދަޢުވާކުރިއެވެ.
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ބަހަކީ އަބުރާބެހޭ ބަހެއްކަން ކަނޑައަޅާފައި ނުވާކަމަށާއި، ބުނި ވާހަކަ ތެދުކަމަށާއި، އެއީ ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ތެރެއިން ބުނި ބަހެއްކަމަށާއި، ގަވާއިދުގެ ދަށުން ނަގައިދެވޭނީ މާލީ ބަދަލު އެކަނިކަމަށާއި، ހެކިންނަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މުވައްޒަފުން ކަމަށެވެ.
މައިގަނޑު ސުވާލު
އަބުރާބެހުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ކުރިން ބުނި ބަހަކީ އަބުރާބެހޭފަދަ ބަހެއްކަން ކަނޑައަޅަންޖެހޭތޯ، ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ދިފާޢު، ހެކިންގެ ޤަބޫލުކުރެވުން، އަދި އަބުރާބެހުމުގެ ގަވާއިދުގެ ދަށުން މާލީ ބަދަލު ފިޔަވައި ބަސް ރައްދުކުރުމަށް އެންގުމުގެ ބަދަލެއް ނަގައިދެވޭނެތޯ.
ނިންމި ގޮތް
ބައެއް ބަދަލުކުރި (ބަދަލު 5000 ރުފިޔާ ޤާއިމް، ބަސް ރައްދުކުރުމަށް އެންގި ބައި ބާޠިލު)
ހައިކޯޓުން ފާހަގަކުރީ ދަށުކޯޓުން ބަހަކީ އަބުރާބެހޭ ބަހެއްކަން ކަނޑައަޅާފައިވާކަމާއި، ތެދުކަމާއި ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ ދިފާޢު ސާބިތުނުކުރެވޭކަމާއި، ހެކިން މުވައްޒަފުންނަށް ވުމަކީ ހެކިބަސް ރައްދުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫންކަމާއި، ނަމަވެސް ގަވާއިދުގެ ދަށުން ނަގައިދެވޭނީ މާލީ ބަދަލު އެކަނިކަމުން ބަސް ރައްދުކުރުމަށް އެންގި ބައި ބާޠިލުކުރަންޖެހޭކަމެވެ.
ކަނޑައެޅުނު އުޞޫލުތައް
- އަބުރާބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ހުށަހެޅޭ ދަޢުވާއެއްގައި، އަބުރާބެހުނުކަމަށް ބުނާ ބަހަކީ ނުވަތަ ދީފައިވާ މަޢުލޫމާތަކީ ނުވަތަ ކޮށްފައިވާ ޢަމަލަކީ އަބުރާބެހެވޭފަދަ ބަހެއް ނުވަތަ މަޢުލޫމާތެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ޝަރީޢަތުން ސާފުކުރުމާއި، އެއީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ އަބުރަށް ގެއްލުމެއް ދިނުމުގެ ގޮތުން ބުނެފައިވާ ބަހެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ސާފުކުރުމާއި، އެއީ ޢާންމު މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭ ޢާންމުންނަށް މުހިންމު މަޢުލޫމާތެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ސާފުކުރުމާއި، ބަސްބުނެފައިވާ ޙާލަތާއި ތަނަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާއި، ލިބިފައިވާ ގެއްލުމަކީ ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ ބަހެއް ނުވަތަ ޢަމަލެއްގެ ސަބަބުން ލިބިފައިވާ ގެއްލުމެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައެޅުން ހިމެނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5 (ށ))
- އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ފުރައްސާރަކުރުމާއި، ޢައިބުކިޔުމާއި، ނުރުހޭކަހަލަ ލަޤަބުތަކުން ގޮވުމާއި، މީސްމީހުންގެ ޢިއްޒަތާއި ޤަދަރާއި ކަރާމާތް ނަގާލުމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައެޅިގެން މަނާކޮށްފައިވާ ކަންތައްތަކެކެވެ. އެމީހެއްގެ ނަމާއި އަބުރު ރައްކާތެރިވެފައި އޮތުމުގެ ޙައްޤު ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5 (ނ))
- ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައިވެސް، އެމައްސަލައެއް ޝަކުލީގޮތުން ފުރިހަމަވެފައިވާނަމަ، ހުށަހެޅުނު މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢަށް ބަލައި، އެމައްސަލައެއްގެ ފައިސަލާކުރަނިވި ޙުކުމެއް ކުރުމަކީ ޝަރީޢަތްކުރުމުގައި ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭނެ އުޞޫލެވެ. އަބުރާބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމަށް އެދި ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކުގައި ބަދަލު ނަގައިދެވޭނީ އަބުރާ ބެހުނުކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ފަހުންނެވެ. ބަދަލު ނަގައިދޭންޖެހޭކަން ނުވަތަ ނޫންކަމާއި، ނަގައިދެވޭނީ ކޮންކަހަލަ ބަދަލެއްކަމާއި، އޭގެ މިންވަރު ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން، މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތަކުގެ މައްޗަށް ބަލައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ އަބުރާ ބެހިފައިވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ބަލާ އެކަމުގެ މައްޗަށް ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ ޝަރީޢަތުގެ ފަރާތުން ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5 (ނ))
- ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުން ބުނެފައިވާ ބަހަކީ ނުވަތަ ދީފައިވާ މަޢުލޫމާތަކީ ނުވަތަ ކޮށްފައިވާ ޢަމަލަކީ އަބުރާބެހޭފަދަ ޢަމަލެއްކަމަށް މަދަނީ މިންގަނޑުތަކުން ކޯޓަށް ޘާބިތުވާ ޙާލަތްތަކުގައި އަބުރާބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5 (ނ)، 5 (ޅ))
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާގައި، މިނިވަންކަމާއެކު ފިކުރުކުރުމާއި، އިސްލާމްދީނުގެ އަޞްލަކާއި ޚިލާފުނުވާ ގޮތެއްގެ މަތީން އެމީހެއްގެ ބުއްދިއަށް ފެންނަ ގޮތްތަކާއި ޚިޔާލުތައް ދުލާއި ގަލަމުން އަދި މިނޫންވެސް ގޮތްގޮތަށް ފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ. ބުނި ބަހަކީ އެ މިނިވަންކަމުގެ ތެރެއިން ބުނެފައިވާ ބަހެއްކަމަށް ބުނާ ފަރާތަށް، އެބުނި ބުނުމަކީ އަބުރާ ބެހެވޭފަދަ ވާހަކައެއް ނޫންކަން ސާބިތުކޮށްދީފައިނުވާނަމަ، އެ ދިފާޢު ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5 (ބ))
- އަބުރާބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ނަގައިދެވޭނީ މަޢުނަވީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލާއި މާއްދީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލެވެ. ލިބިފައިވަނީ ހަމައެކަނި މަޢުނަވީ ގެއްލުމެއްނަމަ ނަގައިދެވޭނީ ގެއްލުމުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ބަލައި 100 ރުފިޔާއާއި 5000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދެކެވެ. މާއްދީ ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ ލިބިދެވޭނީ އެ ގެއްލުމާ އެކަށީގެންވާ ވަރުގެ މާލީ ބަދަލެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5 (ޅ))
- އަބުރާބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިފައިވަނީ މުޅިންވެސް މާލީ ބަދަލުތަކެވެ. މާލީ ބަދަލެއް ފިޔަވާ އިތުރު އެނޫން ބަދަލެއް ނަގައިދެވެން އޮތްކަން ގަވާއިދުގެ އެއްވެސް މާއްދާއެއްގައި ބަޔާންވެގެން ނުވާތީ، ބުނި ބަހަކީ މާނަ އޮޅޭގޮތަށް ބުނެފައިވާ ބަހެއްކަން ދޭހަވާފަދަ ގޮތަކަށް ރަށުގެ ގިނަބަޔަކަށް އެނގޭނެހެން ބުނުމަށް އެންގުމަކީ އެ ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް އަންގާފައިވާ އެންގުމެކެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5 (ޅ))
- ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ހެކިންނަކީ އޭނާގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ މުވައްޒަފުންނަށް ވުމަކީ އެ ހެކިބަސް ބަލައިނުގަނެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔުންތަކަކީ ރޭވިގެން ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔުންތަކެއްކަމަށް ވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތުމަކީ، ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ އިޢުތިރާފުން އެބަސް ބުނެފައިވާކަން އެނގެން އޮންނައިރު، އެބުނި ބުނުން ނަފީކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޙުކުމްގެ ޕެރެގްރާފް ނަންބަރު 5 (ކ))
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 33 ވަނަ މާއްދާ
- އަބުރާ ބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ގަވާއިދު (2007) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ
- އަބުރާ ބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ގަވާއިދު ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- އަބުރާ ބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ގަވާއިދު ގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
- އަބުރާ ބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ގަވާއިދު ގެ 10 ވަނަ މާއްދާ
- އަބުރާ ބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ގަވާއިދު ގެ 45 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- އަބުރާ ބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ގަވާއިދު ގެ 46 ވަނަ މާއްދާ
- އަބުރާ ބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ގަވާއިދު ގެ 47 ވަނަ މާއްދާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/154 ޤަޟިއްޔާ
- ބެންޗު
- ޢަބްދުﷲ ދީދީ، ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމް، ޢަލީ ސަމީރު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- ނެތް